DİSK/Genel-İş Araştırma Dairesi’nin (emar) yayımladığı “Genel İşler İşkolunda İstihdamın Görünümü 2026” raporu, işkolunda kayıt dışı ve güvencesiz çalışmanın özellikle özel sektör, konut hizmetleri ve kadın işçiler açısından yaygın olduğunu gösteriyor.
Rapora göre Genel İşler işkolunda 1 milyon 61 bin 665 kayıtlı işçi bulunuyor. Bunların yaklaşık yüzde 68,2’sini belediyelerde çalışan işçiler oluşturuyor. Belediye işçilerinin yaklaşık yüzde 96’sı ise belediye iktisadi teşebbüslerinde (BİT) istihdam ediliyor.
TÜİK’in 2025 Hanehalkı İşgücü Araştırması verilerine göre işkoluyla ilişkili faaliyetlerde genel kayıt dışı istihdam oranı yüzde 18,9. Ancak belediye işçilerinin sosyal güvenlik kapsamında olduğu varsayımıyla yapılan hesaplama, özel sektör ve konut hizmetlerinde çalışanlarda tahmini kayıt dışılık oranının yüzde 42,3’e çıktığını gösteriyor.
Buna göre söz konusu alanlarda çalışan her 10 işçiden yaklaşık dördünün sosyal güvenlik kaydı bulunmuyor.
Kadınlarda kayıt dışılık yüzde 80,6
Raporda kayıt dışı çalışmanın kadın işçiler açısından çok daha yüksek olduğuna dikkat çekildi.
TÜİK verilerine göre işkoluyla ilişkili faaliyetlerde sosyal güvenlik kaydı olmadan çalışanların oranı erkeklerde yüzde 9,6, kadınlarda yüzde 36.
Belediye işçilerinin kayıtlı olduğu varsayımıyla özel sektör ve konut hizmetleri için yapılan tahmini hesaplamada ise erkeklerde kayıt dışılık oranı yüzde 21,5, kadınlarda yüzde 80,6 olarak hesaplandı.
Kadınlar toplam istihdamın yüzde 35,2’sini oluştururken, kayıt dışı çalışanların yüzde 67,1’ini oluşturuyor.
Araştırma Dairesi, kayıt dışı istihdamın özellikle kadın emeği üzerinde yoğunlaştığını belirterek ev ve konut hizmetlerinde kayıtlı istihdamı teşvik edecek politikaların, denetimlerin ve sendikal örgütlenme olanaklarının güçlendirilmesini istedi.
Belediye işçilerinin yüzde 96’sı şirketlerde
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının Temmuz 2026 verilerine göre Genel İşler işkolunda 1 milyon 61 bin 665 kayıtlı işçi bulunuyor.
Strateji ve Bütçe Başkanlığının 2026 ikinci çeyrek verilerine göre belediyeler ve bağlı kuruluşlarında, belediye şirketleri dahil toplam 724 bin 41 işçi çalışıyor. Bu sayı işkolundaki kayıtlı işçilerin yaklaşık yüzde 68,2’sine karşılık geliyor.
Belediyelerde çalışan işçilerin 696 bin 178’i BİT’lerde istihdam ediliyor. Böylece belediye işçilerinin yaklaşık yüzde 96’sı belediye şirketlerinde çalışıyor.
Genel-İş, bu tablonun doğrudan ve sürekli işçi kadrolarının sınırlı kaldığını ve belediye şirket işçiliğinin temel istihdam biçimine dönüştüğünü gösterdiğini belirtti.
Her 10 işçiden dördü 45 saatten fazla çalışıyor
Rapora göre işkoluyla ilişkili faaliyetlerde haftalık ortalama olağan çalışma süresi 43,2 saat.
Ortalama süre erkeklerde 46 saate yükselirken kadınlarda 38 saat olarak hesaplandı.
İşçilerin yüzde 41,6’sı haftada 45 saatten fazla çalışıyor. Bu oran erkeklerde yüzde 47,6, kadınlarda yüzde 30,7.
Genel-İş, kamusal hizmetlerde personel ihtiyacının daha uzun çalışma süreleriyle değil, yeni ve güvenceli istihdamla karşılanması gerektiğini belirterek haftalık yasal çalışma süresinin ücret kaybı olmadan 40 saate indirilmesini istedi.
