Suriye Demokratik Güçleri (SDG) Genel Komutanı Mazlum Abdi geçtiğimiz cumartesi gece yarısı 23:00'ten geçerli olmak üzere 15 gün daha uzatılan ateşkes sürecinden yararlanarak "18 Ocak anlaşmasının uygulanmasında somut ilerleme sağlamaya çalışaca[klarını açıkladı]."
Mazlum Abdi'den 'ateşkes' açıklaması: Kürt şehirlerine hükümet güçleri girmeyecek
Abdi, ateşkesin IŞİD tutuklularının Irak’a sevki için gerçekleştirildiğini belirtti.
IŞİD tutuklularının Irak'a sevkleri, IŞİD Kamplarının yönetimini SDG'den devralan Şam yönetimi ve ABD işbirliğiyle yapılıyor. IŞİD'liler Irak sınırları içindeki tesislere naklediliyorlar.
ABD Merkez Komutanlığı, cezaevlerindeki IŞİD'lileri Irak'a naklediyor
18 Ocak anlaşması neydi?
SDG Genel Komutanı Mazlum Abdi, Halep'in Kürt mahallelerinde karşı karşıya gelen HTŞ önderliğindeki Suriye Geçiş Yönetimi güçleri ve SDG arasındaki çatışmaların Halep'in doğusuna kayması sonrasında "bir iç savaşı önlemek üzere" anlaşmaya varmak zorunda kaldıklarını açıklamıştı:
“Bu savaşın bir iç savaşa dönüşmemesi, daha fazla ölüm yaşanmaması; özellikle sivil kayıpların ve anlamsız ölümlerin önlenmesi için; sonuçları da belli olmayan bu süreci durdurmak amacıyla Deyrizor ve Rakka bölgelerinden Haseke’ye çekilme kararı aldık ve bu temelde bir anlaşma yapıldı.
14 maddeden oluşan anlaşma, çatışmanın derhal sona ermesi açısından en başta kilit önemdeki iki hususu kayıt altına alıyordu:
İkinci madde: Deyrizor ve Rakka vilayetlerinin idari ve askeri olarak derhal ve eksiksiz biçimde Suriye hükümetine devredilmesi. Bu; tüm sivil kurum ve tesislerin kontrolünün devralınmasını, ilgili Suriye hükümeti bakanlıklarındaki mevcut çalışanların görevlerine iade edilmesi için derhal kararname çıkarılmasını ve hükümetin iki vilayetteki SDG çalışanlarını ve savaşçılarını ya da sivil yönetimi hedef almayacağına dair taahhüdünü içermektedir.
Üçüncü madde: Haseke vilayetindeki tüm sivil kurumların, Suriye devletine bağlı kurum ve idari yapılarla entegrasyonu sağlanacaktır.
SDG ile Şam arasında ‘ateşkes ve entegrasyon’ anlaşması
Halen ateşkes sürerken çözülmeye çalışılan anlaşmazlıkların başında Haseke'deki entegrasyon konusu geliyor. Ancak, anlaşmazlıklar nasıl çözülürse çözülsün, olayların gidişinden sonuçta SDG'nin 8 Aralık 2024'te Esad rejimi düşerken fiilen sahip olduğu güç haritası önemli ölçüde daralmış olacak.
Bu sonuçta ABD'nin IŞİD'le mücadelede SDG'ye verdiği desteği geri çekmesinin başat rol oynadığı görüşü genel olarak paylaşılıyor. Ancak, ABD'nin Türkiye, Suriye ve Irak siyasetinin sahada yürütülmesini uzunca bir dönem üstlenen diplomat James Jeffrey, "ABD'nin SDG'ye ihanet ettiği" suçlamalarına karşılık örgüte verdikleri desteği daima "taktiksel" olarak niteleyen bir açıklama kaleme aldı.
2008-2010 arasında ABD'nin Ankara Büyükelçisi, 2018-2020 arasında ABD'nin Suriye Özel Temsilcisi, 2010-2012 arasında ABD'nin Bağdat Büyükelçisi olarak da görev yapan ve Ocak 2019'dan başlayarak Suriye Temsilciliği yanı sıra IŞİD ile Mücadele Küresel Koalisyonu Özel Temsilcisi sıfatıyla da görev yapan Jeffrey, 18 Ocak anlaşmasıyla ilgili bir değerlendirme yayımladı. Jeffrey'in Washington Institute'da "Yeni Kürt Anlaşmasının Ayrıntıları ve ABD'nin SDG'ye Desteğinin Taktikselliği" başlığıyla yayımlanan 21 Ocak tarihli makalesi, ABD'nin Rojava'da şekillenecek olan yeni düzenle ilgili sorumluluk üstlenmekten uzak kalma niyetinin yanı sıra SDG ile ilişkilerinin geçmişi konusundaki tutumuna ilişkin birinci elden bir resmi beyan olması bakımından önemli.
