İsrail: Netanyahu çoğunluğu kaybetti; iktidarın tılsımı Arap partilerinde

İsrail'de 27 Ekim genel seçimlerinin ardından Başbakan Binyamin Netanyahu'nun çoğunluğu kaybettiği, ancak muhalefetin de henüz hükümet kurabilecek bir uzlaşmaya varamadığı bir belirsizlik dönemi başladı.

Merkez Seçim Komitesinin öğleden sonra yayımladığı kısmi sonuçlara göre Netanyahu'nun Likud, aşırı sağ ve ultra-Ortodoks partilerden oluşan bloku 53; Gadi Eisenkot'un öncülüğündeki Yahudi muhalefet partileri 48; Filistinli Arap yurttaşların ağırlıkla desteklediği Birleşik Liste ve Ra'am da toplam 19 sandalye kazanıyor.

Bu dağılımla, 120 üyeli Knesset'te 61 sandalye gerektiren çoğunluk için Netanyahu'nun 8 sandalye eksiği var, Netanyahu karşıtları ise toplam 67 sandalyeye sahip. Ancak bu aritmetik  henüz bir siyasal toplam oluşturmadı.

Halen resmî olarak oyların yüzde 85,6'sı sayıldı. Sıradan seçim sandıklarının yaklaşık yüzde 93'ü sayılmış durumda; buna karşılık askerler, hastalar, diplomatik görevliler ve diğer özel seçmenlerin çift zarflı oy kullandıkları sandıklarda sayım henüz sürüyor. Sandalye dağılımı kesin sonuçların ilanıyla değişebilecek olsa da, Netanyahu blokuna 8 milletvekili daha çıkması olanaksız.

Arapların oyları hükümet tartışmasının belirleyeni

2022 seçimlerinde toplam 10 sandalye kazanan Arap ağırlıklı partilerin Knesset'teki gücünün 19 sandalyeye yükselmesi, seçim gecesinde ortaya çıkan en belirgin değişim. Bu partilerden Hadash, Ta'al ve Balad'ın oluşturduğu Birleşik Liste ve Mansur Abbas'ın Ra'am'ı farklı siyasal stratejiler savunsa da her iki kanat da Netanyahu hükümetinin gitmesini istiyor.

Seçime ülke genelinde katılım yüzde 77,7'ye ulaşırken Kanal 12'nin ilk tahminleri Arap seçmenin katılımını yüzde 80 dolayında gösterdi. Bu oran henüz kesinleşmiş resmî veri değil. Artış, Netanyahu yönetimine, özellikle de Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir'in politikalarına karşı tepkinin sandığa yansıması olarak yorumlanıyor.

Birleşik Liste Başkanı Yusuf Cebbarin, Kanal 13'e yaptığı açıklamada, “Netanyahu'nun kan döken hükümetine gerçek bir alternatif sunmak isteyen herkes bizimle konuşmak zorunda” dedi. Önlerindeki seçimi “ırkçılık ve dışlanmanın devamı” ile “gerçek bir Yahudi-Arap ortaklığı” arasında gördüğünü belirtti.

Ra'am lideri Mansur Abbas da muhalefetle birlikte hükümeti değiştirecek çoğunluğu oluşturmak istediklerini, ancak mevcut sayılarla henüz hükümet kurulamadığını söyledi. Abbas'ın partisi 2021'de Bennett–Lapid hükümetine katılmıştı; Birleşik Liste ise eşit yurttaşlık ve Filistin meselesine ilişkin taleplerinden vazgeçmeksizin işbirliği üzerinde duruyor.

Lieberman'ın 7 sandalyesi çıkınca : 67'den 60'a

Eisenkot'un Yaşar partisi, Bennett–Lapid ittifakı, Yair Golan'ın Demokratları ve Avigdor Lieberman'ın İsrail Evimiz partisi toplam 48 sandalyeye sahip. Bu bloka Arap partilerinin 19 sandalyesi eklenirse 67 üyelik Netanyahu karşıtı çoğunluk oluşuyor.

Ne var ki Lieberman, Arap partileriyle koalisyona girmeyi de onların dışarıdan desteğiyle kurulacak azınlık hükümetini de reddediyor. Lieberman'ın 7 milletvekili çıkarıldığında diğer Yahudi muhalefet partileriyle Arap partilerinin toplamı 60'a düşüyor. Bennett de yalnızca Siyonist partilerle hükümet kurma yaklaşımını savunuyor. Dolayısıyla seçimde sayısal çoğunluk, henüz hükümet kurma çoğunluğu değil.

Demokratlar lideri Yair Golan ise Arap partileriyle işbirliğinin önündeki siyasal engeli açıkça hedef aldı:

“Netanyahu kaybetti. 120'ye kadar sayabiliyorum. 65, 55'ten büyüktür.”

Golan bu sözleri sayımın daha erken aşamasında kullanmıştı. “Yahudi oylarıyla Arap oyları arasında ayrım yapılmasını artık kabul etmemeliyiz” diyerek eşit ortaklık çağrısında bulundu.

Golan, Netanyahu'nun kendi blokundaki ultra-Ortodoks partilerin Siyonist olmadığını hatırlatarak Arap partilerini bu gerekçeyle dışlamanın tutarsızlığını da vurguladı.

