Cumhurbaşkanı Erdoğan ne eğitimde ne istihdamda olmayan gençlerin (NEET- Not in education, employment or training - ne çalışan, ne okuyan ne de iş arayan) iş gücüne katılımını artırmayı amaçlayan bazı adımları duyurdu.
Gençliğin Üretim Çağı (GÜÇ) Programı ismi verilen çalışmayla, işletmelere stajyer alma zorunluluğu getiriliyor. 3 yılda 3 milyondan fazla genci istihdama kazandıracağını iddia eden projeye 445 milyar liralık kaynak ayrıldı.
Peki ev gençlerinin tek sorunu ekonomik mi, bu gençleri ne kadar tanıyoruz veya açıklanan istihdam paketi tek başına bir çözüme işaret ediyor mu? KONDA Araştırma'nın Kıdemli Analisti Dr. Halil İbrahim Kılıç ile bu soruların yanıtlarını konuştuk.
"Her 10 NEET gençten 7’si kadın, 3’ü erkek"
Ne eğitimde ne istihdamda olan, ev genci dediğimiz kitlenin Türkiye’de yaklaşık 5 milyona vardığı kaydedilmiş durumda. Peki, ev genci dediğimiz milyonlarla ifade edilen bu kitle nasıl bir yapıya sahip, homojen olduğunu söylemek mümkün mü?
Homojen olduklarını söylemek zor ama kendi içlerinde benzer demografik özellikler de taşıyorlar. Bugünlerde ev genci olarak tanımlanan ne eğitimde ne istihdamda olan gençleri ilk olarak 2022 yılı sonunda KONDA Barometresi kapsamında ele almıştık. O tarihte NEET gençlerde en dikkatimizi geçen, gençlerin tümünün içinde ortalama bir Türkiye insanı profili de barındırmasıydı. Bir başka deyişle, NEET gençler tüm gençlerin ortalamasından çok Türkiye ortalamasına yakın bir profile sahipti. Örneğin, gençlerin geneli Türkiye geneline göre kendini hayat tarzı bakımından daha modern tanımlama eğiliminde ama NEET gençler hayat tarzları bakımından Türkiye geneline daha benzer. İçlerinde modern oranı yine yüksek ama gençlerin tümüne göre de daha muhafazakarlar. Dindarlık seviyeleri de gençlerin geneline göre daha yüksek ve yine Türkiye ortalaması profiline benzerler.
Ekonomik olarak daha alt sınıflardan geliyorlar, içlerinde Kürtlerin oranı Türkiye ortalamasına göre daha yüksek, sosyal medyayı Türkiye geneline göre daha çok ama gençlerin geneline göre daha az kullanıyorlar, Haberleri TV’den takip etmeme ve haber takip etmeme eğilimi Türkiye ortalamasından daha fazlayken haberleri ana akım medyadan takip etme eğilimleri Türkiye geneline neredeyse paralel seyrediyor, siyasi tercih ve seçmen davranışı eğilimleri de yine Türkiye ortalamasına benzer.
Demografik olarak NEET gençlerde dikkatimizi çeken dörtte birinin Kürtlerden oluşması. Buna Zaza ve Arapları da dahil ettiğimizde oran yüzde 30’un da üzerine çıkıyor. Bir başka önemli fark da cinsiyet bakımından dağılımda. Genç erkekler arasında NEET oranı yüzde 15’i geçmezken, genç kadınlarda bu oran yüzde 40’a yakın. Her 10 NEET gençten 7’si kadın, 3’ü erkek. Bu haliyle Türkiye, AB ülkelerinden de oldukça farklılaşıyor. Türkiye şu an Avrupa’da en yüksek NEET genç oranına sahip ülke ama en yakınındaki İtalya’da cinsiyet bakımından böyle bir ayrışma yok. NEET gençlere çalışma durumlarını sorduğumuzda da yaklaşık yarısı kendini işsiz olarak tanımlıyor, yarısı ev kadını olarak tanımlıyor. Yani, eğitimden de istihdamdan da uzaklaşan genç kadınlar, bir noktada iş gücüne dahil olma imkanından dahi vazgeçmeye yaklaşıyorlar.
GÜÇ PROJESİ EV GENÇLERİNE NE VADEDİYOR?
"İstihdamı artırmaktan çok işsizliği geçici erteleme riski taşıyor"
Ekonomik güvence ve sosyal sermaye arasında beklentiler
Araştırmalar, ev gençlerinin Türkiye’deki seyrini nasıl gösteriyor? Geçmişte böyle bir kitle yoktu da bir anda mı öğrendik varlıklarını? Ve tabi ne kadar haberdarız beklentilerinden?
