İngiltere’de kadın ve erkek çalışanlar arasındaki ücret makası yeniden açıldı. Kadın hakları örgütü Fawcett Society tarafından açıklanan son verilere göre, tam zamanlı çalışanlar arasındaki ortalama cinsiyet ücret farkı %10.9’dan %11.5’e yükseldi.
Ücret makasının derinleşmesi, kadınların sembolik olarak yılın geri kalanında “ücretsiz” çalışmaya başladığı günü temsil eden Eşit Ücret Günü’nü (Equal Pay Day) geçen yıla kıyasla iki gün öne çekti.
Verilere göre kadınlar bu yıl 20 Kasım Cuma gününden itibaren yıl sonuna kadar olan 42 gün boyunca erkek meslektaşlarına kıyasla karşılıksız çalışmış olacak.
Fawcett Society, işyerlerindeki maaş gizliliğinin adaletsiz uygulamaları örttüğünü ve ayrımcılığı kanıtlama yükünü tamamen kadınların omuzlarına yüklediğini vurguluyor.
Kurum Genel Müdürü Penny East, açıklanan verilerin sadece istatistiksel bir gerileme olmadığını belirterek bu durumun kadınların kirasından, çocuk bakımından ve birikiminden çalınan somut bir para anlamına geldiğini ifade etti.
Eşitsizlikle mücadele etmek adına İngiltere Hükümeti’ne acil yasal düzenleme çağrısında bulunan Fawcett Society, sürecin üç temel reform etrafında şekillenmesi gerektiğini savunuyor. Bu kapsamda örgüt; işverenlerin tüm iş ilanlarında net maaşı veya maaş aralığını açıkça ilan etmesini öngören bir maaş şeffaflığı zorunluluğunun getirilmesini istiyor.
Adayların geçmişteki düşük maaşlarının yeni işlerine yansıyarak eşitsizliğin kariyer boyu sürmesini engellemek adına mülakatlarda mevcut veya önceki maaşın sorulmasının yasaklanmasını talep ediyor.
Son olarak, ücret ayrımcılığına uğradığından şüphelenen çalışanların işverene başvurarak yasal bir süre içinde resmi yanıt alabilmesini güvence altına alacak bir "Bilgi Edinme Hakkı" (Right to Know) mekanizmasının kurulması gerektiğini vurguluyor.
Milletvekili Sarah Russell, Eşit Ücret Yasası’nın yarım asır önce yürürlüğe girmesine rağmen eşitsizliğin sürdüğüne dikkat çekerek mülakatlarda eski maaşın sorulmasının ayrımcılığı katladığını belirtti.
Russell ayrıca işe alım süreçlerinde giderek daha fazla kullanılan yapay zekâ teknolojilerinin geçmişteki ayrımcı verileri kopyalayarak kadınlara daha düşük maaş önermesi riskine karşı da uyarıda bulundu.
Flex Appeal kurucusu Anna Whitehouse ise bir kadının geçmişte kazandığı tutarın gelecekteki maaşını belirlemesinin kabul edilemez olduğunu dile getirdi.
Eşitsizliğin yaş gruplarına göre dağılımı
Fawcett Society verileri ve Ulusal İstatistik Ofisi (ONS) analizleri, cinsiyet ücret farkının kadınların yaş ilerledikçe dramatik şekilde arttığını gösteriyor:
- 20'li yaşlar: Kariyerin başında kadın ve erkekler arasındaki ücret farkı görece daha düşük seviyelerde kalıyor (yaklaşık %3-4 bandı).
- 50'li yaşlar ve üzeri: Kadınlar 50'li yaşlarına geldiğinde ücret farkı %18-20 seviyelerine kadar tırmanıyor. Bunun temel nedenleri arasında bakım yükümlülükleri (çocuk ve yaşlı bakımı), kariyer kesintileri ve kıdem yükselmesindeki cam tavanlar yer alıyor.
"Eski Maaş Sorma" yasağı neden kritik?
Kadın hakları örgütleri, iş görüşmelerinde "Şu anki maaşınız nedir?" sorusunun ayrımcılığı bir işten diğerine taşıdığını vurguluyor:
- Bir kadın önceki işinde cinsiyet ayrımcılığı, bakım izinleri veya esnek çalışma yüzünden düşük maaş aldıysa, yeni işveren bu tutarı baz alarak teklif yaptığında eşitsizlik kadının tüm kariyeri boyunca katlanarak devam ediyor.
- ABD'nin New York, California ve Washington gibi eyaletlerinde eski maaşı sorma yasağı halihazırda uygulanıyor ve bu düzenlemelerin ilk işe giriş maaşlarındaki eşitsizliği gözle görülür şekilde azalttığı belirtiliyor.
Yapay Zekâ (AI) ve işe alım riskleri
Milletvekili Sarah Russell'ın dikkat çektiği bir diğer boyut ise işe alım algoritmaları:
- Şirketler aday eleme ve maaş skalası belirleme süreçlerinde yapay zekâ yazılımlarını kullandıkça, bu sistemler geçmiş verileri (tarihsel olarak kadınlara ödenen düşük maaşları) öğrenerek yeni kadın adaylara da otomatik olarak daha düşük teklifler sunma riski taşıyor.
Küresel karşılaştırma
İngiltere'de Fawcett Society'nin talep ettiği reformlar, Avrupa Birliği'nin kabul ettiği AB Maaş Şeffaflığı Direktifi (EU Pay Transparency Directive) ile paralellik gösteriyor:
- AB direktifi uyarınca üye ülkelerdeki işverenler, iş ilanlarında veya mülakat öncesinde maaş aralığını belirtmek zorunda.
- Ayrıca çalışanlar, aynı işi yapan kadın ve erkeklerin ortalama maaş seviyelerini talep etme (Bilgi Edinme Hakkı) yasal yetkisine sahip. İngiltere'deki kampanyanın temel amacı da Brexit sonrası bu standartların gerisinde kalmamak.
