Brezilya'da Luiz Inácio Lula da Silva'nın 25 Ekim seçimlerinde elde ettiği tarihsel zaferin ardından siyasal tartışmalar, İşçi Partisi'nin (PT) ilk turdaki gerilemeyi nasıl tersine çevirdiği ve dördüncü Lula hükümetinin sağın çoğunlukta olduğu Kongre ile nasıl çalışacağı üzerinde yoğunlaşıyor.
Lula, 64 milyon 256 bin 232 oyla yüzde 51,79'a ulaştı. Liberal Parti'nin (PL) adayı Flávio Bolsonaro ise 59 milyon 826 bin 41 oyla yüzde 48,21'de kalmıştı.
Brezilya: Cumhurbaşkanlığı ikinci tura kalırken sol ilk turun muhasebesini yapıyor -sağ nasıl büyüdü?
Lula, 4 Ekim'deki ilk turun ardından oylarını 10 milyon 376 bin 694 artırarak rakibine 4 milyon 430 bin 191 oy fark attı. Brezilya'nın demokrasiye dönüşünden bu yana ilk kez bir cumhurbaşkanı adayı ilk turdaki yenilgiyi ikinci turda zafere dönüştürdü.
+10 milyon oy nereden geldi?
Brezilya kamu yayıncısı Agência Brasil'in Yüksek Seçim Mahkemesi (TSE) verilerine dayanan araştırmasına göre Lula'nın oyları 26 eyaletin tamamında ve Federal Bölge'de arttı. En büyük artış São Paulo'da 2,6 milyon, Minas Gerais'te 1,1 milyon, Rio de Janeiro'da 872 binin üzerinde gerçekleşti.
Minas Gerais, iki tur arasında birinci gelen adayın değiştiği tek eyalet oldu. İlk turda Bolsonaro'nun yaklaşık 600 bin oy gerisinde kalan Lula, ikinci turda yüzde 50,43'e ulaşarak eyaleti kazandı.
Seçime katılmayanların sayısı ilk turdaki 33 milyon 469 binden ikinci turda 30 milyon 509 bine geriledi. Katılmama oranı yüzde 21,08'den yüzde 19,22'ye düştü. Bu, son 20 yılın ikinci turlarındaki en düşük katılmama oranı. Boş ve geçersiz oyların azalması da, geçerli oyların artmasına katkıda bulundu.
Sonuçta, 10,38 milyonluk artışın tamamı yeni katılımcılardan gelmedi. İlk turda elenen adaylara oy vermiş seçmenlerin değişen davranışları da sonucu değiştirdi. Ancak seçmenlerin bireysel oy geçişlerine ilişkin ayrıntılı araştırmalar henüz tamamlanmadı.
Sol, ilk turdan hangi dersleri çıkardı?
São Paulo Üniversitesi siyaset bilimi profesörü André Singer, Folha de S.Paulo'ya verdiği 26 Ekim tarihli söyleşide Lula'nın dönüşünü üç etkenle açıkladı: Kampanyanın halkın gündelik sorunlarına yönelmesi, kitlesel sokak seferberliği ve dijital kampanyanın yeniden örgütlenmesi.
Singer'e göre Lula, marketlerdeki fiyatların yüksekliğini kabul ederek ve çevrim içi bahisleri yasaklama yönündeki girişimini öne çıkararak düşük gelirli kesimlerin sorunlarına daha doğrudan seslenmeye başladı.
Brezilyalı siyaset bilimci Paulo Roberto de Souza ise Brasil de Fato'ya yaptığı değerlendirmede, ikinci turda iki adayın karşılaştırılmasının ve Bolsonaro yönetiminin geçmişinin hatırlatılmasının önem kazandığını söyledi:
"Bu, kime oy vermek istediğinizden çok, kimi istemediğinizle ilgili."
Ancak Souza, solun geleceğe ilişkin beklentileri karşılayacak yeni bir siyasal ufuk sunmakta hâlâ yetersiz kaldığını da belirtti.
İlk turun ardından üniversitelerde başlayan gösteriler, öğrenci hareketleri, sendikalar, kadın örgütleri ve toplumsal hareketlerin katılımıyla genişledi. São Paulo'daki Avenida Paulista, Rio de Janeiro ve Belo Horizonte büyük seçim mitinglerine sahne oldu.
