ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları dördüncü gününde sürerken savaşın yaklaşık 30 kilometre ötesinde sınır hattındaki Van'da birkaç gündür “sakinlik” hâkim görünse de, şehrin ekonomisi ve toplumsal psikolojisi aynı ölçüde sakin değil.
Gazeteci Ruşen Takva’nın sahadaki temasları; otelcilerden köy sakinlerine, ticaret odası verilerinden sınır geçişlerindeki fiili uygulamalara kadar uzanan geniş bir tablo çiziyor. Bölgede yaşayan Takva, İran’daki savaş atmosferinin ekonomik ve gündelik hayata etkilerini bianet'e anlattı.
Takva’ya göre Van piyasasının yaklaşık yüzde 70’i İran’a bağımlı. Komşuluk ilişkisinin yalnızca coğrafi değil, ekonomik bir “bağlılık” ürettiğini vurgulayan Takva, bu bağımlılığın 295 kilometrelik sınır hattıyla birlikte daha da belirleyici hâle geldiğine dikkat çekiyor.
ABD-İSRAİL’İN İRAN SALDIRILARINDA 4. GÜN
"İran'da yeni liderin seçimi uzun sürmeyecek”
Otellerde doluluk yüzde 5'e düştü
Şehrin en hızlı etkilenen sektörlerinin başında turizm geliyor. Takva’nın görüştüğü otel işletmecileri, bu dönemde normal şartlarda yüzde 90-95 seviyelerinde olması beklenen doluluk oranlarının “şu aşamada yüzde 5’e kadar gerilediğini” aktarıyor.
Newroz döneminin turistik hareketlilik yarattığını belirten Takva, bu yıl bambaşka bir manzara ile karşılaşıldığını söylüyor. Otelcilerin neredeyse tamamı, Mart ayındaki Newroz kaynaklı ziyaretlerin ve rezervasyonların “neredeyse tamamının iptal edildiğini” bildirmiş.
"Saldırılar çocukların yaşam hakkını ortadan kaldırıyor"
"500 milyon dolarlık kayıp"
Ekonomik etkilerin boyutu, ticaret odası verileriyle daha görünür hâle geliyor. Takva’nın paylaştığı verilere göre 2025 yılında Van’ı 770 bin İranlı turist ziyaret etti. Bu yıl için hedef 1 milyondu. Ancak yılın ilk iki ayında savaş nedeniyle bu hedeften uzaklaşıldı.
Takva, kişi başı harcama ortalamasının 500 dolar civarında olduğunu hatırlatarak, “1 milyon turistin gelmiyor olmasının” Van açısından bu yıl için yaklaşık 500 milyon dolarlık bir kayıp anlamına geldiğini aktarıyor. Takva’ya göre kısa ve orta vadede en belirgin sosyal ve ekonomik yansımalar, şimdilik bu rakamlarla somutlaşıyor.
"Savaş istemiyoruz, İran’ın geleceğine karar verecek olanlar sadece burada yaşayanlardır"
"Sınır hattında göç dalgası beklentisi var"
İran sınırı, uluslararası kamuoyunun da merceğinde. Takva, Avrupa ve dünyada “yeni bir göç dalgası olur mu?” sorusunun yanıtı için gözlerin sınır kapılarına ve kaçak rotalara çevrildiğini ancak sahada şimdilik bu beklentiyi karşılayan bir hareketlilik görülmediğini anlatıyor.
Takva’nın izlenimi, İranlıların henüz “savaş psikolojisine” girmediği yönünde:
"Ülkeyi terk etmiyorlar; turizm, tatil ve seyahat için gelmeyi planlayanlar ise ziyaretlerini ertelemiş görünüyor. Bu nedenle resmi geçişlerin de 'normal seyrin çok altında' seyrediyor."
İran Komünist Partisi: Saldırılar ‘kurtuluş’ değil, ulusal egemenlik ihlali
İran’dan fiili kısıtlama
Takva, savaşın ikinci gününde İran tarafının “resmi olmasa da fiilen” İranlıların Türkiye’ye çıkışını durdurduğunu söylüyor. Gerekçe olarak “bağlantı kesildiği” ve “pasaport sisteminin çöktüğü” iddiası öne sürülmüş. Bu süreçte yalnızca Türkiye vatandaşları, çifte vatandaşlar ve üçüncü ülke vatandaşlarının geçebildiği; onların işlemlerinin de manuel (elle imza) yürütüldüğü aktarılıyor.
Takva, üçüncü gün itibarıyla bu bürokratik engellerin kaldırıldığını ve gelişlerde sorun yaşanmadığını belirtirken, “şu an İran’a girişin yasak” olduğunu; yalnızca İran vatandaşlarının İran’a girebildiğini, diğer ülke vatandaşlarına izin verilmediğini kaydediyor.
İHD'den 'İran' açıklaması: Sivillerin hedef alınmasını şiddetle kınıyoruz
“Savaş İran’da ama Van’ın 30 kilometre ötesinde”
Ekonomik tablo kadar çarpıcı olan bir diğer boyut ise bölgedeki tedirginlik. Takva, “Kürtlerin savaşla mesaisi çok” diyerek, savaşın gerçekliğini Türkiye’de en iyi anlayan kesimlerden birinin Kürtler olduğunu; yakıcı sonuçları en fazla onların hissettiğini vurguluyor.
Van, Hakkari ve İran’a yakın bölgelerde yaşayan Kürtlerin kaygısının yüksek olduğunu söyleyen Takva, bu tedirginliğin kimi zaman İran’daki İranlılardan bile fazla olduğunu düşündüğünü dile getiriyor.
Sınırın altındaki köylerle de temas kurduklarını belirten Takva’nın aktardığına göre, köy sakinleri “her gece neredeyse” savaşın etkisini ve bomba seslerini duyduklarını söylüyor. Bazı köylerde roket izlerinin görülmeye başlandığı, hatta görüntü alınmaya başlandığı bilgisi de paylaşılıyor.
Takva’nın ifadesiyle: "Savaş İran’da sürüyor olabilir ama Van’ın burnunun dibinde, yaklaşık 30 kilometre ötesinde devam ediyor. Bu yakınlık, toplum üzerinde ciddi bir etki yaratmış durumda."
(NÖ)
