İnsan Hakları Derneği (İHD), çözüm sürecine ilişkin düzenlediği basın açıklamasında, silahsızlanma sürecinin demokratikleşme, hukuki reformlar ve geçmişle yüzleşme adımlarıyla birlikte yürütülmesi gerektiğini belirtti.
ÖHD: 2026'nın ilk 10 ayında en az 116 tutuklunun tahliyesi ertelendi
Bugün (10 Kasım) saat 12.00'de dernek salonunda yapılan açıklamada, “Çözüm Süreci İçin Acilen Atılması Gereken 5 Adım” başlıklı öneriler kamuoyuyla paylaşıldı.
İHD, TBMM Millî Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonunun 18 Şubat 2026'da kabul ettiği raporu ve 18 Ağustos 2026'da yayımlanan 7595 sayılı Millî Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun'u değerlendirdi.
Dernek, söz konusu kanunun eksikliklerine rağmen çözüm sürecinde önemli bir adım olduğunu belirtirken, ifade özgürlüğü, protesto hakkı, basın özgürlüğü ve muhalefete yönelik yargısal işlemler alanında yaşanan hak ihlallerinin toplumdaki güvensizliği derinleştirdiğini vurguladı.
2026 ÜÇÜNCÜ ÇEYREK RAPORU
İHD: "Temmuz-Eylül arasında Marmara Bölgesi cezaevlerinde 899 hak ihlali gerçekleşti"
“Şeffaf ve denetlenebilir olmalı”
İHD, ilk olarak silahsızlanmanın doğrulanması ve kanunun uygulanmasına ilişkin süreçlerin şeffaf, denetlenebilir ve hukuki güvencelere bağlı yürütülmesini istedi.
Derneğin açıklamasında, 7595 sayılı kanunun bazı hukuki sonuçları, örgütün fiili varlığının sona erdiğinin ve silahların teslim edildiğinin tespit edilmesine, bu tespitin Millî Güvenlik Kurulu (MGK) kararıyla teyit edilerek Resmî Gazete'de yayımlanmasına bağladığı belirtildi.
İHD, hükümetten silahsızlanma sürecinde kullanılacak kriterleri açıklamasını, güvenlik açısından sakınca taşımayan bilgileri düzenli olarak kamuoyuyla paylaşmasını ve TBMM'nin denetim yetkisini etkili biçimde kullanmasını istedi.
Bahçeli’den “süreçte tıkanıklık” eleştirilerine yanıt: Kimse yanlış hesap yapmasın
“Kimlerin yararlanacağı açıkça belirlenmeli”
İkinci başlıkta, kanunun kapsamı ve uygulanmasına ilişkin belirsizliklere dikkat çekildi. İHD, düzenlemenin genel bir infaz reformu olmadığını, PKK/KCK ile bağlantılı belirli faaliyetleri ve suçları kapsayan özel koşullara bağlı bir geçiş dönemi yasası olduğunu belirtti.
Açıklamada, soruşturma, kovuşturma ve cezaların infazı bakımından öngörülen beş ve on yıllık erteleme sürelerinin uygulanmasında açık ve nesnel ölçütlerin belirlenmesi istendi.
Benzer hukuki durumdaki kişiler arasında ayrımcılığa yol açabilecek uygulamaların önlenmesi gerektiğini vurgulayan dernek, geri dönen kişilerin barınma, sağlık, ekonomik ve sosyal yaşama katılım haklarının da güvence altına alınmasını talep etti.
Selahattin Demirtaş: "Toplumsal desteği güçlendirmeyen bir çözümün kalıcı olması güçtür"
“Demokratikleşme, silahsızlanmayı beklememeli”
İHD'nin üçüncü başlığı, demokratikleşme reformlarının silahsızlanma sürecinin ilerlemesine bağlı tutulmadan hayata geçirilmesi oldu.
Dernek, hükümete şu çağrılarda bulundu:
- Kayyım uygulamalarına son verilmesi ve seçilmiş belediye başkanlarının görevlerine iade edilmesi.
- Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) ve Anayasa Mahkemesi (AYM) kararlarının eksiksiz uygulanması.
- İnfaz Kanunu'nun infazda eşitlik, umut hakkı ve uluslararası insan hakları standartlarına uygun biçimde yeniden düzenlenmesi.
- Hasta mahpusların serbest bırakılması.
- İfade, örgütlenme, toplantı ve gösteri özgürlüklerinin güvence altına alınması.
- Kürt kimliği, dili, kültürü ve eşit yurttaşlıkla ilgili sorunların demokratik siyaset içinde ele alınması.
İHD, silahsızlanmanın tek başına kalıcı barış için yeterli olmayacağını, temel hak ve özgürlükler alanında somut adımlar atılması gerektiğini vurguladı.
Bağımsız ve çoğulcu izleme mekanizması önerisi
Dördüncü başlıkta, çözüm sürecinin izlenmesi ve denetlenmesi için bağımsızlık, çoğulculuk ve hesap verebilirlik ilkelerine dayanan mekanizmaların güçlendirilmesi istendi.
İHD, kanunda yürütme organı bünyesinde bir koordinasyon kurulu ve TBMM bünyesinde bir izleme komisyonu öngörüldüğünü belirtti.
Sürecin yalnızca güvenlik kurumlarının değerlendirmelerine bırakılmaması gerektiğini ifade eden İHD, TBMM İzleme Komisyonunun düzenli raporlar yayımlamasını ve çalışmaların kamuoyuyla paylaşılmasını önerdi.
İnsan hakları örgütleri, barolar, akademisyenler, uzmanlar ve sivil toplum kuruluşlarının sürece katılımının sağlanması da talepler arasında yer aldı.
“Faili meçhul cinayetler aydınlatılmalı”
İHD'nin beşinci başlığı, geçmişte yaşanan ağır insan hakları ihlalleriyle yüzleşilmesi ve toplumsal onarım mekanizmalarının oluşturulması oldu.
İHD, zorla kaybetmelerin ve faili meçhul cinayetlerin etkili biçimde soruşturulmasını, mağdur ailelerinin hakikate erişiminin sağlanmasını ve sorumluların yargı önüne çıkarılmasını istedi.
Ayrıca çatışmalardan etkilenen bölgelerde sosyal, ekonomik ve psikolojik onarım programlarının geliştirilmesi gerektiğini belirtti.
Kadınların, gençlerin, mağdur ailelerinin ve sivil toplumun karar alma süreçlerine katılmasının önemine dikkat çekilen açıklamada, geçmişteki ağır insan hakları ihlallerinin tekrarlanmasını önleyecek kurumsal güvencelerin oluşturulması çağrısı yapıldı.
İHD, açıklamasının sonuç bölümünde çözüm sürecinin yalnızca silahlı çatışmanın sona ermesiyle sınırlı tutulmaması gerektiğini vurguladı.
İHD, silahsızlanma ve tasfiyeye ilişkin hukuki düzenlemelerle eş zamanlı olarak iki ayrı programın daha hazırlanmasını istedi: Siyasi katılım, temel haklar, yerel demokrasi ve eşit yurttaşlığı kapsayan bir demokratikleşme programı ile hakikat, adalet, yüzleşme ve toplumsal onarımı esas alan bir toplumsal barış programı.
Açıklamada, “Kanunun yürürlüğe girmesi ile kalıcı barışın kurulması aynı şey değildir” denildi.
(FY)
