Grönland ana muhalefet lideri, ABD Başkanı Donald Trump'ın bu Arktik adasını ele geçirme iddiasını üstelemesine nasıl karşılık verilmesi gerektiğini değerlendirirken ülkenin ABD hükümetiyle arada Danimarka olmaksızın doğrudan görüşmesi gerektiğini söyledi.
Trump, son zamanlarda Grönland'ı ele geçirme tehditlerini artırıp ilk olarak 2019'da, ilk başkanlığı sırasında ortaya attığı "Grönland bizim olmalı" arzusunu tekrarlamaya başlamıştı.
PANAMA KANALI DA HEDEFTE
Trump Grönland'a göz dikti: "Kontrol etmek için asker kullanabiliriz"
Grönland muhalefeti, talebi ABD ile başbaşa görüşmek istiyor
Grönland'ın Danimarka'dan bağımsızlığı talebini en yüksek sesle dile getiren ana muhalefet partisi Naleraq'ın lideri Pele Broberg konuyla ilgili olarak Reuters'e verdiği demeçte, "[Grönland hükümetini], Danimarka olmaksızın ABD hükümetiyle diyalog kurmaya teşvik ediyoruz," dedi.
"Çünkü, Danimarka, arabuluculuğuyla ABD’yi bize karşı da kışkırtıyor."
Tam bağımsızlığa hızlı geçişi savunan Naleraq, 2025 seçimlerinde meclisteki sandalye sayısını ikiye katlayarak, 57 bin nüfuslu adada oyların yüzde 25'ini kazanmıştı.
Koalisyon hükümetinde yer almamakla birlikte parti, Washington ile varılacak bir savunma anlaşmasıyla Grönland'ın ABD toprağı haline gelmeksizin askeri imtiyazlar karşılığında ABD desteği ve koruması alacağı bir "serbest birliktelik" kurulmasına yönelebileceğini söyledi.
Ancak, ABD 1951 tarihli bir anlaşma uyarınca, Grönland'da uzun süredir kapalı olan askeri üsleri yeniden açma hakkına zaten sahip. Trump'ın en son New York Times muhabirleriyle yaptığı dört saatlik mülakat sırasında da ifade ettiği gibi "mülkiyet çok önemli". Trump adanın bazı şeylerini bir süreliğine istemiyor. Tamamını ebediyen istiyor.
Tüm Grönland partileri bağımsızlık istiyor
Grönland Dışişleri Bakanı Vivian Motzfeldt ise, 7 Ocak akşamı Sermitsiaq gazetesine verdiği demeçte Grönland'ın yasalar izin vermediği için ABD ile, Danimarka olmadan doğrudan görüşme yapamayacağını söyledi.
“Yasaya saygı duymalıyız ve Krallıkta sorunları nasıl çözeceğimiz kurallara bağlı" dedi
Motzfeldt, Grönland'ın Washington'la ilişkisini istikrarlı bir yola sokmasının önemli olduğunu söyledi.
“En büyük umudum, toplantının ilişkilerimizin normalleşmesine yol açmasıdır,” dedi.
Trump'ın diplomasi dışı sosyal medya açıklamaları
Danimarka Uluslararası Çalışmalar Enstitüsü kıdemli araştırmacısı Ulrik Pram Gad, Danimarka-Grönland stratejisinin, "akla yakın kaygıların değerlendirildiği diplomasi yoluna dönülmesini sağlamaya yönelik" olduğunu söyledi.
Brüksel'de NATO büyükelçileri, 8 Ocak'ta Grönland konusunda "samimi" bir görüşme gerçekleştirdi ve görüşmelere aşina olan kişilere göre, ittifakın Arktik güvenlik çabalarını güçlendirmesi gerektiği konusunda geniş bir mutabakat sağlandı.
"Hiçbir gerginlik yoktu," dedi üst düzey bir NATO diplomatı. "NATO'nun bölgedeki daha güçlü caydırıcılık varlığını geliştirme çalışmalarını hızlandırması gerektiği konusunda büyük bir mutabakat var."
Trump yönetimindeki üst düzey yetkililerin, hedefe nasıl ulaşacakları konusunda farklı bakış açılarına sahip oldukları görülüyor.
Fransa Dışişleri Bakanı'na göre, ABD Dışişleri Bakanı Rubio askeri operasyonu desteklemiyor görünüyor. Ancak Trump yönetimindeki diğer yetkililer bu seçeneğin masada olduğunu söylüyor.
ABD Başkan Yardımcısı J.D. Vance, 7 Ocak akşamı yayınlanan bir Fox News röportajında, "Amerika'nın çıkarlarını savunacağımızdan emin olacağız," dedi. "Ve bence Başkan bunu sağlamak için gereken her şeyi yapmaya hazır."
Grönland'ın coğrafi konumu ve askeri ve politik önemi
Grönland, Kuzey Amerika levhası üzerinde yer alan, Arktik Okyanusu ile Kuzey Atlantik arasında konumlanmış dünyanın en büyük adasıdır ve jeopolitik olarak Avrupa ile Kuzey Amerika arasındaki en kısa kutup hattını kontrol eden konumu dolayısıyla stratejik öneme sahiptir.
Danimarka Krallığı’na bağlı özerk bölge statüsündeki ada, 1979’daki özyönetim ve 2009’daki genişletilmiş özerklik anlaşmalarıyla iç işlerinde genişleyen yetkilerle donanmakla birlikte dış politika ve savunma konularında Kopenhag’a bağlı olmaya devam ediyor.
Ülke nüfusunun büyük çoğunluğunu İnuit kökenli Kalaallitler oluşturuyor; küçük ve dağınık yerleşimler halindeki toplumun iktisadi etkinliği balıkçılığa odaklı olmakla birlikte nominal olarak yaklaşık 50.000–60.000 ABD doları aralığındaki GSYH'nin önemli bir bölümü kamu sektörü ve Danimarka'dan aktarılan fonlarla besleniyor. Ülkede yerel-kültürel özerklik bilinci güçlü ve belirgindir.
Grönland, Danimarka’nın kurucu üyeliği kapsamında 1949’dan itibaren NATO savunma şemsiyesi içinde yer alıyor.
1951 tarihli savunma anlaşmasıyla Amerika Birleşik Devletleri, adanın kuzeybatısında bugün Pituffik Uzay Üssü (eski Thule Hava Üssü) olarak anılan askeri üssü kurarak askeri varlık oluşturmuştu.
Son yıllarda Grönland'ın stratejik önemin artmasının başlıca nedeni, Arktik buzullarının hızla erimesiyle Kuzey Deniz Yolu ve olası transarktik rotaların ticaret ve askeri erişimi kökten değiştirmesi.
Grönland, Kuzey Kutbu üzerinden gelen balistik füze hatlarına yakınlığı nedeniyle erken uyarı radarları, uzay gözetleme ve hava-savunma mimarileri için kritik bir konum oluşturuyor.
Rusya’nın Arktik’teki askeri modernizasyonu ve Çin’in “yakın-Arktik” iddiaları, adayı büyük güç rekabetinin ön cephelerinden biri haline getirdi.
Ayrıca nadir toprak elementleri, uranyum ve potansiyel hidrokarbonlar türü kaynaklar, Grönland’ı uzun vadeli jeoekonomik hesapların nesnesi haline getiriyor.
Bu nedenlerle Trump'ın askeri-teknolojik avantaj arayışı içinde adayı “yeniden ele geçirme” söylemi, adanın özerkliği ve Danimarka'nın egemenliğiyle sert bir biçimde çatışıyor ve NATO bağlamında ciddi bir sorun kaynağı oluşturuyor.
(AEK)
