ABD’de ve uluslararası platformlarda hukuksal açıdan tartışmalı konulardaki değerlendirmeleriyle referans kaynağı olarak kabul gören Freedom House, altı yıl üç ay hapis cezasına çarptırılan Siirt Belediye Eş Başkanı Sofya Alağaş’ın “siyasi görüşleri nedeniyle hedef alındığı” yolunda görüş bildirdi.
Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisinden (DEM Parti) Siirt (Sêrt) Belediye Eşbaşkanı seçilen Sofya Alağaş, 29 Ocak’ta görevden alınarak yerine kayyım atanmıştı.
Siirt Belediyesi’ne kayyım atandı
Sofya Alağaş, belediye eşbaşkanı seçilmeden önce gazetecilik faaliyetleri gerekçe gösterilerek yargılanıyordu. Hakkında açılan davanın 28 Ocak 2025’te görülen duruşmasında Diyarbakır 5’inci Ağır Ceza Mahkemesi, Sofya Alağaş’a “örgüt üyesi olmak” iddiasıyla 6 yıl 3 ay hapis cezası verdi.
Gazeteci Safiye Alağaş’a gözaltı
İstinaf duruşmasına hukuki görüş
Yeni Yaşam gazetesinin haberine göre, Alağaş’ın avukatı Resul Tamur, Belediye Eş Başkanlığına seçilmeden önceki gazetecilik çalışmaları nedeniyle Diyarbakır 5’inci Ağır Ceza Mahkemesi’nce “örgüt üyesi olmak” iddiasıyla 6 yıl 3 ay hapse mahkûm edilen Sofya Alağaş’ın cezasına karşı Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesi’ne yaptığı itiraz kapsamında Freedom House’tan da görüş istedi.
Freedom House neden önemli?
Freedom House'un görüş ve değerlendirmeleri ABD dış politikası ve farklı uluslararası platformlarda sıklıkla demokratik standartlar için bir başvuru kaynağı olarak kabul görüyor. Kuruluş, 50 yılı aşkın zamandır hazırladığı yıllık Dünya Özgürlük Raporu (Freedom in the World) gibi çalışmalarla Batı için siyasal haklar ve sivil özgürlükler bağlamında küresel standartların belirlenmesinde öne çıktı.
Kuruluşun etkinliğinin bir göstergesi olarak ABD hükümetinin, 2023'ten bu yana 15 milyar doları aşkın dış yardımın uygunluğunu belirlemede Freedom House'un verilerine dayanmasına işaret edilebilir.
Freedom House'un raporları, ABD Kongresinin oturumlarında, dış politika tartışmalarında, gazetecilerce ve Birleşmiş Milletler ve benzeri uluslararası kuruluşlarca sıklıkla kaynak gösteriliyor.
Kuruluş, değerlendirmelerini İnsan Hakları Evrensel Bildirgesinden türetilen standartlara dayandırıyor ve çözümlemelerini bağımsız uzmanlar ve haber kaynakları aracılığıyla doğrulamaya çaba gösteriyor.
Freedom House Alağaş davasında
Freedom House, Sofya Alağaş'ın avukatı Resul Tamur'un talebi üzerine istinafa taşınan dava dosyasına hukuki görüş sundu. Kuruluş, Avrupa ve Amerika’da insan hakları alanında uzmanlaşmış bir hukuk firmasına yaptırdığı çalışmaya da dayanarak hazırladığı hukuki görüşte yargılama sürecinde Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS) ihlal edilip, edilmediği sorusuna yanıt aradı.
Freedom House, Alağaş’ın avukatınca mahkemeye sunulan görüşünde belediye başkanının gazetecilik çalışmaları gerekçe gösterilerek cezalandırılması sonucunda AİHS’nin üç maddesinde güvenceye alınan hak ve özgürlüklerin ihlal edildiği sonucuna vardı: Bunlar, sözleşmenin 10. maddesiyle güvence altına alınan “ifade ve basın özgürlüğü”, 7. maddesinin birinci fıkrası altında yer alan “kanunsuz ceza olmaz” ilkesi ve AİHS’nin 6. maddesinde belirtilen adil yargılanma hakkı.
Yargılama Alağaş’ın “siyasi görüşlerini hedef aldı”
Freedom House mütalaasında başlıca şu görüşlere yer verdi:
“Sayın Alağaş’ın hükümete eleştirel basın faaliyetlerine yönelik zaten haksız olan soruşturma, Siirt belediye eşbaşkanı seçilmesinin ardından hızlandırılmış ve güvenilir olmayan tanık ifadeleriyle desteklenmiştir. Savcılığın PKK üyeliği iddialarını destekleyecek güvenilir hiçbir kanıt sunmamış olmasına rağmen, Diyarbakır 5. ACM Sayın Alağaş’ı uzun bir hapis cezasına çarptırmıştır. Süreç, Sayın Alağaş’ın Siirt belediye eşbaşkanlığı görevinden uzaklaştırılması ve yerine Siirt Valisinin getirilmesiyle sonuçlanmıştır. Bu koşullar, ceza yargılamasının iddia edilen amaçlarının aksine, Sayın Alağaş’ın siyasi görüşleri nedeniyle hedef alındığını göstermektedir.”
