Leyla Zanaya 10. Duruşmada da Tahliye Yok

Zana’ya davet

Dokuz yıldır tutuklu bulunan DEP’li milletvekillerinin yargılaması, bugün (Cuma) Ankara 1 No’lu Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde (DGM) yapıldı.

Duruşma öncesinde Avrupa Parlamentosu Başkanı Pat Cox, Leyla Zana’yı “2003 Sakharaov İfade Özgürlüğü” ödül törenine davet etti.

Uluslararası gözlemciler

DEP’li milletvekillerinin avukatları Hasip Kaplan ve Yusuf Alataş, Zana, Dicle, Sadak ve Doğan’ın hukuki durumlarının yeniden yargılama uyarınca değiştiğini savunarak, tutukluluklarının sona erdirilmesini istediler. Mahkeme Başkanı Orhan Karadeniz ise, bu talebi reddetti ve duruşmayı 20 Şubat’a erteledi.

Duruşmayı aralarında Avrupa Parlamentosu Başkanı Pat Cox, Avrupa Parlamenteri Feleknaz Uca, Avrupa Komisyonu Türkiye Temsilciliği Siyasi Danışmanı Sema Kılıçer, Almanya, İngiltere ve İtalya büyükelçiliklerinden temsilcilerin de bulunduğu kalabalık bir topluluk izledi.

Alkışlı protesto, kimlik tespiti

Salonda bulunan yaklaşık 200 kişilik izleyici topluluğu, tahliye talebinin reddini alkışlarla protesto etti.

Mahkeme Başkanı Karadeniz, izleyicilerin salondan çıkmalarını engelledi ve kimliklerinin tespit edilerek sonraki duruşmaya alınmamaları talimatı verdi.

DEP’li milletvekillerinin avukatları ise, bu karara tepki gösterip kararı alkışlayanların belirlenemeyeceğini belirttiler. Avukatların itirazı üzerine Mahkeme Başkanı Karadeniz, “uluslar arası temsilcilerin de oturduğu ilk üç sıra dışındaki” herkesin kimliklerinin tespit edilmesini istedi.

Duruşmayı izleyenlerin kimlik tespitleri, duruşmadan önce DGM’ye girerken danışmaya bıraktıkları nüfus cüzdanları ve kendilerine verilen ziyaretçi kartlarının karşılaştırılmasıyla yapıldı. Kimlik tespitlerinin ardından nüfus cüzdanlarını alanlar, DGM binasından ayrıldı.

Davanın geçmişi

Kapatılan Demokrasi Partisi’nin eski milletvekilleri Leyla Zana, Hatip Dicle, Orhan Doğan ve Selim Sadak 1994’de terör örgütü PKK üyesi oldukları gerekçesiyle 15 yıl hapis cezası almıştı.

Ancak milletvekilleri Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin (AİHM) 2001 yılında verdiği yeniden yargılama talebinin kabul edilmesi çerçevesinde yeniden yargılanıyor.

Leyla Zana, Hatip Dicle ve Orhan Doğan, tahliye kararı çıkmasa bile Haziran 2005’te cezalarını tamamlayacak. Selim Sadak ise daha sonra gözaltına alınıp tutuklandığı için 2005 yılı Ekim ayında serbest kalacak.

1991 genel seçimlerinde Sosyal Demokrat Halkçı Parti’den (SHP) milletvekili seçilen Leyla Zana yemin töreninde yeminini Kürtçe yaptığı için tepki gördü. Dönemin SHP Genel Başkanı Erdal İnönü, milletvekillerinden partiden istifa etmelerini istedi.

Zana ve Dicle, SHP’den istifa edip DEP’e katıldı. Ardından 14 milletvekili daha SHP’den ayrılarak DEP’e geçti. Daha sonra DEP milletvekilleri Sedat Yurttaş, Sırrı Sakık, Ahmet Türk, Nizamettin Toğuç, Naif Güneş, Mahmut Kılınç, Zübeyir Aydar, Ali Yiğit ve Remzi Kartal, Leyla Zana ve Hatip Dicle, Selim Sadak ve Orhan Doğan’ın dokunulmazlıkları kaldırıldı.

Meclis bahçesinde gözaltına alınan milletvekilleri, “terör örgütü PKK’nın liderlerinden aldığı emir ve talimat doğrultusunda ülke içinde ve dışında yoğun bölücü faaliyetlerde bulundukları” gerekçesiyle Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) “yasadışı örgüt üyeliği” fiilini düzenleyen 168-2 ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun “ceza artırımını” öngören 5. maddesi uyarınca 15’er yıl hapis cezalarına mahkum oldular. Yargıtay 9. Dairesi de bu kararı onadı.”

Milletvekilleri Zana, Doğan ve Dicle, 4 Mart 1994'de gözaltına alındı, 17 Mart 1994’te de tutuklanarak Ankara Merkez Kapalı Ceza ve Tutukevi'ne konuldu. Sadak ise, 1 Temmuz 1994’te gözaltına alındı ve 12 Temmuz 1994'te tutuklandı.

Dava 1996’da Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne (AİHM) gitti. Eski DEP milletvekilleri, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS) ifade özgürlüğüyle ilgili 10., örgütlenme hakkıyla ilgili 11., ayrımcılığın yasaklanmasıyla ilgili 14. ve adil yargılanma hakkıyla ilgili 6. maddesinin ihlal edildiği iddiasıyla, AİHM’ne başvurdular.

AİHM, 17 Temmuz 2001’de başvuruyu sonuçlandırarak, DGM’nin tarafsız ve bağımsız olmadığı gerekçesiyle AİHS’nin 6. maddesinin ihlal edildiği, diğer maddelerden yapılan şikayetleri incelemeye gerek görmediğini açıkladı.

Zana ile arkadaşlarının yargılamalarının yenilenmesini öngören mahkeme, Türkiye’yi 140 bin dolar tazminat ödemeye mahkum etti.

Türkiye, AİHM’nin kararına uzun süre direndi; bu nedenle AB komisyonunun yazdığı ilerleme raporlarında sık sık eleştirildi.

Kamuoyunda "2. Uyum Paketi" olarak bilinen 4793 sayılı Çeşitli Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un Resmi Gazete'de yayımlandığı 4 Şubat 2003 tarihinde eski milletvekilleri avukatları aracılığıyla yeniden yargılanma isteminde bulundu, mahkeme de bu talebi kabul etti.

“Yeniden yargılama”nın ilk duruşması, cezanın verilmesinden 9 yıl sonra 28 Mart 2003’te başladı.

4793 sayılı Kanun ile Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun (CMUK) "muhakemenin iadesi" başlıklı 327. maddesine yeni bir bent eklenmişti. Söz konusu bentte, "ceza hükmünün, İnsan Haklarını ve Ana Hürriyetleri Korumaya Dair Sözleşme'nin veya eki protokollerin ihlali suretiyle verildiğinin, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin kesinleşmiş kararıyla tespit edilmiş olması" yeniden yargılanmayı gerektiren durum olarak hükme bağlanıyor. (BB)