Tarihçi Valério Arcary, 20 Ekim 2026'da Opera Mundi'de yayımlanan “A onda vermelha disputa a virada” (Kızıl dalga seçimde dönüş için mücadele ediyor) başlıklı yazısında, Lula'nın ilk turdaki yenilgiden sonra yükselen toplumsal seferberliği şöyle değerlendirdi:
“Bolsonarizmin zaferi tehdidi karşısında ‘kızıl dalga’nın karşı atağı, aşağıdan yukarıya, özörgütlenme biçiminde gelişti.”
Çalışma süresi ve geçim, kampanyanın merkezine taşındı
İkinci turun belirgin taleplerinden biri, haftanın 6 günü çalışıp 1 gün dinlenmeyi öngören 6×1 sisteminin kaldırılmasıydı. Haftalık çalışma süresinin 44 saatten 40 saate düşürülmesi, güvencesiz çalışmanın sınırlandırılması ve sosyal desteklerin genişletilmesi, seçim rekabetinde giderek öne çıktı.
Lula yönetimi, kampanya sırasında çevrim içi bahis faaliyetlerine yönelik bir yasak ve hane borçlarını hafifletecek yeni bir program açıkladı. Sosyal yardım ödemelerini de artırdı.
Sosyolog ve sendika uzmanı Clemente Ganz Lúcio, yeni dönemde çalışma hayatındaki güvencesizlikle mücadele için toplu pazarlığın ve sendikal örgütlenmenin güçlendirilmesi gerektiğini belirtti. Özellikle gerçekte ücretli çalışan kişilerin bağımsız yüklenici olarak gösterilmesi yoluyla işçi haklarından mahrum bırakılmasının önlenmesini istedi.
Kampanyanın dijital ayağında ise milletvekili André Janones'in kurduğu WhatsApp ağı öne çıktı. Agência Brasil'e göre "Lula Ordusu" adı verilen ağ 10 milyondan fazla kişiye ulaştı. Bu rakam yeni kazanılan oyların sayısı değil, kampanyanın dijital örgütlenme kapasitesinin bir göstergesi.
Lula, seçim zaferinin ardından Janones'e teşekkür etti ve yeni hükümetin yönetim biçimini değiştireceklerini açıkladı:
"Halkın kararlarımıza daha fazla katılmasını sağlayacağız."
Bolsonaro itirazını değiştirdi: Şimdi adaylığın iptalini istiyor
Flávio Bolsonaro, seçim gecesi sonuçları tanımayacağını ve seçimin iptalini isteyeceğini duyurmuştu. Gerekçe olarak, toplu taşımadaki aksaklıklar nedeniyle oy verme süresinin 2 saat uzatılmasını gösterdi.
Ancak iki adayın kampanya yönetimi de süre uzatımı talebinde bulunmuştu. Yargı kararı, yalnızca henüz kapanmamış sandıklara uygulanmıştı.
Brasil de Fato'nun aktardığı verilere göre saat 17.00'den sonra ülke genelinde kullanılan oy sayısı 35 bin 521'de kaldı. Bu sayı, Lula'nın 4,43 milyonluk farkının yüzde 1'inden bile az.
Bolsonaro, 26 Ekim akşamı itirazının yönünü değiştirdi. Bu kez Lula ile yardımcısı Geraldo Alckmin'in seçimde siyasal ve ekonomik güçlerini kötüye kullandıkları iddiasıyla adaylıklarının iptalini talep edeceğini söyledi:
"Kaybeden ben olmadım, kazanan sistem oldu."
Bolsonaro, iddialarını destekleyen ve seçim sonucunu değiştirebilecek nitelikte kanıt ortaya koymadı. TSE de Liberal Parti gözlemcilerinin oy sayım merkezinden çıkarıldığı iddiasını reddetti.
Trump seçimden "kuşku" duyduğunu söyledi, Avrupa Lula'yı kutladı
Reuters'in haberine göre, ABD Başkanı Donald Trump, 26 Ekim Pazartesi günü Brezilya'daki seçim sonuçlarını değerlendirirken gazetecilere şunları söyledi:
“Taraf tutmadım ama yeni bir hileli seçim gibi görünüyordu. Seçimlerin tartışmasız olması gerekir; bana çok kötü göründü.”
Trump, oy verme süresinin uzatılmasını da eleştirdi:
“Ben Brezilya'yı değil, ABD'yi yönetiyorum. Lula'yı severim, onunla çok iyi geçinirim. Ama verilen süre uzatımı çok tuhaftı.”
