Antalya’da 14 Kasım Küresel Eylem Günü yürüyüşüyle başlayan Halkların İklim Zirvesi’nin, dört gün süren programında iklim adaleti, adil geçiş, enerji dönüşümü, fosil yakıtlardan çıkış, toplumsal cinsiyet odaklı geçiş politikaları, ekokırım şirketlerinin sponsorluğu ve gençlerin talepleri ön plana çıktı. 15-18 Kasım aralığında COP31’e paralel sürdürülen zirvede 32 ülkeden konuşmacının olduğu 150’ye yakın etkinlik gerçekleştirildi.
Zirvenin ilk gününde ekolojik yıkımlara karşı doğanın hakları ana gündem maddesiydi. İkinci gününde ise COP31’de şu ana kadar (20 Kasım) henüz bir sonuç gelmeyen fosilden çıkış ve enerji demokrasisi gündemde yerini aldı.
Üçüncü gününde demokrasi, anti militarizm ve barış konuları gündeme gelirken zirvenin kapanışı gıda egemenliği ve agroekoloji konularıyla gerçekleştirildi.
Halkların İklim Zirvesi’nde fosil yakıtlardan adil geçişin gerekliliği ve enerji demokrasisinin toplumsal adalet ve anti-kapitalist bir perspektifle inşa edilmesi gerektiği ifade edildi. Katılımcılar, küresel kuzey ve güney arasındaki tarihsel sorumluluk farklarına, yerel direniş hareketlerine ve işçi sınıfının rolüne vurgu yaptı.

Zirvede mevcut iklim krizinin politik, ekonomik, sosyal ve ekolojik krizlerle iç içe olduğu ve bunun şans eseri değil, mevcut sistemin "kazananlar ve kaybedenler" mantığının bir ürünü olduğu vurgulandı. Yalnızca ekolojik veya sistemsel bir değişiklikten öte, sorunların birbiriyle bağlantılı olduğunu kabul eden bütünsel bir yaklaşım talebinde bulunuldu.
Ayrıca adil geçişin “dürüstlük”, “onur” ve “saygı” prensiplerini içermesi gerektiği, finansmanların yerel toplulukları güçlendirmesi gerekliliğine işaret edildi. Ayrıca oluşacak yeni düzenin yeni bir sömürü düzeni yaratmaması gerektiği de dile getirildi. Zirvede fosil yakıtların yerel topluluklara etkisi üzerinde de duruldu.
Dünyanın pek çok ülkesinden gelmiş yerel topluluklar birbirileriyle deneyimlerini, maruziyetlerini paylaştı. Petrol, boru hatları, gaz tesisleri gibi fosil yakıt projelerinin rastgele değil, ırksal ve sınıfsal çizgilerle belirlenmiş, savunmasız toplulukların yakınlarına inşa edildiği, bu toplulukların çoğu zaman enerjiye dahi erişemediği vurgulandı.
Brezilya örneği üzerinden, COP30'a ev sahipliği yapmasına rağmen ülkenin Amazon ve Cerrado'da yeni fosil yakıt aramalarını desteklemesi ayrıca eleştirildi.
Toplumsal cinsiyet ve yerel direnişler Ekolojik yıkımlar karşısında kadınların çift katmanlı yükü olduğuna vurgu yapıldı. Zirvede ekolojik yıkımların kadınları, çocukları, LGBTİ+’ları ve engellileri daha fazla etkilediği, kömür ve enerji sektörünün eril yapısı nedeniyle kadınların bakım yükünü ve ekolojik zararları daha derinden hissettiği belirtildi.
Türkiye’den kadınların öncülüğündeki mücadelelere değinildi, Çanakkale’deki termik santrallere karşı verilen mücadeleler, Soma ve Yırca’daki direnişler işaret edildi. Kadınların, şirket vaatlerine karşı daha dirençli ve uzlaşmaz olduğu vurgulandı.

Ayrıca kömürden çıkış sürecinde, madencilerin işten çıkarılması durumunda erkek işçilere yönelik önlemler alınırken, evdeki bakım yükünü çeken kadınların durumunun göz ardı edilmemesi, toplumsal cinsiyete duyarlı adil geçiş politikalarının geliştirilmesi gerektiği ifade edildi.
