İran’da ocaktaki hükümet karşıtı protestoların ardından 10 kişinin idama 6 kişinin değişik hapis cezalarına mahkûm edildiği İsfahan Şüheda Meydanı davasının dosyasına ilişkin yeni bilgiler, sanıkların ağır işkence altında sorgulandıkları ve dosyada ölüm cezalarına dayanak oluşturan suçlamalarla sanıklar arasında irtibatı gösteren kanıtların yer almadığı bildirildi.
İran İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı'nın (HRANA) dava dosyası ve yargılama sürecine ilişkin elde ettiği bilgilere göre, 16 sanık hakkındaki iddianamede protestolar sırasında ölen 2 kişinin öldürülmesine ilişkin herhangi bir cinayet suçlaması yer almıyor. Kuruluşun yargılama hakkında bilgi sahibi bir kaynağa dayandırdığı bilgiye göre, duruşmada da sanıkların ölümlerle doğrudan bağlantısını gösteren bir kanıt sunulmadı. Iran Human Rights Monitor ise dosyadaki telefon görüntülerinden birinde Taraneh Rahimi’nin, daha sonra ölen evsiz kişiye saldırılmasını engellemeye çalıştığının görüldüğünü bildiriyor.
İkizlerden biri idama diğeri 25 yıl hapse mahkum edildi
Davada idam cezasına çarptırılan 20 yaşındaki Taraneh Rahimi’nin ailesi, ABD’de yaşayan yakınları Masoud Nourmohammadi’nin Radio Farda/RFE-RL’ye yaptığı açıklamaya dayanarak, sorgucuların ikiz kardeşi Romina’ya gözünün önünde tecavüzle tehdit etmesi üzerine genç kadının itirafı imzalamak zorunda kaldığını söyledi.
Taraneh daha sonra mahkemede bu ifadelerin işkence altında alındığını bildirdi ve suçlamaları reddetti. Aile ayrıca Taraneh’in cezaevinde cinsel saldırıya uğradığını ileri sürdü. Avukatların işkence ve cinsel saldırı iddiaları konusunda resmen şikâyette bulundukları, ancak İsfahan’daki adli makamların herhangi bir işlem yapmadığı bildiriliyor.
Radio Farda/RFE-RL’nin 8 Eylül’de yayımladığı yeni bilgilere göre iki kardeşin avukatları dava dosyasını inceleme iznini ancak mahkûmiyet kararından sonra aldılar.
Anneleri kızlarını seslerinden tanıdı
Taraneh ve Romina Rahimi ocak protestoları sırasında 19 yaşındaydı. İsfahan’da 8-9 Ocak’taki gösterilere katıldıktan sonra güvenlik güçleri tarafından gözaltına alındılar.
Ailenin anlatımına göre maskeli güvenlik görevlileri Taraneh’in kaldığı eve baskın düzenleyerek ellerini ve ayaklarını bağladı ve genç kadını götürdü. Romina da daha sonra annesinin evinden benzer şekilde alındı.
Aile yaklaşık dört ay boyunca iki kardeşin nerede tutulduğunu öğrenemedi.
Anneleri Marzieh Nourmohammadi mayısta İsfahan’daki Dowlatabad Cezaevi’nde kızlarıyla ilk kez görüşebildiğinde onları başlangıçta tanıyamadı. Ailenin aktardığına göre iki genç kadının yüzleri şişmiş ve morarmıştı; dirsek, el ve ayaklarında kırıklar vardı ve saçlarının önemli bölümü sorgu ve nakiller sırasında çekilerek koparılmıştı.
Anne, kızlarını ancak konuşmaya başladıklarında seslerinden tanıyabildi.
İşkence ve cinsel saldırı iddiaları bağımsız bir soruşturmayla doğrulanmış olmasa da davadaki ihlaller yalnızca Rahimi ailesinin anlatımına dayanan işkence iddialarından ibaret değil. İnsan hakları örgütü Hengaw’ın davaya ilişkin verdiği bilgilere göre sanıklardan Ahmadreza Saeidi de mahkemede soruşturmacının boynuna ve cinsel organına elektrik vererek işkence yapıldığını söyledi. Taraneh’in de ayrıca ikiz kardeşinin işkence sırasındaki çığlıklarını dinlemeye zorlandığı ileri sürüldü.
İki kişi öldü ama cinayet suçlaması yok
Davanın esasına ilişkin en önemli tartışmalardan biri, ölüm cezalarının verilmesine yol açan olaylarla sanıklar arasındaki bağlantı olmaması.
İsfahan’daki 8 Ocak protestoları sırasında Devrim Muhafızları mensubu Albay Abbas Kamrani ile evsiz olduğu bildirilen bir kişi öldü. Dava bu iki ölümün ardından açıldı. Savcılık sanıkları molotof kokteyli hazırlamak, güvenlik güçlerine saldırmak ve kamu mallarına zarar vermekle suçladı.