Reuters, Trump'ın, seçimde hile yapıldığı iddiasını destekleyecek herhangi bir kanıt sunmadığını da kaydetti.
Brezilya Başkan Yardımcısı Geraldo Alckmin, Trump'ın açıklamasını "tamamen yanlış" olarak nitelendirdi. Başka bir ülkenin iç siyasetine müdahale edilmemesi gerektiğini söyledi.
Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ise Lula'yı şu sözlerle kutladı:
"Brezilya'da demokrasi ve çok taraflılık kazandı."
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron iki ülkenin stratejik ortaklığını güçlendirmek istediğini açıkladı. İspanya Başbakanı Pedro Sánchez, sonucu uluslararası ilerici hareket açısından önemli bir gelişme olarak değerlendirdi.
Çin Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Guo Jiakun, Pekin'in Brezilya halkının tercihlerine saygı duyduğunu ve stratejik ortaklığı daha da derinleştirmek istediğini söyledi. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin de Lula'yı tebrik etti. Kremlin Sözcüsü Dmitri Peskov, Lula'nın iki ülke ilişkilerine ve BRICS içindeki işbirliğine katkısını vurguladı.
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu tebrik mesajı yayımlamadı. İsrail Dışişleri Bakanı Gideon Sa'ar ise muhalefet lideri Yair Lapid'le polemiğinde Lula'nın Gazze savaşı nedeniyle İsrail'e yönelttiği suçlamaları hatırlatarak Bolsonaro'yu İsrail'in dostu olarak nitelendirdi.
Lapid, Brezilya ve Sırbistan seçimlerini Netanyahu'nun dış ilişkileri açısından değerlendirirken, Lula'nın zaferinden memnun olmadığını da özellikle belirtti.
Lula kazandı, sağ Kongre'de güçlendi
Brezilya'da cumhurbaşkanlığı seçiminin ikinci turunda solun genişlettiği seçmen desteği, 4 Ekim'de belirlenen Kongre bileşimini değiştirmedi.
513 üyeli Temsilciler Meclisi'nde Liberal Parti 121 sandalye elde ederek en büyük parti oldu. PT ise 70 milletvekilliği kazandı; PT, Brezilya Komünist Partisi (PCdoB) ve Yeşiller Partisi'nin (PV) ortak bloku da toplam 88 sandalyeye ulaştı, ancak bu Lula yönetiminin yasama süreçlerinde büyük engellerle karşılaşacak olması gerçeğini değiştirmiyor.
Ülkenin en popüler yayın organlarından Folha de S.Paulo'nun siyasal gruplandırmasına göre sağ partiler 303, sol partiler 124, merkez partiler ise 86 milletvekilliğine sahip. Senato'da PL, 81 sandalyenin 28'ini elinde bulunduracak; sağ ve merkez sağ partilerin ittifakları anayasa değişiklikleri dahil birçok konuda belirleyici olabilecek.
Yeni dönemde Lula'nın müzakere edebileceği partiler arasında Brezilya Demokratik Hareketi (MDB), Sosyal Demokrat Parti (PSD), Brezilya Sosyal Demokrasi Partisi (PSDB) ve Cumhuriyetçiler bulunuyor.
MDB, Lula'dan tüm Brezilyalıları kapsayan bir yönetim istedi. PSD Başkanı Gilberto Kassab, partisinin hükümetin uygun bulduğu projeleri desteklemeye açık olduğunu söyledi. Cumhuriyetçiler'in Başkanı Marcos Pereira ise Kongre ile diyaloğa vurgu yaptı.
Bu sözler, hükümetle ortaklık güvenceleri anlamına gelmiyor. Lula'nın çalışma süresini kısaltma, sosyal politikaları genişletme ve büyük teknoloji şirketlerini düzenleme girişimlerinin geleceği, Kongre içindeki güç ilişkilerine bağlı olacak.
Lula, zafer konuşmasında yeni parlamento konusunda şunları söyledi:
"Kongre'yi ben seçmedim, halk seçti. Yapacaklarımızı onaylatmak için onunla çalışacağım."
Solun farklı kanatları ise seçim kampanyasında oluşan seferberliğin dağılmaması gerektiğini savunuyor. Sosyalizm ve Özgürlük Partisi (PSOL) sokak ve dijital kampanyanın belirleyici rolünü vurgularken, Birleşik Sosyalist İşçi Partisi (PSTU) mücadelenin hükümetin kendi politikalarına karşı da sürdürülmesi gerektiğini açıkladı.
(AEK)