"Kader değil mücadele, kömür değil yaşam"
Öte yandan Greenpeace “Kader değil mücadele, kömür değil yaşam” adlı bir sergi gerçekleştirdi. Sergide kömürlü termik santrallerden etkilenen bölgelerde yaşayan kadınların nakışla işlediği fotoğraflar ve kişisel hikayelerinden oluşan sergi hem COP31 mavi alanda hem de Halkların İklim Zirvesi’nde gösterildi.
Greenpeace Kıdemli İletişim Uzmanı Beyza Kural, sergiyi ve bu süreçte tanıştıkları kadınların hikayelerini bianet’e anlattı:
Türkiye'nin iklim liderliği çelişkisi Türkiye'nin COP31'e ev sahipliği yapmasına rağmen, enerji arzının büyük çoğunluğunun fosil yakıtlardan (petrol, doğal gaz, kömür) sağlanması ve elektriğin üçte birinin kömürden üretilmesi, yeni Milli Enerji Planı'nın da fosil yakıtları desteklemeye devam etmesi eleştirildi. Afşin Elbistan Ovası’nın kömürlü termik santraller nedeniyle cennetten cehenneme dönüştürüldüğüne dikkat çekilerek, bunun sağlık boyutuna da değinildi.
Öte yandan yenilenebilir enerjiye geçişin, mevcut şirket odaklı sistem içinde planlanmadığı takdirde, lityum pilleri ve nadir element madenciliği gibi sorunlar yaratarak yeni bir ekolojik yıkıma ve adaletsizliğe yol açabileceği uyarısı yapıldı. Adil geçişte emek hareketinin ve sendikaların rolünün önemi de ayrıca zirvenin dipnotlarından biri oldu.
Katılımcılar başka bir dünyanın mümkün olduğunu, doğa ile uyumlu, sömürüsüz, adil ve anti-kapitalist bir uygarlığın inşa edilmesi gerektiğini, bunun için devrimci bir sınıf hareketine ve küresel dayanışmaya ihtiyaç duyulduğunu vurguladı.
Oturumdan oturuma geçilen birçok anda zirve koridorlarında “İklim değil, sistemi değiştir”, “İklim adaleti! Hemen şimdi”, “Filistin’e özgürlük” ve “Kadın, yaşam, özgürlük” sloganları duyuldu. Zirvede, iklim krizi yalnızca bir çevre sorunu olarak değil, politik, ekonomik ve sosyal adaletsizliklerle iç içe geçmiş sistemik bir sorun olarak ele alınırken; fosil yakıtlardan çıkışın, anti-kapitalist bir çerçevede, toplumsal cinsiyete duyarlı, onarıcı, işçi ve halk merkezli enerji demokrasisiyle mümkün olabileceği mesajı iletildi.
Öte yandan zirvede hükümet, "Sıfır Atık" projesi ve 2035'e kadar yüzde 35 yenilenebilir enerji hedefi gibi girişimlerle çevreci bir imaj sergileme çabasında olduğu belirtilerek eleştirildi. COP31’de fosil yakıt şirketlerinin yer alması ise Halkların İklim Zirvesi’nde en çok tartışılan ve eleştirilen konulardan biri oldu. Sivil toplum örgütlerine alan açılmamış olması da ayrıca gündemdeydi. Öte yandan Brezilya, Latin Amerika ve Afrika gibi ülkelerdeki başarılı vatandaş katılımı ve hükümet etkileşimi deneyimlerinden ders çıkarma ihtiyacı dile getirildi.
Sınır ötesi işbirliği çeşitli anlarda katılımcılar arasında yükselen taleplerden biri oldu. İklim adaletinin demokrasi, insan hakları ve sosyal adaletle ayrılmaz bir şekilde bağlantılı olduğunun altı çizildi. Zirvenin son gününde ise tema gıda egemenliği ve agroekolojiydi. Küresel perspektifler ve yerel mücadeleler panelinde, büyük şirketlerin ve yanlış politikaların yıkıcı etkilerine işaret edildi. Tabandan gelen hareketlerin ve yerel toplulukların dönüştürücü gücü vurgulandı.
