İşçi sendikalarının ücret artışı, emeklilik haklarının korunması, kamu hizmetlerinin güçlendirilmesi ve sosyal harcamalardaki kesintilerin durdurulması talepleriyle başlattığı Fransa çapındaki grev, lise ve üniversite öğrencilerinin katılımıyla perşembe günü geniş bir toplumsal gösteriye dönüştü.
Paris, Marsilya, Lyon, Toulouse ve Nantes başta olmak üzere ülkenin birçok kentinde yürüyüşler düzenlenirken, İçişleri Bakanlığı öğle saatlerinde Paris dışındaki 180 gösteriye 270 bin kişinin katıldığını bildirdi.
Liselilerin başlattığı hareket bu noktaya nasıl geldi?
Fransa'da toplumsal hareketlilik eylülün ikinci yarısında, Paris yakınlarındaki Créteil'de öğretmen açığını protesto eden lise öğrencilerinin başlattığı eylemlerle bir dönüşüm geçirdi. Kalabalık sınıflar, bakımsız okul binaları, öğretmen eksikliği ve eğitimdeki eşitsizlikler kısa sürede ülke çapında ortak talepler hâlini aldı. Öğrenciler, eşitsizlikleri derinleştirdiğini savundukları üniversiteye giriş sistemi Parcoursup'un da kaldırılmasını istedi.
Ekim başında okul işgalleri, blokajlar ve yürüyüşlerle büyüyen hareket, 17 Ekim'den başlayarak hayat pahalılığına karşı gösterilerle buluştu. 17, 24 ve 31 Ekim'de düzenlenen üç büyük eylem dalgasına öğrencilerin yanı sıra sendikalar, emekçiler ve yeniden harekete geçen Sarı Yelekliler katıldı. Polis müdahaleleri, gözaltılar ve gösterilere getirilen kısıtlamalar da protestoların gündemine yerleşti.
Hükümetin eğitim koşullarını iyileştirme kapsamında açıkladığı sınırlı önlemler, öğrencilerin taleplerini karşılamadı. Kasımın ilk günlerinde liselerde eğitim yeniden dururken, üniversite öğrencileri de eylemlere katıldı. Öğretmen açığı ve eğitimdeki eşitsizliklere karşı başlayan hareket, ücretler, emeklilik, sosyal güvenlik ve kamu harcamaları için mücadeleyle ortaklaşmaya başladı.
Beş büyük sendika konfederasyonu CFDT, CGT, FO, FSU ve UNSA, bir ay öncesinden, 5 Ekim'de 5 Kasım için ortak grev çağrısında bulunmuştu. Sonraki haftalarda CFTC, Solidaires ve CFE-CGC de çağrıya katıldı. Sendikaların gündemindeki ücret ve sosyal haklar mücadelesi öğrencilerin eğitim talepleriyle aynı eylem takviminde buluştu.
Yüz binler sokakta, ulaşım ve eğitimde aksama
Sendikaların önceden açıkladığı takvime göre ülke genelinde yaklaşık 260 gösteri planlandı. İçişleri Bakanlığı ise 220'den fazla sokak eylemi beklediğini duyurdu.
Bakanlığın Fransa saatiyle 13.00 itibarıyla verdiği bilgiye göre Paris dışındaki 180 yürüyüşte 270 bin kişi bulunuyordu. CGT ise aynı saatlerde 73 kentte 250 binden fazla gösterici olduğunu açıkladı. Her iki veri de günün başındaki ilk katılım rakamlarıydı.
Başkent Paris'te yürüyüş, öğleden sonra République Meydanı'ndan Nation Meydanı'na doğru başladı. Sendika bayraklarının yanı sıra öğrencilerin eğitim hakkı taleplerini taşıyan pankartlar da kortejlerde yer aldı.
Grevin etkileri özellikle demiryolu ulaşımında ve eğitimde hissedildi. Ulusal demiryolu şirketi SNCF'nin dört büyük sendikası birlikte iş bırakma çağrısı yaparken, bazı bölgelerde tren seferleri aksadı. Sağlık çalışanları, posta emekçileri, hava ulaşımı personeli ve öğretmenler de grev çağrısının kapsamındaydı.
