Kadınlar yerel yönetimlerde hangi gücü yaratabilir?

Türkiye’de 3 Nisan 1930, kadınların yerel yönetimlerde seçme ve seçilme hakkı kazandığı tarih olarak kayıtlara geçti. Ancak, o günden bu yana kadınların belediyelerdeki temsili, toplumsal eşitlik açısından hâlâ büyük bir engelle karşı karşıya. Peki, yerel yönetimlerde kadınların sayısı artarsa ne olur? Bu soruyu, yerel yönetimler üzerine çalışan akademisyen ve Küresel Eşitlik ve Kapsayıcılık Ağı Başkanı Dr. Ayşe Kaşıkırık’a sorduk.

Kaşıkırık, yerel yönetimlerde kadınların temsilinin yalnızca eşitlik için değil, tüm toplumu zenginleştiren bir değişim için kritik olduğunu düşünüyor.

"Kadınlar yerel yönetimlerde olursa, toplumsal cinsiyet eşitliği, gerçekten kurumsallaşır" diyor Kaşıkırık. Onun için, kadınların yönetim kademelerinde yer alması, sadece ‘kadınların hakları’ meselesi değil; bu, hizmetlerin kalitesini, kapsayıcılığını ve erişilebilirliğini artırmak demek. "Kadınların karar alma süreçlerinde varlığı, toplumun her kesimi için hak temelli hizmet sunumunu önceliklendirecek" diyor. Hem de sadece kadınlar için değil, herkes için.

Kadınların yeri nerede?

Ancak Türkiye’de, kadın belediye başkanı ve meclis üyelerinin oranı hâlâ hayli düşük. Ayşe Kaşıkırık, bunun sebeplerini derinlemesine sorguluyor. "Kadınların siyasette yer almasının önünde çok büyük engeller var," diyor. İlk olarak, “Ataerkil sistem ve kapitalizm” diyor. Yani, erkek egemen yapı, kadınların karar mekanizmalarına ulaşmasının önüne geçiyor. Bu sistemin, kadınların eğitim ve iş gücüne katılımını sınırladığına dikkat çekiyor. Bir de siyaset finansmanı var ki, bu gerçekten kadınların en büyük sorunu. “Siyaset, zengin erkeklerin işi gibi görülüyor,” diyor Kaşıkırık.

Kadınların yerel yönetimlerde daha fazla yer alabilmesi için, ne gibi adımlar atılmalı? Dr. Kaşıkırık, kota uygulamalarını yetersiz buluyor. "Kota, geçici bir çözüm" diyor. Hatta, kota bazen kadınları sadece “vitamin” gibi gösteren bir araca dönüşebiliyor. "Oysa eşit temsili sağlamak için daha radikal bir adım gerekiyor. Fermuar sistemi olmalı," diyor Kaşıkırık. Yani, bir kadın, bir erkek şeklinde aday listeleri oluşturulmalı. "Kadınlar gerçekten eşit şekilde temsil edilmelidir, bunun için de oran en az %50-%50 olmalı" diye ekliyor.

İstatistikler

2024 yerel seçimlerinde kadın belediye başkanları oranı %5,5’e çıkmış olsa da, bu oran, yerel yönetimlerin kadınlara açılmasındaki büyük zorlukları gözler önüne seriyor.

Kaşıkırık, bu oranı çok düşük buluyor, zira “Kadınların yerel yönetimlerdeki temsili, ulusal temsilden de düşük” diyor. Ancak o, bu tabloyu sadece eksiklik olarak görmüyor. "Aslında, bu tablo 'yokluk sendromu'nu gösteriyor" diyor. Yani kadınlar, çoğu zaman “vitrin” konumunda yer alıyor, ama gerçek anlamda yönetimde yer almıyorlar. Bu da kadınların potansiyelinin ne kadar büyük bir şekilde görmezden gelindiğini ortaya koyuyor.

Ve kadınların yerel yönetimde daha fazla söz sahibi olmalarının önemi, toplumun her kesimi için kritik. Dr. Kaşıkırık, "Kadınların yerel yönetimlerdeki etkinliği, sadece kadınların değil, tüm toplumun yararına olacaktır" diyor. Kadınların yönettiği belediyelerdeki farklar, erkeklerin çoğunlukta olduğu belediyelere göre oldukça belirgin. "Kadınlar, sosyal politikalara daha duyarlı, toplumsal cinsiyet eşitliğini önceliklendiriyor ve daha şeffaf bir yönetim sergiliyor" diyor. Kadınların yönetimde olması, özellikle kadınlar ve çocuklar için farklı sosyal hizmetlerin daha ön planda olduğu bir yönetim anlayışını doğuruyor.

Yerel yönetim, kadınlar için fırsat alanı 

Kaşıkırık, yerel yönetimlerin "yerinden yönetim" anlamına geldiğini hatırlatıyor. Bu da, kadınların daha görünür ve ulaşılabilir olabileceği bir alan. "Bu erişilebilirlik, kadınların sorunlarına yanıt verebilmek için çok önemli" diyor. Kadınların, yerel yönetimlerde daha fazla söz sahibi olmasının, toplumsal cinsiyet eşitliğini sağlamada ve şeffaflık açısından önemli bir rol oynayacağını belirtiyor. Kaşıkırık, son olarak, “Kadınların yerel yönetimlerde daha fazla temsil edilmesi, Türkiye’nin değerlendiremediği büyük bir potansiyel” diyor.

(EMK)