Uluslararası havacılık uyarıları kapsamında İran'ın, perşembeyi cumaya bağlayan gece yarısı Tahran'ın ana havalimanını kapattığı ve ülke genelinde hava savunma sistemlerini devreye soktuğu ve interneti kestiği bildirildi.
Protestolar sırasında interneti izleyen kuruluşlarca NetBlocks ve sunucu altyapı şirketi Cloudflare dahil önemli kurumların bağlantılarının kesildiği kaydedildi.
İran İslam Cumhuriyeti'nin attığı bu adımlar, son yılların en uzun süreli protesto dalgalarından biriyle karşı karşıya kalan yönetimin, hükümet karşıtı eylemlerin keskin bir tırmanışa geçmesi karşısında olağanüstü güvenlik önlemlerine başvurma zorunda kalması şeklinde yorumlanıyor.
Hava sahası neden kapandı?
İran İslam Devrimiyle iktidardan düştükten sonra sürgünde ölen eski Şah Rıza Pehlevi'nin oğlu, sürgündeki Rıza Pehlevi'nin yerel saatle 20:00'de ülke çapında gösterilere başlama çağrısının ardından protestolar perşembe günü yoğunlaşmıştı.
Tahran'dan gelen haberlere göre, görgü tanıkları, kalabalığın polis araçlarını ateşe verdiğini ve ABD'nin düzenlediği suikastle öldürülen komutan Kasım Süleymani'nin anıtını yaktığını bildirdi.
İnternet ve telefon hizmetleri yaygın olarak kesintiye uğrarken, mahallelerde halk "Diktatöre ölüm!" sloganlarıyla gösterilere girişti.
Hava sahasının kapatılması da tırmanan gösteriler kapsamında alınan önlemler arasında.
İran Sivil Havacılık Örgütü, çok sayıda aktif Hava Görevleri Bildirimi (NOTAM) yayınladı. Tahran'daki OIIX hava sahasında uçuş operasyonları askıya alındı. Önemli uyarılar arasında Hamedan'daki Nojeh Hava Üssü için A0182/26 sayılı, Türk sınırına yakın Tebriz için A0180/26 sayılı ve aktif hava savunma ve radar sistemlerinin devreye girmesini gerekçe gösteren Reşt, Bandar Anzali, Babolsar ve Gorgan için yapılan bildirimler yer alıyor.
Uluslararası uyarılar
Birleşik Krallık, ülke havayolu şirketlerine Tahran Uçuş Bilgi Bölgesi'nden kaçınmalarını tavsiye ederek, "uçaksavar silahları ve artan askeri faaliyet" konusunda uyardı. Almanya, hava taşımacılık kuruluşlarına İran hava sahasından tamamen kaçınmaları talimatını verdi. ABD Federal Havacılık İdaresi de bölgedeki sivil havacılığa yönelik riskler hakkında mevcut uyarılarını sürdürüyor.
Protestoların boyutu
Ekonomik durumun kötüleşmesine yönelik tepkilerle başlayan protestolar karşı saldırıların sertleşmesiyle genişledi. ABD merkezli İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA), hareketin başlamasından bu yana en az 39 ölüm ve 2 bin 260'ı aşkın gözaltı vakası bildirdi. Dayanışma amacıyla pazarlar ve çarşılarda kepenkler ve tezgahlar kapandı ve altüstlükler büyük kentlerden taşraya yayıldı.
Reza Pehlevi'nin rolü
İran'ın devrik Şahı'nın oğlu Reza'nın protesto çağrısı İslam Devrimi'nin yıktığı devlet şeklinin ihyasını ima eden simgesel bir meydan okuma olarak görülüyor. Şahlığı açıkça övmenin ölümle cezalandırıldığı bir siyasal arka plan üzerinde eski düzen yanlıları etkilerini test ederken, başkaldırı için birleştirici bir figür arayışı kendisini duyuruyor. Yorumcular hareketin büyük ölçüde lidersiz sürdüğünü saptıyor.
Hükümetin olası adımları
Gözlemciler İran İslam rejiminin uzun süreli bir çatışmaya hazırlanmakta olduğuna dair yorumlar ileri sürüyor. Gösterilerin sert önlemlerle bastırılmasını savunan dini lider Ayetullah Ali Hamaney’e doğrudan bağlı Kayhan gazetesi, güvenlik güçlerinin protestocuları tespit için insansız hava araçları kullanmasını simüle eden bir video yayınladı. İç karışıklıklarda ender olarak başvurulan hava savunma sistemlerinin yaygın olarak devreye alınışı da İran yönetiminin iç kriz sürerken olası dış saldırılara karşı da yüksek alarm seviyesinde önlemlere yönelmekte olduğunu gösteriyor.
(AEK)