Aslında böyle bir kitle hep vardı. Oranı da her zaman yüksekti. 2008 yılında yaptığımız Hayat Tarzları araştırmasında da NEET gençlerin oranının yüzde 22 düzeyinde olduğunu görmüştük. Bugün bu oran yüzde 25 seviyelerinde. Beklentilerinden önce güncel durumlarına dair gözlemlerimizden bahsedebiliriz. 1980’li yıllarda ortaya çıkan ne eğitimde ne istihdamda olan genç tanımının geliştirilmesinin en temel amacı, kavramı “klasik işsizlik” ve “genç işsizliği” kavramlarından ayırmak, eğitimde ve istihdamda yer almayarak gençlerin sosyal sermayelerini geliştirememe riskiyle karşı karşıya kaldıklarını ortaya koymaktı. Bugün her şeyden önce, NEET gençleri sadece işgücüne dahil olmamaları bakımından ele alıyoruz. Ancak asıl mesele, onların sosyal sermaye gelişimlerini sağlayacak olanaklardan tamamen kopmaları, gençlerin geneliyle etkileşime geçme imkanını yitirmeleri.
NEET gençlerin eğitim hayatı ve işgücüne dahil olmamalarıyla büyük oranda ailelerine ve hanelerine bağımlı bir ilişkide hayatlarını sürdürüyorlar. Bu yüzden beklentileri öncelikle ekonomik güvencenin sağlanması olsa da asıl olarak sosyal sermaye kazanımlarını inşa etmek olmalı. Yakın zamana kadar dışarıda yeme-içmeden seyahat etmeye kadar bir sosyal sermaye kazanımı olarak okunabilecek pratiklerin tüm gençler için hızla yitirilmesi, NEET gençleri de hanelerine bağımlı kılarak, onları sosyal yaşamdan yalıtan bir krize dönüşüyor.
“Ekonomik krizin kazananı bankalar, kaybedeni emekliler ve dar gelirliler”
Çözüm, kadınlar için sosyal destek mekanizmalarında
Elinizdeki bulgulardan yaptığınız çıkarımlar doğrultusunda; 3 yılda 3 milyondan fazla genci istihdama kazandıracağını iddia eden 445 milyar liralık proje ev gençlerinin istihdamında bir yöntem olabilir mi?
Karşımızdaki NEET gençler profili, sadece ekonomik bir boşlukta değil, aynı zamanda toplumun geri kalanıyla etkileşimi yitirdiği ve hayata katılım cesaretini kaybettiği derin bir "ev genci" durağanlığına hapsolmuş vaziyette. Hükümetin açıkladığı program sadece geçici bir istihdam yaratarak istatistikleri iyileştirmeyi hedeflerse, bu gençlerin kronikleşmiş sosyal kopuşuna gerçek bir çare olamayabilir.
Projenin bir çözüm yöntemine dönüşebilmesi için, kendini iş gücünden duygusal ve yapısal olarak çekmiş olan kadınları evden çıkaracak kreş veya sosyal destek mekanizmalarını kurması ve gençlere sadece bir maaş değil, yitirdikleri özgüveni ve sosyal çevreyi geri kazandıracak bir toplumsal ağ sunması gerekiyor.
Aksi takdirde, Türkiye ortalamasına bu kadar benzer olup kamusal alandan bu kadar uzak duran bu gençler için böylesi projeler, yapısal bir dönüşüm başlatmak yerine ancak işsizliğin birkaç yıl sonraya ertelendiği pahalı bir pansuman tedavi olarak kalabilir.
“Sosyal hayattan yalıtılmış kayıp enerji”
Ev gençlerinin istihdama dahil edilmesi yönünde atılacak adımların kalıcı olabilmesi için hangi parametrelerle çalışmak gerekiyor? Günün sonunda veriler, bu konuya nasıl bir vizyondan bakmamız gerektiğine işaret ediyor?
NEET sorunu bir sadece ekonomik bir kriz, bir işsizlik sorunu değil toplumsal bir kopuş. Bu gençlere sadece birer işsiz olarak değil, sosyal hayattan yalıtılmış bir kayıp enerji olarak bakmak gerekir.
Vizyonumuz rakamları iyileştiren bir istatistik yönetimi değil, gençleri hanelerinden çıkarıp kamusal hayata ve üretime dahil eden bir sosyal entegrasyon stratejisi olmalı. NEET gençler arasında kendini ev kadını olarak tanımlayanlar, halihazırda evlenip başka bir yaşam evresine geçenler var.
Standart istihdam paketlerinden çok genci hanesine bağımlılıktan kurtaracak, genci bağımsız bir birey kılacak adımların atılması gerekiyor.
(NÖ)
