İsrail Başbakanı Bünyamin Netanyahu'nun 27 Ekim seçimlerinde uğradığı yenilgi, parlamentoda da sürüyor. 26. Knesset'in 11 Kasım Çarşamba günkü ilk toplantısında, Netanyahu'nun Likud partisi öncülüğündeki blok 50 oyda kalırken, Gadi Eisenkot liderliğindeki muhalefetin önerisi 63 oyla kabul edildi.
Sonucu Arap partileri belirledi
Seçimlerde toplam 19 sandalye kazanan Filistinli İsrail yurttaşlarının partileri Birleşik Liste (Hadash-Ta'al-Balad) ve Ra'am, Netanyahu karşıtı partilerle birlikte hareket ederek parlamentonun çalışmalarını düzenleyecek komisyonun kurulmasında belirleyici rol oynadı.
Knesset, Eisenkot'un Yashar partisinden Roy Folkman başkanlığındaki 22 üyeli Düzenleme Komisyonu'nun Eisenkot'un blokundan 9, Netanyahu'nun blokundan 9 ve Arap partilerinden 4 milletvekiliyle kurulmasını kabul etti.
Arap partileri, iki blok arasındaki güç dengesinin ne yöne gideceğini belirleyecek konuma geldi.. Yeni parlamentonun ilk oylaması, seçimlerle ortaya çıkan çoğunluğun politik bir toplam halinde Netanyahu'ya karşı kullanılabildiğini gösterdi.
Arap partileri yoksa çoğunluk yok
27 Ekim seçimlerinde Netanyahu'nun müttefikleri 120 üyeli parlamentoda 53 milletvekili çıkarırken, Eisenkot'un öncülüğündeki Yahudi partilerinin oluşturduğu muhalefet bloku 48 sandalyede kaldı.
Buna karşılık, Filistinli İsrail yurttaşlarının partileri seçimlerden tarihsel bir kazanımla çıktı. Birleşik Liste 11, Mansur Abbas liderliğindeki Ra'am 8 sandalye elde etti.
İsrail: Netanyahu çoğunluğu kaybetti; iktidarın tılsımı Arap partilerinde
Bu iki partinin toplam 19 milletvekili, Netanyahu karşıtı cephenin 67 sandalyeye ulaşmasını sağlıyor. Ancak bu çoğunluk henüz bir hükümet koalisyonuna dönüşmüş değil. Eisenkot'un bazı müttefikleri, Arap partilerinden destek istenmesine karşı çıkıyor.
Ancak 11 Kasım oylaması, Arap partilerinin parlamentodaki ağırlığını açıkça somutlaştırdı. Birleşik Liste'den Ahmed Tibi ve Yusuf el-Ataune ile Ra'am'dan Velid Taha ve Velid el-Havaşle, Düzenleme Komisyonu'na seçildi.
4 Arap vekilin yer aldığı komisyonda iki büyük blok eşit sayıda üyeye sahip olduğundan Arap partileri oylamanın kazanılmasını sağlamakla kalmadı, komisyonun sonraki kararları bakımından da belirleyici bir konum sahibi oldu.
Ahmed Tibi: Netanyahu'yu uzaklaştırmak için yeni yollar deneyeceğiz
Birleşik Liste'nin önde gelenlerinden Ahmed Tibi, seçimler öncesi ve sonrasındaki açıklamalarında Arap seçmenlerin Netanyahu'nun iktidardan uzaklaştırılmasında belirleyici olacağını söylemişti.
Tibi, 5 Kasım'da Associated Press'e verdiği söyleşide şöyle konuştu:
"Bu suçlu hükümeti uzaklaştırmak için geçmişte yapamadığımız şeyleri yapmak istiyoruz."
Tibi, Birleşik Liste'nin Netanyahu karşıtı bir hükümeti dışarıdan desteklemeye hazır olduğunu, ancak hükümette yer almak istemediğini açıkladı.
Filistinli vekil, İsrailli Yahudi partilerin Arap milletvekillerinin desteğini reddetmesinin ülkedeki siyasal rejimin niteliğini de ortaya koyacağını söyledi. Tibi'ye göre böyle bir tutum, İsrail'in bütün yurttaşların eşit haklara sahip olduğu bir demokrasi değil, etnik aidiyetin siyasal hakları belirlediği bir yönetim olduğunu açığa çıkarır.
Tibi, Netanyahu karşıtı hükümetin İsrail'in savaşlarını sona erdirmesi veya Filistin devletini tanıması konusunda herhangi bir beklentisi olmadığını da saklamadı. Buna karşılık, Arap yurttaşların yaşam koşullarının iyileştirilmesi, örgütlü suçlarla mücadele, ayrımcılığın ve ev yıkımlarının durdurulması için parlamentodaki güçlerini kullanabileceklerini belirtti.
Vekil, 24 Ekim'de Anadolu Ajansı'na verdiği söyleşide de olası bir hükümet desteği karşılığında Arap toplumunun güvenliğine, bütçe olanaklarına, altyapı hizmetlerine ve eşit yurttaşlık haklarına ilişkin güvenceler istediklerini açıklamıştı.
