ABD/İsrail-İran ve Rusya-Ukrayna savaşları kaynaklı rafineri faaliyetlerindeki kayıplar, mevsimsel petrol talebi ve sınırlı yedek kapasite, küresel petrol ürünleri piyasasındaki arz sıkışıklığını derinleştiriyor.
Aylık artışta ABD’deki ham petrol işleme hacminin 7 yılın en yüksek seviyesine çıkması ve Çin’deki toparlanma etkili oldu. Çin’de iç talebin güçlenmesi ve kısıtlamaların gevşetilmesiyle petrol ürünü ihracatı da 2,5 yılın en yüksek seviyesine çıktı.
Ancak Ukrayna’nın Rusya’nın enerji altyapısına yönelik saldırıları nedeniyle Rusya’daki rafineri faaliyetlerinin yılın üçüncü çeyreğinde geçen yılın aynı dönemine göre günlük yaklaşık 1,2 milyon varil, Orta Doğu’daki rafineri faaliyetlerinin de bölgedeki gerilim nedeniyle yaklaşık 1,7 milyon varil daha düşük gerçekleşmesi bekleniyor.
Rafineri faaliyetlerindeki kayıplar, petrol ürünleri ticaretinde de belirginleşiyor. Geçen ay Rusya ve Körfez ülkelerinin toplam net dizel ve gaz yağı ihracatı şubat ayına kıyasla günlük 1,6 milyon varil geriledi. Bu iki bölge, savaş öncesinde şubatta küresel deniz yoluyla dizel ve gaz yağı ticaretinin yaklaşık yüzde 45’ini karşılıyordu.
Diğer bölgelerdeki rafineriler, yüksek ürün fiyatları ve güçlü rafineri marjlarının etkisiyle ham petrol işleme miktarlarını artırarak söz konusu kayıpların bir bölümünü telafi ederken, özellikle Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı (OECD) ülkelerinde rafineri kullanım oranlarının yüksek seyretmesi ve yaklaşan mevsimsel bakımlar, küresel rafineri sisteminin olası yeni arz kesintilerini ilave üretimle telafi etme kapasitesini sınırlıyor.
Bu nedenle küresel rafineri işleme hacminin bu yıl geçen yıla göre günlük 2,6 milyon varil azalarak ortalama 81,5 milyon varil seviyesinde gerçekleşmesi bekleniyor. Küresel rafineri sistemindeki kapasite kısıtlarının petrol ürünleri piyasasındaki arz sıkışıklığı üzerindeki baskıyı artıracağı öngörülüyor.
Petrol ürünleri piyasalarındaki stok tamponu yetersiz
Avrupa merkezli bağımsız veri sağlayıcısı Montel’in Jeopolitik Enerji Analisti Andres Cala, AA muhabirine, rafine ürün piyasalarının ham petrole kıyasla kısa vadede çok daha düşük esnekliğe sahip olduğunu söyledi.
Cala, ABD/İsrail-İran ve Rusya-Ukrayna savaşlarının dizel başta olmak üzere küresel petrol ürünleri arzını ciddi şekilde sekteye uğrattığını ve bunun küresel talebin yaklaşık yüzde 4’üne denk geldiğini dile getirdi.
Petrol ürünleri piyasalarındaki stok tamponunun ham petrole kıyasla daha küçük olduğuna dikkati çeken Cala, şunları kaydetti:
Ürün piyasalarının kapasite kullanım oranı yüksek olmasına rağmen ham petrol piyasalarına kıyasla daha fazla daralması, fiyat artışlarına, bölgesel kıtlıklara ve ihracat yasaklarına yol açmış durumda. Üstelik bu durum, talebin mevsimsel olarak artması beklenen bir dönemde, Avrupa’da planlı rafineri bakım sezonuyla aynı zamana denk geliyor. Bu şok, piyasada yalnızca daha az petrol bulunmasıyla ilgili değil, asıl mesele, petrolün ihtiyaç duyulan yerlerde belirli ürünlere dönüştürülme kapasitesinin azalmış olması.