Gizli tanık ifadeleri
Freedom House’un hukuki görüşünde soruşturma ve yargılama aşamasında usul açısından da bir dizi ihlalin gerçekleştirildiği tespitine yer verildi:
Tespitler arasında Sofya Alağaş’ın, gözaltı sürecinde soruşturmaya dair herhangi bir gizlilik kararı olmamasına karşın avukatlarının dosyaya erişiminin engellendiği hatırlatıldı.
Ayrıca dava dosyasına sonradan eklenen gizli tanık K8Ç4B3L1T5’in avukatların haberi olmadan duruşmada dinlendiği, kişinin Ankara 4. Ağır Ceza Mahkemesi’nde görülen 2023/24 Esas sayılı davada 11 gazeteci aleyhine ifade verdiği sırada “devlet adına çalıştığını” söylediği hatırlatıldı.
AİHS ve AİHM’in önceki kararları
Freedom House’un mütalaası “hukuksal değerlendirme” bölümünde AİHS’nin 10’uncu, 6’ncı ve 7’nci maddelerine yönelik ihlallere ilişkin önceki kararlarına odaklandı.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin (AİHM) PKK’nin açıklamalarının yayınlanması veya PKK hakkında haber yapılması nedeniyle yayıncı veya editörlerin mahkum edilmesiyle ilgili olarak açılan bir çok davada AİHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiği yolundaki kararları hatırlatıldı.
10. Madde ihlalleri
“Gerekçeli kararda yer alan, kamuya açıklanmamış araştırma materyalleri, daha geniş bir kitleye yayınlanmadıkları için şiddete teşvik edemezler. Aslında, yayınlanmadan önce gerçekleşen davranışları cezalandırmak bir tür sansürdür ve AİHS’nin 10. maddesine aykırıdır. Son olarak, verilen cezanın yalnızca istisnai durumlarda haklı görülebilecek ve oto-sansürü teşvik edecek, hatta zorunlu kılacak kadar ağır olduğu dikkate alınmalıdır.
7. Madde ihlalleri
"Karar, Sayın Alağaş ile PKK/KCK arasındaki bağlantı iddiasını esas olarak JINNEWS’te yayınlanan basın açıklamalarına dayandırmaktadır. Ancak bu, PKK/KCK ile en fazla dolaylı bir bağlantısı olan nesnel bir davranıştır ve bu nedenle, TCK’nın 314. maddesi bağlamında kasıt veya gerekli bağlantıyı tespit etmek için tek başına yetersizdir. Kararın ayrıca iki tanığın ifadesine dayandığı görülmektedir. Bu deliller, adil yargılanma hakkına saygı gösterilen süreçlerle elde edilmemiştir. Bu durum AİHS’nin 7. maddesinin birinci fıkrasına göre yasallık ve öngörülebilirlik ilkelerine aykırıdır. Bu durum, Hakim Akif Besen’in İstinaf konusu karara ilişkin muhalefet şerhinde de yansıtılmıştır.
6. Madde ihlalleri
Karar gizli tanık ifadelerine dayanmaktadır, mahkumiyeti gizli tanık ifadeleri üzerine kesin olarak dayandırdığı için de AİHS’nin 6. maddesini ihlal etmektedir. Ulusal makamlar, tanıkların kimliklerinin gizli tutulması için yeterli, ilgili, somut ve gerçek nedenlere açıkça dayanmamışlardır. Savcılık veya Diyarbakır 5.ACM, soruşturma veya yargılama sürecinin hiçbir aşamasında tanıkların kimliklerinin gizli tutulmasını haklı kılacak nedenleri açıklamamıştır.
Sonuç: "Terazi Alağaş'ın aleyhine eğildi"
Freedom House, hukuki görüşünde yargılamada hak dengesinin gözetilmediği ve Alağaş'ın haklarının her aşamada ihlal edildiği sonucuna vardığını açıkladı:
Tüm bu koşullar göz önüne alındığında, burada herhangi bir hak dengesinin olduğu söylenemez. Aksine, terazi Sayın Alağaş’ın aleyhine eğilmiştir. Savcılık, gizli tanıkların kimliklerinin neden gizli kalması gerektiğini açıklamamıştır. Ayrıca, kimlikleri Sayın Alağaş’a açıklanırsa gizli tanıkların hangi haklarının tehlikeye gireceğini de açıklamamıştır. Bu nedenle, gizli tanık ifadelerinin delil olarak kabul edilmesi için ‘makul bir neden’ sunulmamıştır. 1 Nolu Gizli Tanık duruşmanın hiçbir aşamasında hazır bile bulunmamıştır. Gizli Tanık K8Ç4B3L1T5 bir devlet görevlisiydi ve mahkeme bu bu tanığı neden güvenilir bulduğunu açıklamadı.”
(AEK)