Brezilya’daki toprak mücadelesi ve dayanışma mutfağına işaret edilen zirvede, agroekolojinin yalnızca gıda üretimi olmadığı; aynı zamanda kadınlar, gençler ve doğa arasındaki yeni ilişkileri içeren bir yaşam modeli olduğu aktarıldı. Agroekolojinin iklim krizine karşı bir çıkış yolu olduğu ifade edildi. Gençlik Örgütleri Forumu’ndan Cansu Ceylan ile Sen Coğrafyanın Kaderisin Koordinatörü Rojen Geylani Doğu, Halkların İklim Zirvesi’nde gençlerin taleplerine dair yaptıkları basın açıklamasının akabinde bianet’e konuştu:
Belém Halk Zirvesi Deneyimi’ne de değinilen zirvede, dayanışma mutfağıyla 7 bin kişiye ücretsiz barınma ve 10 bin kişiye agroekolojik yöntemlerle hazırlanmış yemek sunarak, şirketlerden "sıfır kuruş" alınmadan büyük bir başarı elde edildiği anlatıldı.
“Orada sermaye tartışıyor, burada halklar tartışıyor”
Zirvede oturumlarda söz alan ve kendi ülkesinde yaşadığı zorlukları aktaran katılımcılardan biri olan ve Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nden Jackson Isangani, çocukluğundan itibaren yaşadığı savaş, zorunlu göçler, iklim krizinin etkileri ve gıda güvensizliği arasındaki derin bağlantıyı anlattı. Hemen ardından Türkiye’den Gıda Mühendisleri Odası’ndan İbrahim Uğur Toprak, iklim zirvelerinin sermayenin çıkarlarına hizmet ettiğini, toprak, su, tohum ve gıdanın kime ait olduğunun tartışılması gereken asıl mesele olduğunu belirtti.
“Birçok yönüyle COP aslında halktan, emekten ve sınıftan yoksul bir zirve ama eleştirilecek çok yanları var. Orada gıda tarım ve su ile ilgili birkaç başlık da açmışlar ama önemli olan bu başlıkların kimin lehine olduğu ve bunu kimlerin tartıştığıydı. Orada sermaye tartışıyor, burada halklar tartışıyor.”
Halkların Zirvesi'nin Önemi: COP gibi resmi zirvelerin aksine, Halk Zirvesi'nin, halkların gerçek sorunları dile getirdiği ve çözümler ürettiği önemli bir alan olduğu belirtildi. Zirvenin son gününde gıda egemenliği, agroekoloji ve iklim adaleti mücadelesinin küresel çapta bir sınıf ve yaşam mücadelesi olduğu vurgulandı.
Şirketlerin ve yanlış politikaların yarattığı sorunlara karşı, yerel toplulukların bilgisi, kadınların emeği, gençlerin enerjisi ve farklı hareketlerin birleşik gücüyle alternatif, adil ve sürdürülebilir gıda sistemlerinin inşa edilebileceği mesajı verildi.
Halkların İklim Zirvesi’ndeki eksiklikler
Dört günlük zirve geride kalırken katılımcılardan zirveye ilişkin en çok duyduğumuz eleştirilerden biri engellilerin alana erişimiyle ilgiliydi. Görme engelli katılımcılar için bağımsız şekilde hareket edilmesini sağlayan hissedilebilir yüzey bulunmadığı için bu katılımcılar oldukça zorlandı. Katılımcılar ancak birilerinin desteğiyle alanda sorunsuzca yürüyebildi.
Nilüfer Kent Konseyi Engelli Hakları Çalışma Grubu adına HİZ’e katılan Sıraç Erbek, konuya ilişkin bianet’e konuştu:
Öte yandan bir diğer sorun ise çeviri konusunda yaşandı. Onlarca ülkeden katılım sağlayan insanların bazı oturumlarda çeviri olmadığı için eleştiride bulunduğu öğrenildi. Aynı zamanda bir oturumda da anadili Kürtçe olan bir konuşmacının Türkçe konuşmamasının eleştirilmesi üzerine tartışma çıktığı aktarıldı.
