Türkiye ekonomisinin üç yıllık yol haritasını ortaya koyan Orta Vadeli Program’ın (OVP) en yenisini dün (6 Eylül) Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz tanıttı.
Aynı gün Recep Tayyip Erdoğan’ın Cumhurbaşkanı Kararı ile Resmi Gazete'nin mükerrer sayısında yayımlandı.
Büyüme, istihdam, enflasyon, ödemeler dengesi ve kamu maliyesi gibi hedef ve tahminleri içeren OVP’de temel amaç üç yıllık döneme ilişkin ekonomi politikası çerçevesini ortaya koymak.
Ekonominin hangi yönde ilerlemesinin beklendiğini ve hükümetin hangi politika setiyle öngördüğü sonuçlara ulaşmayı planladığını kamuoyuna gösteren OVP’ler 2006’dan beri her yıl açıklanıyor.
Hazırlayan kuruluş ise Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Cumhurbaşkanlığı himayesindeki Strateji ve Bütçe Başkanlığı.
bianet 2018’den 2026’ya kadar yayımlanan 9 programda yer alan 18 enflasyon tahminini inceledi. Buna göre iktidar biri hariç (2019) hiçbir tahminini tutturamadı.
| OVP (Yayımlandığı yıl) | 1. yıl: Hedef → Gerçekleşme | 2. yıl: Hedef → Gerçekleşme | 3. yıl: Hedef → Gerçekleşme |
| 2019–2021 OVP (2018) | 2019: %15,9 → %11,84 | 2020: %9,8 → %14,60 | 2021: %6,0 → %36,08 |
| 2020–2022 OVP (2019) | 2020: %8,5 → %14,60 | 2021: %6,0 → %36,08 | 2022: %4,9 → %64,27 |
| 2021–2023 OVP (2020) | 2021: %8,0 → %36,08 | 2022: %6,0 → %64,27 | 2023: %4,9 → %64,77 |
| 2022–2024 OVP (2021) | 2022: %9,8 → %64,27 | 2023: %8,0 → %64,77 | 2024: %7,6 → %44,38 |
| 2023–2025 OVP (2022) | 2023: %24,9 → %64,77 | 2024: %13,8 → %44,38 | 2025: %9,9 → %30,89 |
| 2024–2026 OVP (2023) | 2024: %33,0 → %44,38 | 2025: %15,2 → %30,89 (+15,69) | 2026: %8,5 → henüz yıl sonu yok |
| 2025–2027 OVP (2024) | 2025: %17,5 → %30,89 | 2026: %9,7 → henüz yıl sonu yok | 2027: %7,0 → gelecek |
| 2026–2028 OVP (2025) | 2026: %16,0 → henüz yıl sonu yok | 2027: %9,0 → gelecek | 2027: %9,0 → gelecek |
| 2027–2029 OVP (2026) | 2027: %21,0 → gelecek | 2028: %13,5 → gelecek | 2029: %9,0 → gelecek |
18 tahminin 17’sinde enflasyon daha yüksek çıktı
Gerçekleşmesi tamamlanan 18 OVP enflasyon tahmininin 17’sinde yıl sonu enflasyonu programda öngörülen seviyeyi aştı. Tek istisna 2019 oldu.
2018’de hazırlanan programda 2019 yıl sonu enflasyonu yüzde 15,9 olarak öngörülürken, TÜİK verilerine göre gerçekleşme yüzde 11,84 oldu. Böylece gerçekleşen enflasyon OVP tahmininin 4,06 puan altında kaldı.
2020’den itibaren ise tablo tersine döndü. TÜİK verilerine göre yıl sonu enflasyonu 2020’de yüzde 14,60, 2021’de yüzde 36,08, 2022’de yüzde 64,27, 2023’te yüzde 64,77, 2024’te yüzde 44,38 ve 2025’te yüzde 30,89 olarak gerçekleşti.