Ancak insan hakları örgütlerinin yayımladığı dava bilgilerine göre 16 sanıktan hiçbirine iki kişinin ölümü nedeniyle cinayet suçlaması yöneltilmedi.
Hengaw ayrıca mahkemeye sunulan belgelerde sanıkların bu ölümlerle doğrudan bağlantısını gösteren kanıt bulunmadığını bildiriyor.
Dosyada bulunan bir video ise idam cezası verilen Taraneh Rahimi açısından suçlamalara ters düşen bir görüntü içeriyor. Hengaw’a göre videoda Taraneh, protestolar sırasında bir grubun saldırdığı evsiz kişiye vurulmaması için çevresindekilere müdahale ediyor.
Buna rağmen Taraneh ve dokuz sanık, İran ceza hukukunda ölüm cezasına yol açabilen “moharebe” —“Allah'a isyan etmek— suçundan mahkûm edildi.
Sanıklara ayrıca kamu malına zarar verme, ulusal güvenliğe karşı toplanma ve işbirliği, kışkırtma ve İslam Cumhuriyeti’ne karşı propaganda suçlamaları yöneltildi.
Avukatlar dosyayı ancak mahkûmiyetten sonra görebildi
Davanın yürütülme biçimi de adil yargılanma hakkının ihlalini içeren soru işaretleriyle dolu.
Haberlere göre, yargılama olağan bir adliye binası yerine İsfahan’daki Dastgerd Cezaevi’nde, Devrim Mahkemesi 1. Şubesi yargıçları Morteza Barati ve Mohammadreza Tavakoli önünde yapıldı.
İnsan hakları örgütlerinin aktardığı bilgilere göre savunma avukatlarının dava dosyasının tamamına erişmesine izin verilmedi ve delilleri incelemek için yeterli süre tanınmadı.
Rahimi ailesinin verdiği son bilgiye göre avukatlar dosyayı ancak mahkûmiyet kararlarının açıklanmasının ardından inceleyebildi.
Taraneh ve Romina’nın annelerine de kızlarının yargılanmasını izleme izni verilmedi.
İdamlar henüz kesinleşmedi
İlk derece mahkemesi olan İsfahan Devrim Mahkemesi 1. Şubesi ağustos sonunda 16 sanıklı davada Taraneh Rahimi, Navid Elyasi, Abolfazl Dadgostar, Mehdi Mansouri, Ahmadreza Saeidi, Mehrdad Boueri, Mohammad Mehdi Asadi, Armin Gholami, Parsa Jafari ve Mehdi Jafari hakkında idam cezası verdi.
Taraneh’in ikiz kardeşi Romina Rahimi ile Milad Boueri 25’er yıl, Hamed Mehralian 15 yıl; Setayesh Saedi, Sajjad Abedi ve Ali Boueri ise beşer yıl hapse mahkûm edildi.
Sanıklar ayrıca “toplanma ve işbirliği”, “kışkırtma” ve “rejime karşı propaganda” suçlarından ek hapis cezaları aldı.
İdam kararları kesinleşmiş değil. Dosya temyiz aşamasında ve sanık avukatları kararlara karşı başvuru hazırlığında.
İran İnsan Hakları Derneği de 7 Eylül’de yaptığı açıklamada, dosyanın Yüksek Mahkeme’de temyiz sürecinde bulunduğunu bildirdi. Kuruluş aynı zamanda Taraneh’in gözaltında gördüğü kötü muamele nedeniyle ameliyata ihtiyaç duyduğunu, cezaevi doktorunun hastaneye sevk istemesine karşın sevkin engellendiğini ve genç kadının kalıcı yürüme güçlüğü riskiyle karşı karşıya bulunduğunu ileri sürdü.
İsfahan yargısından 9 Eylül’de yapılan açıklama da nihai kararın henüz verilmediğini doğruladı. İran makamları, sosyal medyada iki kardeşin idam edildiğine ilişkin olarak dolaşan haberleri yalanladı ve davanın yargısal sürecinin devam ettiğini bildirdi.
Taraneh Rahimi ve diğer dokuz sanık hakkındaki ölüm cezalarının hukuken değiştirilmesi veya kaldırılması için temyiz yolu halen açık bulunuyor.
Dosyaya ilişkin işkence, zorla ifade ve delil yetersizliği iddialarının kararlar kesinleşmeden yeniden uluslararası gündeme taşınması da bu nedenle önem taşıyor.
Ocak protestolarından idam davalarına
İsfahan Şüheda Meydanı davasındaki 16 sanık, İran’da 2025 aralık sonunda ekonomik sorunlara karşı başlayan ve ocakta hükümet karşıtı kitlesel gösterilere dönüşen protestolar sırasında gözaltına alınan binlerce kişi arasında bulunuyor.
Uluslararası insan hakları örgütleri protestoların ardından gözaltına alınanların işkence, cinsel şiddet, zorla ifade ve ölüm cezasıyla sonuçlanabilecek adil olmayan yargılamalarla karşı karşıya bulunduğu konusunda daha önce uyarıda bulunmuştu.
(AEK)
