İnsan Hakları İzleme Örgütü (Human Rights Watch - HRW), Antalya'da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP31) kapsamında yaptığı açıklamada, Türkiye'nin kömürlü termik santralleri genişletmeye yönelik politikalarını eleştirdi.
“COP31’in üç ana gündemi adil geçiş, finansman ve azaltım”
HRW, 11-12 Kasım tarihlerinde düzenlenen COP31 Liderler Zirvesi sırasında yayımladığı açıklamada, Türkiye'nin fosil yakıtlardan çıkış için açık bir taahhütte bulunmadığını ve mevcut kömür projelerini genişletme girişimlerini sürdürdüğünü belirtti.
HRW'ye göre bu yaklaşım, Türkiye'nin uluslararası iklim taahhütlerinin güvenilirliğini zedeliyor ve iklim değişikliğiyle mücadelede çelişkili bir politika ortaya koyuyor.
Mahkeme iptal etti, hükümet itiraz etti
HRW'nin açıklamasında, Kahramanmaraş'taki Afşin-Elbistan A Termik Santrali'nin genişletilmesine yönelik girişimler öne çıktı.
Haziran 2026'da Kahramanmaraş'taki iki idare mahkemesi, santrale iki yeni ünite eklenmesini öngören projeye ilişkin iptal kararları verdi.
Yerel yönetimler, sivil toplum kuruluşları ve bölge sakinlerinin açtığı beş ayrı davayı kapsayan kararların ardından hükümet, Temmuz 2026'da mahkeme kararına itiraz etti.
COP31'e ev sahipliği yapan Türkiye’nin iklim performansı geriledi
Aynı ay Çanakkale'deki mevcut bir kömürlü termik santralin kapasitesinin artırılması için de izin süreci başlatıldı.
HRW Avrupa ve Orta Asya Bölümü araştırma görevlisi Deniz Bayram, Afşin-Elbistan kararının bölge halkının uzun yıllardır sürdürdüğü mücadele açısından önemli olduğunu belirterek şöyle konuştu:
“Afşin-Elbistan Santrali'nin genişletilmesinin mahkeme tarafından iptal edilmesi, Türkiye'nin kömür genişleme planlarını durdurmaya yönelik uzun soluklu yerel toplulukların mücadelesinde bir dönüm noktası gibi görünmüştü.”
Bayram, hükümetin COP31'e ev sahipliği yapmasına rağmen kömür projelerinden vazgeçmediğini belirterek bu yaklaşımın hem iklim mücadelesi hem de sağlık hakkı açısından olumsuz sonuçlar doğurabileceğini söyledi.
"Halk sağlığı üzerindeki etkiler yeterince değerlendirilmedi"
Kahramanmaraş 3. İdare Mahkemesinin iptal kararında, santralin genişletilmesine ilişkin çevresel etki değerlendirmesindeki (ÇED) eksiklikler belirleyici oldu.
Mahkeme, görevlendirilen bilirkişilerin hazırladığı iki rapora dayanarak projeyi iptal etti.
Bilirkişi raporlarında, hava kalitesinin yeterince değerlendirilmediği ve santralden kaynaklanan kirliliğe uzun süre maruz kalmanın sağlık üzerindeki etkilerinin yüzeysel biçimde ele alındığı belirtildi.
Ayrıca mevcut santral faaliyetleri ile planlanan genişlemenin birlikte yaratacağı çevresel ve sağlık risklerinin yeterince incelenmediği tespit edildi.
COP31 Antalya’da: İklim krizinden çıkışın yolu hak temelli politikalar
Özellikle çocuklar, yaşlılar ve kronik hastalığı bulunan kişiler üzerindeki olası etkilerin değerlendirilmesinde eksiklikler bulunduğu kaydedildi.
Raporda, kömürün yakılması sonucu ortaya çıkan kirleticilerin uzun vadeli solunum yolu hastalıkları ve kalp-damar sağlığı üzerindeki risklerine ilişkin kapsamlı bir inceleme yapılmadığı da belirtildi.
Bilirkişiler, ÇED sürecinde gerçekleştirilen halkın katılımı toplantısına ilişkin katılımcı sayısının raporda gerçeğinden farklı gösterildiğini ve toplantıya katılanların çoğunluğunun santralin genişletilmesine karşı çıktığını tespit etti.
HRW, mahkemeye bilimsel görüş sunmuştu
Human Rights Watch, Haziran 2025'te Türk Tabipleri Birliğinin (TTB) açtığı davalardan birine üçüncü taraf hukuki görüşü (amicus curiae) sundu.
