Fransa'da eylül ortasında başlayan lise protestoları, 17 Ekim Cumartesi günü Paris'ten Akdeniz kıyısında Marsilya'ya, Orta Batı'da Limoges'da kitlesel yürüyüşlere dönüştü. İçişleri Bakanlığı ülke çapında 110 gösteri düzenlendiğini açıkladı. Gösterilerin çoğu barışçıl geçerken bazı kentlerde yağma, kundaklama ve polislerle çatışmalar yaşandı.
İsyanın sınıfsal coğrafyası
Hareketin ilk merkezlerinden biri Seine-Saint-Denis. Burası, Paris'in kuzeydoğusunda işçi sınıfı nüfusunun yoğunlaştığı yoksul bir ilçe. İsyan, Saint-Denis, Aubervilliers ve Sevran'daki liselerde öğrenciler öğretmen eksikliği, bakımsız binalar, kalabalık sınıflar ve eğitimde bölgesel eşitsizlikler nedeniyle dersleri boykotuyla başladı. Paul-Éluard ve Le Corbusier liseleri öne çıktı. Öğretmenler ve veliler de eylemlere katıldı.
Öğrencilerin itirazı yalnızca okul binalarıyla sınırlı değildi: Yoksul mahallelerde eğitime ayrılan kaynaklar ve yükseköğretime erişim koşulları da hareketin gündemine girdi.
Piketty: “Macronizmin alacakaranlığı”
"21. Yüzyılda Kapital"in yazarı iktisatçı Thomas Piketty, 17 Ekim'de Le Monde'da yayımlanan yazısında öğrenci hareketini şöyle değerlendirdi:
“Bugünkü lise ve üniversite öğrencileri hareketi, Macronizmin alacakaranlığına işaret ediyor.”
Piketty'nin aktardığı hesaplamaya göre 2017-2026 döneminde yükseköğretim bütçesi nominal olarak artsa da enflasyon ve öğrenci sayısındaki yükseliş nedeniyle öğrenci başına reel kaynak yaklaşık yüzde 20 azaldı.
Piketty, araştırmacı Asma Benhenda'nın verilerine dayanarak eğitimdeki bölgesel eşitsizliğe dikkat çekti:
"Paris ve varlıklı Hauts-de-Seine'deki öğretmenlerin yaklaşık yüzde 10'u sözleşmeli ya da mesleğe yeni başlamış öğretmenlerden oluşurken, yoksul Seine-Saint-Denis ve Val-de-Marne'da bu oran yüzde 50'ye ulaşıyor.”
Kaynak yetersizliği savunmasına “Fransa hiç bu kadar zengin olmamıştı” diyr karşılık veren Piketty sonucu bir cümleyle özetledi:
“Sorun yalnızca bir bölüşüm sorunu.”
Sendikalar öğrencilerle buluştu
Öğrencilerle ilk örgütlü dayanışmayı eğitim emekçileri sendikaları kurdu. Eğitim, Öğretim ve Araştırma Sendikaları Federasyonu (FSU), Genel Emek Konfederasyonu (CGT), İşçi Gücü (FO), Fransız Demokratik Emek Konfederasyonu (CFDT), Ulusal Özerk Sendikalar Birliği (UNSA) ve SUD-Solidaires'in eğitim örgütleri ekim başında öğretmen açığına, eğitim bütçesine ve okul koşullarına ilişkin ortak eylem çağrılarında yer aldı.
17 Ekim'de katılım eğitim sektörünü aştı. CGT ve sendikal birlik Solidaires, üyelerini öğrenci ve emekçi gösterilerine çağırdı. CGT ücret ve emekli aylıklarının artırılmasını, hayat pahalılığıyla mücadeleyi ve kamu hizmetlerinin korunmasını öne çıkardı. Genel Sekreter Sophie Binet, kaynakların büyük servetlerden ve şirket kârlarından sağlanmasını savundu. Solidaires işyerlerinde grevlerin örgütlenmesini istedi.