Kadınların dörtte biri yarı zamanlı
İşkoluyla ilişkili faaliyetlerde çalışanların yüzde 86,3’ü tam, yüzde 13,6’sı yarı zamanlı çalışıyor.
Yarı zamanlı çalışma kadınlarda erkeklere göre üç kattan fazla. Erkeklerin yüzde 7,5’i yarı zamanlı çalışırken kadınlarda bu oran yüzde 24,9’a çıkıyor.
Yarı zamanlı çalışanların yüzde 10,9’u tam zamanlı iş bulamadığı için bu çalışma biçiminde istihdam edildiğini belirtirken, yüzde 9,9’u bakım sorumluluklarını gerekçe gösteriyor.
Kadınlarda bakım sorumluluğu nedeniyle yarı zamanlı çalışma oranı yüzde 14,1, tam zamanlı iş bulamama nedeniyle yarı zamanlı çalışma oranı ise yüzde 12,5.
Raporda kadın işçilerin mesleki dağılımında da belirgin bir yoğunlaşma görülüyor. Kadınların yüzde 45,6’sı “nitelik gerektirmeyen işler”, yüzde 42,5’i ise hizmet ve satış elemanları grubunda yer alıyor. Bu iki meslek grubu kadın istihdamının yüzde 88,1’ini oluşturuyor.
Fiili sendikalaşma oranı yüzde 43,5
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının Temmuz 2026 verilerine göre işkolundaki 1 milyon 61 bin 665 kayıtlı işçinin 569 bin 405’i sendika üyesi. Buna göre resmi sendikalaşma oranı yüzde 53,6.
Ancak resmi istatistikler sosyal güvenlik kaydı olmayan işçileri kapsamıyor.
Genel-İş’in, TÜİK verilerindeki yüzde 18,9’luk kayıt dışılık oranını dikkate alarak yaptığı hesaplamaya göre işkolunda kayıtlı ve kayıt dışı toplam istihdam yaklaşık 1 milyon 309 bin kişi.
Yaklaşık 247 bin kişinin sosyal güvenlik kaydı olmadan çalıştığının tahmin edildiği bu hesaplamada, kayıt dışı işçiler de dahil edildiğinde sendikalaşma oranı yüzde 43,5’e düşüyor.
Araştırma Dairesi, ÇSGB ile TÜİK verilerinin kapsamlarının birebir örtüşmemesi nedeniyle bu oranın varsayımlara dayalı bir tahmin olduğunun da altını çiziyor.
Genel-İş’ten güvenceli istihdam çağrısı
DİSK/Genel-İş Araştırma Dairesi, raporun sonuç bölümünde, “Kamusal hizmetlerin gerçek güvencesi, bu hizmetleri üreten işçilerin emeği ve örgütlü mücadelesidir” dedi.
Sendika, ücretlerin hayat pahalılığı ve geçim ihtiyaçları gözetilerek toplu pazarlıkla belirlenmesini, kayıt dışı çalışmanın etkin biçimde denetlenmesini ve sürekli işlerin güvenceli istihdamla karşılanmasını istedi.
Genel-İş ayrıca haftalık yasal çalışma süresinin ücret kaybı olmadan 40 saate indirilmesini, fazla çalışmanın sınırlandırılmasını ve sendikal örgütlenme, toplu pazarlık ve grev haklarının bütün işçiler için güvence altına alınmasını talep etti.
Belediye şirketlerinde çalışan işçilerin kıdemleri ve kazanılmış hakları korunarak belediyelerin sürekli işçi kadrolarına geçirilmesini isteyen sendika, belediye hizmetlerinde taşeronlaşma, özelleştirme ve ticarileştirmeye son verilmesi çağrısında bulundu.
Kadınlar açısından işe alım, ücret ve terfide eşitliğin sağlanması, ücretsiz kamusal kreş ve bakım hizmetlerinin yaygınlaştırılması ve isteyen yarı zamanlı çalışanların tam zamanlı işe geçebilmesi de rapordaki öneriler arasında yer aldı.
Genel-İş ayrıca işçi sağlığı ve iş güvenliği önlemlerinin güçlendirilmesini, işçi ve sendika temsilcilerinin karar süreçlerine katılmasını ve işkolu sınıflandırmasında sendikal örgütlülüğü parçalayacak düzenlemelere son verilmesini istedi.
(HA)
