Norveç merkezli Hengaw İnsan Hakları Örgütü'nün 1 Kasım'da yayımladığı rapora göre, İran'da eylül ayında 68 kişi idam edilirken ekim ayında bu sayı 85'e yükseldi. Böylece örgütün 2026 yılının başından ekim sonuna kadar belgelediği idam sayısı en az 689'a ulaştı.
Hengaw: Eylül'de 68, 2026’da 604 kişi İran'da idam edildi
Hengaw'ın İstatistik ve Belgeleme Merkezi, ekim ayında idam edilen 85 kişiden 83'ünün kimliğini doğruladığını, iki kişinin kimliğinin belirlenmesine yönelik çalışmaların sürdüğünü açıkladı.
Sadece 10 kişi duyuruldu
Rapora göre ekim ayında gerçekleştirilen 85 idamdan yalnızca 10'u İran devlet medyasında veya yargı kurumlarına bağlı internet sitelerinde duyuruldu.
Hengaw, dokuz mahpusun ailesine önceden haber verilmeden ve son görüşme hakkı tanınmadan gizlice idam edildiğini bildirdi. İki kişinin ölüm cezası ise kamuya açık alanlarda infaz edildi.
Hengaw: İran'da 3 haftada en az 5 kolber öldürüldü
Altı siyasi mahpus idam edildi
Hengaw'ın raporuna göre ekim ayında idam edilen altı siyasi mahpus arasında Ocak 2026 protestoları sırasında gözaltına alınan kişiler de bulunuyor.
Mahpusların ölüm cezaları, İran hukukunda "silahlı isyan", "Allah'a karşı savaş açma" ve casusluk gibi suçlamalarla verildi.
Raporda adı geçen siyasi mahpuslar ve infaz tarihleri şöyle:
Siyavaş Cemşidi Heyrabadi, ocak ayındaki protestolar sırasında gözaltına alındıktan sonra 3 Ekim'de Şehrekürd Merkez Cezaevi'nde idam edildi.
Hengaw İnsan Hakları Örgütü: İran temmuz ayında 96 kişiyi idam etti
25 yaşındaki Alireza Sepahi, ocak protestolarıyla bağlantılı olarak yargılandı ve 5 Ekim'de İsfahan Merkez Cezaevi'nde idam edildi.
Alireza Reisi, aynı tarihte İsfahan Merkez Cezaevi'nde idam edildi.
Irak vatandaşı Arap mahpus Eyüp Muhammed Nebil, Suudi Arabistan adına casusluk yaptığı suçlamasıyla 11 Ekim'de Reşt'teki Lakan Cezaevi'nde idam edildi.
27 yaşındaki Beluç mahpus Ömer Dorostaran, silahlı isyan suçlamasıyla 12 Ekim'de Zahedan Merkez Cezaevi'nde idam edildi.
Ali Sina Mustafavi, İran ile ABD ve İsrail arasındaki savaş sırasında gözaltına alındıktan sonra 14 Ekim'de Kirman Merkez Cezaevi'nde idam edildi.
Hengaw, özellikle protestolarla bağlantılı davalarda verilen ölüm cezalarının siyasi muhalefet üzerindeki baskıyı artırdığına dikkat çekiyor.
Suçlamalar
Hengaw'ın verilerine göre ekim ayında idam edilen 85 kişiden 49'u kasten öldürme, 29'u uyuşturucu suçları, altısı siyasi suçlar ve casusluk, biri ise tecavüz suçlamasıyla ölüm cezasına çarptırılmıştı.
İdam edilenler arasında en az bir kadın bulunuyor. Ahvazlı Eşref Faraci, kasten öldürme suçlamasıyla verilen ölüm cezasının ardından Sari Merkez Cezaevi'nde idam edildi.
Hengaw: İran yılın ilk üç ayında 48 Kürt'ü idam etti
Beş Kürt mahpus idam edildi
Hengaw'ın 4 Kasım'da yayımladığı Kürtlere yönelik hak ihlalleri raporuna göre, ekim ayında en az beş Kürt mahpus idam edildi.
Örgüt, ekim ayında Kürt mahpuslara yönelik idamların yanı sıra gözaltı, hapis cezası ve sınır bölgelerinde yaşanan hak ihlallerini de belgeledi.
Bir ayda 64 Kürt gözaltına alındı
Hengaw'ın verilerine göre İran güvenlik güçleri ekim ayında ülke genelinde en az 124 kişiyi gözaltına aldı. Gözaltına alınanlardan 64'ü Kürttü.
Gözaltına alınan Kürtler arasında sekiz kadın ve altı çocuk da bulunuyor.
Hengaw, aynı dönemde 23 Kürt hakkında ölüm cezası veya hapis cezası verildiğini bildirdi.
Örgütün raporuna göre ayrıca Bane kentinden Ali Meşhuri adlı bir kolber, İran sınır muhafızlarının açtığı ateş sonucu yaralandı. Kirmanşah eyaletine bağlı Serpolzehab'da meydana gelen mayın patlamasında ise üç Kürt yaralandı.
Hengaw, ekim ayında Kürt kadınlara yönelik dört kadın cinayeti vakası da belgeledi.
En fazla idam Fars eyaletinde
Hengaw'ın kayıtlarına göre ekim ayında İran'ın 24 eyaletindeki cezaevlerinde idam gerçekleştirildi.
En fazla infaz 16 kişiyle Fars eyaletinde kaydedildi. Fars'ı dokuz infazla Elburz, sekiz infazla Razavi Horasan ve altı infazla Simnan izledi.
Örgütün etnik köken ve milliyet temelindeki kayıtlarına göre idam edilenler arasında 35 Fars, 13 Lor, 11 Beluç, dokuz Türk ve beş Kürt mahpus bulunuyor.
Altı mahpusun etnik kimliği doğrulanamadı.
İran makamları ne diyor?
İran yargısı, ölüm cezasını kasten öldürme, uyuşturucu kaçakçılığı, tecavüz ve ulusal güvenlikle bağlantılı bazı suçlar için uygulamayı sürdürüyor.
İran makamları, özellikle protestolarla bağlantılı bazı davalarda sanıkların yalnızca gösterilere katıldıkları için değil, silahlı eylemler, güvenlik güçlerine yönelik saldırılar veya casusluk gibi suçlamalar nedeniyle yargılandığını savunuyor.
Hengaw İnsan Hakları Örgütü: İran temmuz ayında 96 kişiyi idam etti
Ne olmuştu?
İran, ölüm cezasını en yaygın uygulayan ülkeler arasında bulunuyor. Uluslararası insan hakları örgütleri, özellikle uyuşturucu suçları, siyasi davalar ve protestolarla bağlantılı yargılamalarda verilen ölüm cezalarını uzun süredir eleştiriyor.
İran'daki idamlar, özellikle 2026 yılının ocak ayında düzenlenen protestoların ardından gözaltına alınan kişilere verilen ölüm cezaları nedeniyle yeniden uluslararası insan hakları gündeminin önemli başlıklarından biri haline geldi.
Uluslararası insan hakları örgütleri, İran'da ölüm cezalarının durdurulmasını, adil yargılanma güvencelerinin sağlanmasını ve infazlara ilişkin bilgilerin kamuoyuyla paylaşılmasını talep ediyor.
(FY)