Örgüt, bu görüşünde Afşin-Elbistan Termik Santrali'nin mevcut faaliyetlerinin çevre ve halk sağlığı üzerindeki etkilerini ele alan 2024 tarihli araştırmasının bulgularına yer verdi.
Bunlar arasında hava kirliliğinin yeterince değerlendirilmemesi, uzun süreli maruziyetin sağlık üzerindeki etkileri ve farklı kirlilik kaynaklarının birlikte yarattığı risklerin göz ardı edilmesi bulunuyordu.
COP31 Antalya'da başladı
Türkiye'nin elektriğinin üçte biri kömürden
HRW'nin paylaştığı verilere göre, Türkiye'de 2025 yılında üretilen elektriğin yüzde 33,9'u kömürden sağlandı.
Kömür kaynaklı elektrik üretimi 120,86 milyar kilovatsaat olarak gerçekleşti.
Örgüt, Türkiye'nin Polonya, Kosova ve Bosna-Hersek ile birlikte Avrupa'da kömürden çıkış için bir takvim belirlemeyen veya bu yönde taahhütte bulunmayan dört ülkeden biri olduğunu belirtti.
HRW, Muğla'daki Akbelen Ormanı ve zeytinlik alanlarda kömür madenciliği faaliyetlerinin yerel halkın itirazlarına rağmen sürdüğüne de dikkat çekti.
Örgüte göre bu gelişmeler, kömür üretiminin yalnızca iklim krizini değil, ormanları, tarım alanlarını ve yerel toplulukların yaşam koşullarını da etkilediğini gösteriyor.
“COP31’de sponsor ve ortaklara Türkiye karar veriyor”
Fosil yakıtlardan çıkış takvimi yok
Türkiye hükümeti, 5 Kasım'da 2040 yılına kadar elektrifikasyonu ve enerji bağımsızlığını artırmayı hedefleyen Ulusal Enerji Planı'nı açıkladı.
HRW, planın yenilenebilir enerji yatırımları ve elektrifikasyon açısından iddialı hedefler içerdiğini ancak fosil yakıtlardan çıkış için somut bir takvim belirlemediğini vurguladı.
Avustralya'ya da eleştiri
Dünyanın en büyük kömür ihracatçılarından biri olan Avustralya'nın bu politikalarının, uluslararası iklim hedefleriyle çeliştiğini belirtti.
HRW, Türkiye ve Avustralya'ya yeni fosil yakıt projelerini durdurma ve mevcut kömürlü termik santrallerin aşamalı olarak kapatılması için takvim belirleme çağrısında bulundu.
Deniz Bayram, iki ülkeye yönelik çağrısında şu ifadeleri kullandı:
“COP31'in eş ev sahipleri olan Türkiye ve Avustralya, yeni fosil yakıt projelerinin genişletilmesine son verecek kararlı politikalar benimsemeli ve mevcut kömürlü termik santrallerin aşamalı olarak kapatılması için net bir takvim belirlemelidir.”
Bayram, henüz izin aşamasındaki kömür projelerinin iptal edilmesinin bu yönde önemli bir adım olabileceğini söyledi.
COP31 ev sahibi Antalya’da hortum: Uyarılar neden hayat kurtarmadı?
Ne olmuştu?
Kahramanmaraş'taki Afşin-Elbistan A Termik Santrali'nin genişletilmesi planı, uzun süredir bölge halkı, çevre örgütleri ve meslek kuruluşlarının itirazlarına konu oluyor.
Santrale iki yeni ünite eklenmesini öngören projeye karşı açılan davalarda, hava kirliliği, halk sağlığı ve çevresel etkilerin yeterince değerlendirilmediği belirtildi.
Human Rights Watch, 2024'te yayımladığı araştırmada santralin mevcut faaliyetlerinin çevre ve sağlık üzerindeki etkilerini ele aldı.
2025'te ise Türk Tabipleri Birliğinin açtığı davaya bilimsel ve hukuki değerlendirmelerini içeren üçüncü taraf görüşü sundu.
Haziran 2026'da Kahramanmaraş'taki idare mahkemeleri, genişleme projesine ilişkin iptal kararları verdi.
Hükümetin Temmuz 2026'da karara itiraz etmesiyle hukuki süreç devam etti.
HRW, COP31'in Antalya'da düzenlendiği Kasım 2026'da yaptığı açıklamada, Türkiye'nin uluslararası iklim hedefleri ile kömür politikaları arasındaki çelişkiye dikkat çekti.
(FY)