Ek olarak bu oturumda İngilizce çeviri bulunmuyordu. Bu nedenle yabancı gazetecilerin oturumu izleyemediği bildirildi.
Halklar ne talep ediyor?
Halkların İklim Zirvesi’nden çıkan ortak talepler ise şöyle oldu:
“Fosil yakıtlardan adil, hızlı ve bağlayıcı bir çıkış sağlansın.
Enerji, su, gıda, barınma, sağlık, eğitim ve bakım temel kamusal haklar olarak güvence altına alınsın.
Doğanın hakları tanınsın; ekokırım ve yeşil ekstraktivizm durdurulsun.
350 ppm'i güvenli bir ekolojik sınır olarak benimseyerek karbondioksit salımlarında devamlı bir azalma ile küresel ısınma 1,5°C'nin altına düşürülsün.
İklim finansmanı tarihsel sorumluluk temelinde, yeterli, kamusal, hibe niteliğinde ve doğrudan erişilebilir olsun. Ekonomik olmayan kayıp ve zararlar da tanınsın; ekolojik ve toplumsal onarım güvence altına alınsın.
Tarımda kimyasal zehirlerin kullanımı yasaklansın; agroekolojik üretim ve gıda egemenliği kamusal olarak desteklensin.
Akkuyu ve Sinop dahil, nükleer genişleme dünya çapında durdurulsun.
Fosil yakıtlara bağımlı endüstriyel hayvancılıktan adil biçimde çıkılsın, teşvikler hayvan kullanımına dayanmayan ekolojik tarıma ve bitki temelli agroekolojiye aktarılsın.
Planlı eskitme kaldırılsın; üretim toplumsal ihtiyaçlara ve ekolojik sınırlara göre demokratik biçimde planlansın.
Atıkların üretildikleri ülkelerin dışına ihraç edilmesine son verilsin, üretimin planlamasıyla atık üretimi azaltılsın.
Adil geçişte etkilenen topluluklar karar sahibi olsun. Tarım ve gıda sistemleri önceliklendirilsin, toprak ve tohum hakları korunsun. Tam istihdam ve herkes için insan onuruna yakışır işler sağlansın, bölgeler, toplumsal cinsiyetler ve kuşaklar arasındaki istihdam eşitsizliklerinin yanı sıra engellilerin, göçmenlerin ve LGBTİA+'ların karşılaştığı eşitsizlikler giderilsin.
Afetlerin öncesinde, sırasında ve sonrasında bütün kamusal haklar korunsun; afet politikaları toplumsal cinsiyet eşitliğine ve evrensel erişilebilirliğe dayansın.
Toplumsal cinsiyet eşitliği ve ayrımcılık yasağı iklim politikalarında bağlayıcı olsun, kadın ve LGBTI+ örgütlerine karar yetkisi ve finansmana doğrudan erişim sağlansın.
Bakım toplumsallaştırılsın; emekçilerin hem geçim güvencesi hem sağlıklı çevrede çalışma hakkı korunsun.
Karbon piyasaları, sahte çözümler ve ekolojik açıdan riskli jeomühendislik uygulamaları gerçek emisyon azaltımlarının yerine geçirilmesin.
İklim bilimi şirketlerin ekonomik çıkarlarından bağımsız, şeffaf ve kamusal denetime açık olsun.
Savaş bütçeleri kaldırılsın; kaynaklar iklim adaletine, barışa ve kamusal hizmetlere aktarılsın.
İşçilerin ve halkların yaşamlarını, emeklerini ve yaşadıkları yerlerin geleceğini belirleyen kararlarda doğrudan yetki sahibi olduğu gerçek bir demokrasi talep ediyoruz."
"Hem nefes hem ekmek!
Gıda haktır! Su haktır! Enerji haktır! Barınma haktır!
Ekokırıma, savaşa ve sömürüye son!
Yaşasın halkların enternasyonal dayanışması!
Yaşamı savunuyoruz, dünyayı yeniden kuruyoruz.
Sizin savaşınız bizim savaşımız.
Ya basta, artık yeter, edi bese, enough is enough!”







