İran’da ekonomik kriz ve hızla düşen yaşam standartlarına karşı 28 Aralık Pazar günü Tahran Kapalıçarşı’da başlayan ve “Aralık Protestoları” olarak adlandırılan eylemler 17. gününde sürüyor.
Ülkenin büyük bölümünde 8 Ocak’ta internet erişimi kesildi. Söz konusu kesinti, ülkede son yılların en ağır internet karartması olarak kayda geçti. Ancak karartmaya rağmen, ülkenin çok sınırlı bir kesiminde hâlâ dış dünyaya fotoğraf ve video göndermek mümkün.
İranlı dijital haklar uzmanı Amir Rashidi’ye göre yayılan görüntü ve mesajlar, sansürü aşmak için oluşturulmuş bir çevrimiçi araçlar ağı üzerinden aktarılıyor.
İran’da Aralık Protestoları: Ölümler, gözaltılar ve açıklamalar
Bu ağda Telegram proxy’leri, Delta Chat adlı merkeziyetsiz mesajlaşma servisi ve Ceno adlı internet tarayıcısı yer alıyor.
The Guardian’da yer alan habere göre, sistemin en kritik unsuru ise alçak yörüngedeki binlerce uydu aracılığıyla internete bağlanmayı sağlayan Starlink uydu internet cihazları. Rashidi, son iki yılda bu cihazların İran’a büyük oranda kaçak yollarla sokulduğunu belirtiyor. Ancak bu teknolojiyi kullananlar ağır yaptırımlarla karşı karşıya.
Kullananlara 10 yıl hapis cezası
Rashidi’ye göre İran’da yaklaşık 50 bin Starlink uydu internet cihazı bulunuyor, bazı raporlar bu sayının 100 bine kadar çıktığını öne sürüyor. Elon Musk’ın SpaceX şirketine ait olan hizmetin kullanıcıları, 90 milyondan fazla nüfusa sahip ülkede son derece sınırlı bir kesimi oluşturuyor.
Kentik adlı ağ gözlem ve istihbarat platformunun internet analiz direktörü Doug Madory ise tek bir uydu internet cihazı üzerinden birden fazla kişinin, hatta tüm bir apartmanın internete bağlanabildiğini söylüyor.
Kaynaklara göre İran genelinde güvenlik güçleri Starlink uydu internet cihazlarının izini sürüyor.
Yetkililer, elektronik harp için geliştirilmiş araçlarla mahalle bazında sinyal karartması uyguluyor, çatılardaki uydu antenlerini tespit etmek için drone’lar kullanıyor.
2025’te çıkarılan bir yasaya göre İran’da bu cihazları bulundurmak, İsrail adına casusluk faaliyeti olarak yorumlanabiliyor ve 10 yıla kadar hapis cezasıyla karşılık bulabiliyor.
Forbes: Daha önce görülmemiş bir durum
Kaç uydu internet cihazının hâlâ aktif olduğu ya da kaçının ele geçirildiği ise bilinmiyor.
Rashidi’ye göre İran’ın bu cihazları engellemek için kullandığı sistemler, Ukrayna’daki cephe hatlarında drone’ları etkisiz hale getirmek için kullanılan askeri düzeyde teknolojilere benziyor.
Amerikan dergisi Forbes’te yer alan haberde ise şöyle dendi:
“Bu daha önce görülmemiş bir durum. İran, dijital karartma sürecinde Starlink uydu internetine erişimi engellemek için, Rusya tarafından sağlandığı bildirilen askerî sinyal bozucu sistemleri devreye soktu. Bu hamle, internet erişiminin kesildiği anlarda protestocular ve rejim karşıtı aktivistler için kritik bir ‘B planı’ işlevi gören bağlantı imkânını doğrudan hedef alması bakımından oyunun kurallarını değiştiriyor.” (TY)