Benzin piyasalarının dizele kıyasla daha erken normalleşmesi bekleniyor
Cala, rafineri marjlarında görülen yüksek seviyelerin ürün piyasalarındaki sıkışıklığı yansıttığını belirterek, “Dizel talebinin genellikle arttığı, Avrupa ve ABD’deki rafinerilerin mevsimsel bakıma alındığı sonbahar ve kış dönemine giriyoruz. Bu da kullanılabilecek yedek kapasitenin nispeten sınırlı kalmasına neden oluyor.” dedi.
Benzin piyasalarının dizel piyasalarına kıyasla daha erken normalleşmesini beklediğini aktaran Cala, “Bunun zamanlaması, Rusya ve Orta Doğu’daki kapasitenin ne kadar hızlı yeniden devreye alınacağına bağlı olacak. Dizel piyasasının ise mevsimsel talep, düşük stoklar ve sınırlı yedek rafineri kapasitesi nedeniyle kış boyunca daha kırılgan piyasa olmaya devam etmesi muhtemel.” değerlendirmesinde bulundu.
Cala, yüksek rafineri marjlarının Çin’deki rafinerileri petrol ürünü ihracatını artırmaya teşvik ettiğini belirterek, şöyle devam etti:
Bu durum, Asya ve küresel piyasalarda bir miktar rahatlama sağlayabilir. Bununla birlikte, uzun süreli yüksek rafineri marjları enflasyonist baskıyı ve makroekonomik belirsizliği artırıyor. Kesintilerin sürmesi halinde yüksek enerji maliyetleri, daralan marjlar ve jeopolitik çalkantının bir araya gelmesi, küresel ölçekte istikrarsızlığı ve mevcut ürün arzı için rekabeti artırabilir.
Arz sıkışıklığı rafineri marjlarını rekor seviyelere taşıdı
Norveç merkezli bağımsız araştırma kuruluşu Rystad Energy’nin Emtia Piyasaları Petrol Bölümünden Sorumlu Başkan Yardımcısı Janiv Shah, rafineri marjlarının tarihsel ortalamaların oldukça üzerinde seyrettiğini, bu yükselişin özellikle dizel ve jet yakıtında yoğunlaştığını söyledi.
Shah, Avrupa ve Akdeniz piyasalarında dizel marjlarının tarihsel ortalamaların yaklaşık 4-5 katına çıktığını ve son dönemde rekor seviyelere ulaştığını, benzin marjlarının ise tarihsel ortalamaların üzerinde seyrettiğini, ancak bu artışın dizel marjlarındaki yükseliş kadar olağan dışı olmadığını ifade etti.
Kompleks rafinerilerde toplam rafineri marjlarının da normal seviyelerin 2-4 katına çıktığını aktaran Shah, bu artışların nedenlerine ilişkin şu bilgileri paylaştı:
Bu artış, piyasada kolaylıkla temin edilebilen rafine ürünlerin küresel ölçekte azalmasından kaynaklanıyor. Orta Doğu’daki rafineri kesintileri ile Hürmüz ve Kızıldeniz’deki akışların kısıtlanması, hem rafinerilere ham petrol teslimatlarını hem de petrol ürünü ihracatını azalttı. Rusya’daki rafineri hasarları ve ihracat kısıtlamaları da uluslararası piyasadan önemli bir dizel kaynağını çekti. ABD ve Avrupa’da orta distilat stoklarının düşük seviyelerde bulunması, arz kesintilerine karşı piyasada çok az bir tampon bırakıyor. Rafineri bakımları ve daha önce gerçekleştirilen kalıcı kapasite kapanışları da sistemdeki yedek işleme kapasitesini azalttı. Çin ve diğer Asya ülkelerindeki üreticiler ise ihracatı kontrol ediyor veya iç piyasaya öncelik veriyor. Son olarak, yüksek navlun ve sigorta maliyetleri ile daha uzun taşıma rotaları, alternatif kargoların teslim fiyatını artırdı.
(VC)