Likud'un Arap partilerini etkisizleştirme girişimi başarısız oldu
Likud, yeni parlamentonun Düzenleme Komisyonu müzakerelerinde Arap partilerin etkisini sınırlayacak alternatif bir sandalye dağılımı önerdi.
Likud milletvekili Ofir Katz, önce her dört milletvekiline karşılık bir komisyon üyeliği verilmesini istedi. Bu düzenleme Netanyahu bloğuna 15, Eisenkot blokuna 12, Arap partilerine ise 4 sandalye sağlayacaktı.
Katz daha sonra Netanyahu blokuna 8, Eisenkot blokuna 7 ve Arap partilerine 3 üyelik verilmesini önerdi. Böylece Netanyahu'nun müttefikleri komisyonda üstünlük sağlayabilirdi.
Ancak Knesset, bu öneriler yerine Folkman'ın partilerin milletvekili sayılarını esas alan düzenlemesini kabul etti.
Katz oylamanın ardından muhalefeti Arap partileriyle işbirliği yapmakla suçladı. Likud da, Arap milletvekillerine yönelik "terör destekçileri" suçlamasını yineledi.
Komisyonun ilk toplantısında da benzer çatışmalar yaşandı. Likud ve müttefiklerinin milletvekilleri Arap temsilcilere yönelik suçlamalarını sürdürürken, toplantı sık sık kesintiye uğradı. Otzma Yehudit milletvekili Tally Gotliv, tekrarlanan müdahalelerinin ardından salondan çıkarıldı.
Netanyahu ise bir yandan Arap partilerinin hükümet oluşumunda söz sahibi olmasına karşı çıkarken, diğer yandan Eisenkot'a birlik hükümeti çağrısını yineledi.
Netanyahu bloku ikinci oylamada da yenildi
İlk oylamayla kurulan Düzenleme Komisyonu, aynı gün yaptığı toplantıda parlamentonun iki önemli geçici komisyonunun kuruluşunu 13'e karşı 9 oyla kabul etti.
Düzenleme Komisyonu, Dışişleri ve Savunma Komisyonu Başkanlığına Avigdor Liberman'ın, Maliye Komisyonu Başkanlığına ise Naftali Bennett'in B'Yachad partisinden kadın milletvekili Liran Avisar Ben-Horin'in getirilmesini 13'e karşı 9 oyla onayladı..
Her iki komisyon 17 üyeden oluşacak. Komisyonların kuruluşu ve başkanlıklarına ilişkin düzenlemenin tamamlanması için parlamentodaki onay işlemlerinin sonuçlandırılması gerekiyor.
Düzenleme Komisyonu, kalıcı komisyonlar oluşturuluncaya kadar yasama çalışmalarının örgütlenmesinde etkili olacak. Parlamento gündeminin belirlenmesi, komisyonların oluşturulması ve geçici görevlendirmeler bu kurulun yetki alanında.
Bu sonuçlarla Netanyahu karşıtı partiler, henüz yeni hükümeti kurmadan Meclis'in çalışma düzeninde önemli bir inisiyatif elde etti.
Hükümeti kurmak hâlâ kolay değil
Cumhurbaşkanı Isaac Herzog tarafından hükümeti kurmakla görevlendirilen Gadi Eisenkot'un aşmak zorunda olduğu önemli engeller var.
Eisenkot bloku, Arap partilerinin desteği olmadan 61 sandalyelik çoğunluğa ulaşamıyor. Ancak ortakları Naftali Bennett ve Avigdor Liberman, Arap partileriyle hükümet koalisyonu oluşturulmasına karşı çıkıyor.
Arap partileri arasında da farklı yaklaşımlar var. Ra'am lideri Mansur Abbas hükümete katılmaya açık olduğunu belirtirken, Birleşik Liste, hükümete girmeksizin kabine dışından destek verme seçeneğini savunuyor.
Eisenkot'un ultra-Ortodoks partilerle anlaşma arayışı da sürüyor. Ancak bu partilerin askerlik yükümlülüğü konusundaki talepleri, kimi muhalefet bloku üyelerinin tercihleriyle uyuşmuyor.
Eisenkot'un mevcut takvime göre 6 Aralık'a kadar hükümet kurması gerekiyor. Cumhurbaşkanının süre uzatımına gitmesi durumunda görüşmeler 20 Aralık'a kadar devam edebilir.
Netanyahu'nun karşısında yeni bir parlamenter güç
Yeni Knesset'in ilk çalışma gününde ortaya çıkan tablo, seçimlerden sonra İsrail siyasetindeki değişen güç ilişkilerini gözler önüne serdi.
Netanyahu'nun karşısında, Arap partilerinin desteğiyle çoğunluk sağlayabilen ve bu çoğunluğu Meclis kararlarına dönüştürebilen bir muhalefet oluştu.
Öte yandan, Arap partileri hükümete katılmadan da parlamento çalışmalarında etkili olabileceklerini gösterdiler. Bu konum, onlara hem Netanyahu karşıtı çoğunluğun korunmasında hem de kendi seçmenlerinin taleplerini gündeme getirmekte yeni olanaklar sağlıyor.
(AEK)