Köylü Konfederasyonu (Confédération paysanne), gelir güvencesi, gıdaya erişim ve iklim adaleti talepleriyle katıldı. Akaryakıt fiyatları ve geçim sıkıntısına karşı harekete geçen Sarı Yelekliler de yürüyüşlere katıldı. Öğrenci örgütleri USL, UNEF ve Öğrenci Birliği çağrıları destekledi.
Ancak 17 Ekim'e bütün konfederasyonlar ortak genel grevle katılmadı. Eylem tatil günü yapıldı ve CFDT ve FO ülke çapındaki ağırlıklarını 5 Kasım eylemine koyacaklarını açıkladılar.
Gösterilerin yoğunlaştığı merkezler ve şiddet olayları
Paris'te Cumhuriyet Meydanı çevresi başlıca buluşma noktasıydı. Lyon, Nantes, Rennes, Marsilya, Lille, Toulouse, Bordeaux, Strasbourg ve Montpellier'de yürüyüşler düzenlendi. Boyun Eğmeyen Fransa (LFI) lideri Jean-Luc Mélenchon Paris'te gösteriye katıldı; komünistler ve Yeşiller de çeşitli kentlerde gösterilerde yer aldı.
Paris'te bazı mağazalar yağmalandı, araçlar ateşe verildi. Limoges'da belediye binasında yangın çıktı; Marsilya ve Lille'de belediye binaları zarar gördü. Lyon'da bir turizm bürosu kundaklandı; Bordeaux ve başka merkezlerde mağazalara saldırılar bildirildi.
Bununla birlikte, şiddet olayları yüz binlerce göstericinin katıldığı eylemlerin belkemiğini ıoluşturmuyor. İçişleri Bakanlığı yaklaşık 400 gözaltı açıkladı; bu sayı, yağma ve kundaklamaya karışanları ifade etmiyor. Önceki günlerde polisin gözaltına aldığı protestocu sayısı bundan birkaç kat yüksekti.
İçişleri Bakanı Laurent Nuñez saldırılardan radikal aşırı solu sorumlu tuttu; suçlamasını doğrulayan bağımsız bir genel bilanço açıklamadı. LFI lideri Mélenchon yağma ve tahribe katılmama çağrısı yaptı. Önceki gösterilerde bir gencin polisin kullandığı patlayıcı yüzünden elini kaybettiği müdahale hakkında da soruşturma açıldı.
LFI lideri Mélenchon sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada gösterilerde yer yer şiddetin ortaya çıkmasını Başbakan Lecornu'nun güvenlikçi, polisiye yaklaşımının esasen şiddete dayanmasıyla ilişkilendirdi.
Lecornu'nun kendisine yönelik suçlamalarını Mélenchon şöyle yanıtladı:
Sayın Lecornu,
Ateşle oynadınız. Çürüme sürecine bel bağlayarak, sadece tüm gençliği ve çalışan sendikalarını dayanışmaya sürüklediniz. Ardından Le Canard enchaîné tarafından ifşa edilen vahşi baskı talimatlarınız, ülkede eşi benzeri görülmemiş bir seferberliği tetikledi.
Benimle bu politikacı kavgasına gömülerek, bir devlet adamı olmadığınızı gösteriyorsunuz. Sadece bir memur olduğunuzu, bir rejim krizini tetiklemekte olduğunuzu. Yaratığınız tahribatın farkında mısınız?
Bu saatte bundan daha iyi bir işiniz yok mu, bu politikacı kavgası ve ahlak dersi vermekten başka? Polislere gelince, siz sorgulamanız gerekir: Bu iktidar, tuhaf ve yetersiz kararlarıyla düzensizliği organize etti. İlk fırsatta sizi terk edecek.
Sıradaki buluşma 5 Kasım
Sendikalar 5 Kasım'da düşük ücretler, satın alma gücünün gerilemesi ve kamu hizmetlerindeki niteliksizleşmeye karşı yeni eylemler planlıyor. Öğrenciler öğretmen açığının kapatılması, eğitimde eşitlik ve polis müdahalelerinin sona erdirilmesi taleplerini sürdürüyor.
(AEK)