AP'nin haberine göre liselerin yaklaşık üçte birinde eğitim, öğrenci blokajları veya öğretmenlerin iş bırakması nedeniyle aksadı. Eğitim Bakanlığı ise devlet ilkokullarındaki öğretmenlerin yüzde 17,54'ünün greve katıldığını bildirdi. Paris'te Eyfel Kulesi de grev nedeniyle ziyarete kapatıldı.
Ücretler, emeklilik ve kamu hizmetleri
Sendikaların ortak talepleri arasında asgari ücretin yükseltilmesi, ücret pazarlıklarının derhal açılması, emekli aylıklarının korunması, istihdamın güvence altına alınması ve büyük servetlerin daha yüksek vergilendirilmesi yer alıyor.
Demiryolu sendikaları hükümetin bütçe tasarısının sosyal güvenlik harcamalarını azaltacağını, kamu çalışanlarının ücretlerini baskılayacağını ve yoksulluğu derinleştireceğini savunuyor.
Sendikalar ayrıca sanayide artan işten çıkarma planlarına ve kamu hizmetlerinin finansmanındaki daralmaya dikkat çekiyor. Hayat pahalılığı karşısında ücretlerin ve emekli aylıklarının geride kalması, öğrencilerle çalışanların ortak eyleminin başlıca nedenlerinden biri olarak öne çıkıyor.
CGT Genel Sekreteri Sophie Binet, grev öncesinde yaptığı açıklamada 5 Kasım'ın geniş bir toplumsal buluşma günü olması gerektiğini vurgulamıştı. Binet, bugün Paris'te yaptığı açıklamada da talepler karşılanmadıkça mücadelenin durmayacağını söyledi.
70 bin polis ve jandarma görevlendirildi
İçişleri Bakanı Laurent Nuñez, gösteriler için 70 bin polis ve jandarmanın görevlendirildiğini açıkladı. Güvenlik düzenlemeleri arasında 26 zırhlı Centaure aracı, insansız hava araçları, helikopterler ve toplumsal olaylara müdahale birlikleri bulunuyor.
Bakanlık, gösteri güzergâhlarının bazı merkezlerinden uzak tutulmasını ve sendikaların yürüyüşlerde güvenliği sağlayacak düzenlemeler yapmasını istedi. Paris'te sendikaların Bastille ile Concorde arasındaki yürüyüş önerisi kabul edilmedi; bunun yerine République–Nation güzergâhına izin verildi.
Sabah saatlerinde Paris'te bazı liselerin önündeki blokaj girişimlerine polis müdahale etti. Strasbourg'da öğrenciler dağıtıldı. Lyon, Rennes ve Toulouse'da da çeşitli gerilimler yaşandığı bildirildi.
İçişleri Bakanlığı, öğle saatlerinde yürüyüşlerin genel olarak sakin geçtiğini açıklarken, bazı kentlerde çatışmaların ve polis müdahalelerinin gerçekleştiğini bildirdi. İnsan hakları örgütleri ise son haftalarda öğrencilerin maruz kaldığı polis şiddetini ve gösteri hakkına getirilen kısıtlamaları eleştiriyor.
Mücadelenin yeni aşaması
5 Kasım grevi, Fransa'daki toplumsal hareketin bileşiminde önemli bir değişime işaret ediyor. Eylül'de eğitim sistemindeki sorunlardan doğan protestolar, Ekim boyunca hayat pahalılığına karşı eylemlerle yan yana ilerlemişti. Perşembe günü işçi grevleriyle öğrencilerin gösterileri buluştu.
Öğrenciler öğretmen, derslik ve eşit eğitim olanakları isterken, çalışanlar ücretlerinin ve sosyal haklarının korunmasını talep ediyor. İki hareket kamu kaynaklarının dağılımı ve geçim koşulları üzerindeki mücadelede ortaklaşıyor.
Sarı Yelekliler koordinasyonu da yalnızca 5 Kasım'daki sendikal eylem günüyle yetinilmemesini, 6 Kasım'da grev ve blokajların sürdürülmesini, 7 Kasım'da yeni gösteriler düzenlenmesini istedi.
(AEK)