İlk yıllarda büyük sapma 2022’de
Her OVP’nin yalnızca ilk program yılı dikkate alındığında tahmin-gerçekleşme farkı özellikle 2021 sonrasında belirginleşti.
Bu yöntemde en yüksek sapma 2022'de görüldü. Eylül 2021’de yayımlanan 2022-2024 OVP’de 2022 sonu enflasyonu yüzde 9,8 olarak öngörülmüş, yıl sonunda TÜFE yüzde 64,27 olmuştu. Aradaki fark 54,47 yüzde puan olarak hesaplandı.
| OVP yıl sonu TÜFE öngörüsü | Gerçekleşen TÜFE | Fark | |
| 2019 | %15,9 | %11,84 | -4,06 puan |
| 2020 | %8,5 | %14,60 | +6,10 puan |
| 2021 | %8 | %36,08 | +28,08 puan |
| 2022 | %9,8 | %64,27 | +54,47 puan |
| 2023 | %24,9 | %64,77 | +39,87 puan |
| 2024 | %33 | %44,38 | +11,38 puan |
| 2025 | %17,5 | %30,89 | +13,39 puan |
Yedi tamamlanmış ilk yıl tahmini birlikte değerlendirildiğinde, OVP öngörüleri ile gerçekleşmeler arasındaki ortalama mutlak sapma yaklaşık 22,5 puan oldu.
En büyük fark: Yüzde 4,9 tahminine karşı yüzde 64,77
OVP’lerin üç yıllık tahmin ufkunun tamamı dikkate alındığında ise en yüksek sapma 2023 yılına ilişkin tahminde ortaya çıktı.
2020’de yayımlanan 2021-2023 Yeni Ekonomi Programı’nda 2023 yıl sonu enflasyonu yüzde 4,9 olarak öngörülmüştü. TÜİK’in açıkladığı gerçekleşen oran ise yüzde 64,77 oldu. Tahmin ile gerçekleşme arasındaki fark 59,87 yüzde puana ulaştı.
Benzer bir tablo 2022 yılı için de görüldü. 2019’da yayımlanan 2020-2022 programında 2022 sonu için yüzde 4,9 enflasyon öngörülürken gerçekleşme yüzde 64,27 oldu. Fark 59,37 puan olarak kaydedildi.
Sonraki programlarda tahminler yukarı yönlü revize edildi. 2022’de yayımlanan 2023-2025 OVP, 2023 sonu enflasyonunu yüzde 24,9; 2023’te yayımlanan program ise 2024 sonu enflasyonunu yüzde 33 olarak öngördü. Gerçekleşmeler sırasıyla yüzde 64,77 ve yüzde 44,38 oldu. 2024’te yayımlanan OVP’de 2025 için belirlenen yüzde 17,5’lik öngörüye karşılık yıl sonu enflasyonu yüzde 30,89 olarak gerçekleşti.
Yeni OVP’de 2029 için yüzde 9 hedefi
Hükümet, dün yayımladığı son OVP'de enflasyonun önümüzdeki üç yılda kademeli olarak düşmesini ve 2029'da enflasyonun yeniden tek hanelere gerilemesini öngörüyor.
Buna göre 2026 yıl sonu için gerçekleşme tahmini yüzde 28,4 olarak belirlenirken, 2027 için yüzde 21, 2028 için yüzde 13,5 ve 2029 için de yüzde 9 açıklandı.
Ancak TÜİK, 3 Eylül'de açıkladığı Ağustos enflasyonu yıllık yüzde 31,51 geldi. 2026 gerçekleşme tahmini şimdiden öngörülenden çok uzak.
Geçmiş OVP’lerdeki tahminlerle gerçekleşmeler arasındaki fark, yeni programda açıklanan dezenflasyon patikasının önümüzdeki yıllardaki seyrini de izlenmesi gereken başlıklardan biri haline getiriyor.
Mehmet Şimşek programında üç yılın sonucu: Enflasyon hâlâ yüzde 31,75
(HA)