***
"Yeni Kürt Anlaşmasının Ayrıntıları ve ABD'nin SDG'ye Desteğinin Taktikselliği"
18 Ocak'ta Şara hükümeti, kuzeydeki çatışmaları durdurmak ve grubun elinde bulunan bölgelerin entegrasyonu için yeni şartlar belirlemek üzere SDG ile on dört maddelik bir anlaşmaya vardı. Ancak anlaşmanın dili, çözdüğü sorun kadar yeni sorun da ortaya çıkarıyor; bunlar arasında ABD'nin SDG'ye taahhütlerinin geleceği de var.
Örneğin, 5. madde, SDG personelinin Suriye silahlı kuvvetlerine "bireysel" olarak entegre edilmesini öngörüyor; bu, hükümetin daha önce birim bazında entegrasyondan bahsettiği anlayıştan bir sapma anlamına geliyor. Açıklama yapılmadan şartların değiştirilmesinin yanı sıra, yeni dil, SDG'nin on binlerce Kürt savaşçısının akıbeti konusunda da çok az netlik sunuyor.
Daha aşağıda, 7. madde, Şam'ın yerel siyasi temsili "garanti altına almak" için Kürt çoğunluklu Haseke vilayetini yönetmek üzere yerel bir yetkili atamasını öngörüyor. Peki bu aday nasıl seçilecek, kimin katkısıyla ve hangi kriterlere göre?
Benzer şekilde, 10. madde, "ulusal ortaklığı" sağlamak için merkezi hükümette güvenliğe ve sivil makamlara Kürtlerin onayıyla atamalar yapılmasını öngörüyor, ancak bu siyasi açıdan zorlu sürecin uygulanmasında yer alacak önemli ayrıntılardan hiçbirine değinmiyor.
Ve 11. madde Kürtlerin dilsel, kültürel ve yasal haklarını tanıyor (Şara'nın o günün başlarında yayınladığı başkanlık kararnamesini tekrarlıyor), ancak bu hakları mevcut Suriye yasalarına veya yeni anayasaya yerleştirme konusunda taahhütte bulunmuyor. Şam ve SDG ile daha fazla üçlü görüşme yoluyla bu konuların açıklığa kavuşturulması, ateşkesin daha fazla bozulmasını önlemek için kritik önem taşıyacak, bu nedenle Washington'ın bu tür görüşmelere acilen öncelik vermesi gerekir.
Bazı eleştirmenler, Washington'un gelişmelerin bu hale gelmesine izin vererek Kürtlere ihanet ettiğini savunuyor. Ancak, ABD’nin uzun süredir benimsediği —Trump yönetiminin bugün değişen koşullar altında uygulamaya koyduğu— bu yaklaşım, SDG ile ilişkilerin “geçici, taktiksel ve karşılıklı çıkara dayalı" bir nitelik taşıdığı yönündedir; nitekim bu husus, yazarın ilk Trump yönetimi döneminde ABD’nin Suriye Özel Temsilcisi olarak görev yaptığı sırada kamuoyuna açık biçimde dile getirilmiştir. Bu duruş, grubun terör örgütü olarak tanımlanan Kürdistan İşçi Partisi (PKK) ile bağlantıları göz önüne alındığında, Suriye'nin gelecekteki iç yapısına müdahale etmekten veya Türkiye'yi kızdırmaktan kaçınmak için benimsenmişti.
Washington ayrıca, Suriyelilerin kendileri tarafından karar verilen birleşik bir Suriye devletinin çatışma sonrası yönetimi için yol haritası olarak BM Güvenlik Konseyi'nin 2254 (2015) sayılı Kararını sürekli olarak işaret etti; bu süreç şu anda uluslararası toplumun Şara hükümetiyle birlikte yürüttüğü bir süreçtir.
Dahası, ABD'nin Kürtleri askeri olarak savunma taahhüdü her zaman IŞİD, Beşar Esad ve onun İranlı ve Rus müttefiklerinden gelen tehditlerle sınırlıydı. Diğer durumlarda (örneğin, 2019'daki Türk müdahalesi; Aralık 2024'ten beri SDG ve Şara arasındaki gerilimler), ABD'nin taahhütleri, uzlaşma düzenlemelerine yönelik diplomatik destekle sınırlı kaldı.
(AEK)