Arap partilerinin dışarıdan desteğiyle azınlık hükümeti

Netanyahu karşıtı muhalefetin önündeki seçeneklerden biri de Arap partilerinin bakanlık üstlenmeden, dışarıdan güvenoyu vererek bir azınlık hükümetinin kurulmasını sağlaması. Böyle bir formülde Eisenkot çevresindeki 48 milletvekiline Birleşik Liste ve Ra'am'ın 19 oyu eklendiğinde 67 sandalyelik destek ortaya çıkıyor.

Ancak Arap partilerinin desteğini reddeden Lieberman'ın yedi sandalyesi denklemden çıkarıldığında sayı 60'a düşüyor. İsrail yasaları hükümetin kuruluşunda mutlak çoğunluk aramadığından, bazı milletvekillerinin çekimser kalması halinde 60 oyla da hükümet kurulabilir. 2021'de Bennett–Lapid hükümetinin 60'a karşı 59 oyla göreve gelmiş olması bunun örneği. Ne var ki dışarıdan destek, yalnızca güvenoyuyla sınırlı kalmayacak; bütçe, güvenlik ve Filistin politikaları gibi konularda sürekli pazarlık gerektirecek.

Likud'dan “seçim çalındı” suçlaması

Arap partilerinin yükselişine Likud'un verdiği karşılık, hükümet pazarlığının ötesinde seçimlerin meşruiyetini de tartışmaya açtı.

Parti 28 Ekim akşamı, Arap partilerinin rüşvet, tehdit, sahtecilik ve yasa dışı seçmen mobilizasyonuyla seçimi “çaldığını” iddia ederek polise, Şin Bet ve Merkez Seçim Komitesine soruşturma çağrısı yaptı; yüzlerce tanıklık sunacağını ileri sürdü.

Bunlar henüz kanıtlanmış suçlamalar değil. Merkez Seçim Komitesi, seçim günü yaptığı açıklamada oy pusulalarına yönelik sistematik bir müdahaleye ilişkin herhangi bir bulgu olmadığını bildirmiş, tekil şikâyetlerin incelendiğini belirtmişti.

Netanyahu seçim günü Arap bölgelerindeki yüksek katılımı kendi seçmenlerini harekete geçirmek için tehlike olarak göstermişti. Likud'un seçim sonrasındaki iddiaları da Arap yurttaşların artan siyasal ağırlığına karşı yürüyen tartışmanın yeni aşamasını oluşturuyor.

Önce Knesset Başkanlığı, ardından hükümet

Kanal 12'ye göre Eisenkot çevresindeki partiler, Likud'lu Knesset Başkanı Amir Ohana'yı Arap partilerinin desteğiyle değiştirmeyi görüşüyor. Oded Forer ve Elazar Stern olası adaylar arasında; henüz anlaşma yok. Bu girişim, hükümet kurulmadan da Netanyahu karşıtı bir parlamenter çoğunluğun ortak hareket edip edemeyeceğinin ilk sınavı olabilir.

Hükümet içinse üç yol tartışılıyor: Arap partilerinin katıldığı ya da dışarıdan desteklediği değişim hükümeti; Netanyahu veya Eisenkot çevresinde kurulabilecek daha geniş bir birlik hükümeti; uzlaşma olmazsa yeniden seçim.

Hiçbiri şimdilik taraflarca karara bağlanmış değil. Bu arada Netanyahu, yeni hükümet kuruluncaya kadar görevini sürdürecek.

Herzog: “Yeni bir seçime gitmemeliyiz”

Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, sonuçların ardından yaptığı ilk açıklamada yeni bir seçime karşı açık tutum aldı:

“Dün yaşananlardan sonra, yeniden seçime gitmemek için elimizden gelen her şeyi yapmalıyız. Buraya gelecek herkesin açık fikirli olmasını bekliyorum.”

Herzog, resmî sonuçları gelecek hafta alacağını, ardından parlamento gruplarıyla görüşerek hükümeti kurma görevini vereceği kişiyi belirleyeceğini söyledi.

Cumhurbaşkanının çağrısı, İsrail'in 2019–2022 döneminde yaşadığı tekrarlanan seçimler ve uzayan hükümet krizlerine yeniden sürüklenmesi kaygısını yansıtıyor. Ancak Herzog'un partilere belirli bir koalisyon dayatma yetkisi bulunmuyor.

27 Ekim seçimlerinin ortaya çıkardığı siyasal düğüm şu: Filistinli Arap yurttaşların temsilcileri, Netanyahu'nun değiştirilmesini sağlayabilecek bir parlamenter güce ulaştı. Fakat Yahudi muhalefetinin bir bölümü bu oyları hükümet ortaklığının meşru temeli olarak kabul etmiyor. Likud ise Arap partilerinin sandıktaki başarısını seçim hilesi iddialarıyla karşılıyor.

İsrail'in önünde yalnızca kimin başbakan olacağını değil, her İsrail yurttaşının milliyeti ne olursa olsun eşit oya sahip olup olmadığını karara bağlayacağı yaşamsal bir tartışma açılıyor.

(AEK)