Dünya Ekonomik Forumu (World Economic Forum - WEF), kadınların eğitim, sağlık, ekonomi ve siyasette erkeklerle eşitlenmesi çabalarında son 20 yılda ilerleme sağlandığını, ancak kazanımların özellikle siyasal temsil ve ekonomik karar mekanizmalarında “kırılgan” kaldığını açıkladı.
WEF’in 16 Eylül’de yayımladığı 2026 Küresel Toplumsal Cinsiyet Uçurumu Raporu, 145 ülke ve ekonomide kadınlarla erkekler arasındaki toplam farkın yüzde 69,2’sinin kapandığını gösteriyor. Aynı ülkelerin karşılaştırıldığı 2025 verisinde oran yüzde 68,8’di. Mevcut ilerleme hızı böyle kaldığı takdirde, küresel ölçekte tam eşitliğe ancak yaklaşık 120 yıl sonra ulaşılabilecek.
WEF’in 2006’dan bu yana kesintisiz olarak izlediği 97 ülkede eşitlik oranı 20 yılda 5,2 puan yükseldi. Ancak ilerleme dört temel alanda eşit olarak dağılmadı.
Sağlık ve yaşam alanındaki eşitlik yüzde 96,2’ye, eğitimde yüzde 96,9’a ulaşırken, ekonomik katılım ve fırsatlarda oran yüzde 61,7’de; siyasal güç paylaşımında ise yalnızca yüzde 22,1’de kaldı. Bugünkü değişme hızı sabit kalırsa , siyasal eşitlikte farkın kapanması 194 yıl, ekonomik eşitlikte ise 129 yıl sürecek.
Yönetimde kadın sayısı arttı, karar gücü aynı oranda artmadı
Raporda, kadınların yönetim kademelerine daha fazla girmelerine rağmen en üst görevlerde aynı oranda temsil edilmemeleri dikkat çekici bulgular arasında yer alıyor.
Kadınların yönettiği bakanlıkların sayısı 2008’den bu yana yüzde 26 oranında arttı. Buna karşın, kadınların başında oldukları bakanlıkların yalnızca yaklaşık onda biri, bütçesi, personel büyüklüğü ve yürütmedeki ağırlığı bakımından “yüksek nüfuzlu” bakanlıklar arasında yer alıyor. Erkeklerin yönettiği bakanlıklarda bu oran yüzde 17,5.
Şirketlerde de benzer bir yapı görülüyor. WEF verilerine göre kadınlar, CEO’ların yalnızca yüzde 19,1’ini oluşturuyor. Ayrıca üst düzey yönetimlerde kadınların payı son on yılda artsa da, bu artışın son yıllarda yavaşladığı görülüyor.
Yapay zekâ sektöründeki tablo da farklı değil. Kadınlar yapay zekâ mühendislerinin beşte birinden azını oluşturuyor ve sektörde şirketlerin hemen her yönetim kademesinde erkeklerden daha düşük oranda temsil ediliyor. WEF, küresel ölçekte yapay zekâya büyük yatırımlar yapılırken yeni ekonominin başlangıç aşamasında mevcut eşitsizlikleri yeniden üretme tehlikesine dikkat çekiyor.
Türkiye yükseldi ama Avrupa'nın sonunda
Türkiye 2026 raporunda önceki yıla göre belirgin bir yükseliş kaydetti.
Kadınlarla erkekler arasındaki farkı kapatma oranı 2025’te yüzde 63,3 iken 2026’da yüzde 64,9’a çıktı. Türkiye böylece 2025’te 148 ülke arasında 135’inci sıradan, 2026’da 145 ülke arasında 126’ncı sıraya yükseldi. Yükseliş yalnızca rapora giren ülke sayısının eksilmesinden kaynaklanmıyor: Türkiye’nin kendi ilerlemesinde de eşitlik oranı yaklaşık 1,6 puan arttı.
Ancak bu ilerleme Türkiye’nin Avrupa’daki yerinde esaslı bir değişiklik yaratmadı. WEF, 2026’da Türkiye ve Romanya’yı Avrupa’nın en düşük performans gösteren 2 ülkesi olarak gösteriyor. Her ikisi de yüzde 93 ile dünya sıralamasının başındaki İzlanda’dan 20 puandan da gerideler.
Türkiye’de kadınların, özellikle ekonomik ve siyasal güç paylaşımında geride bırakıldıkları önceki raporda açıkça görülüyordu. 2025’te kadınların ekonomik katılım ve fırsatlar alanındaki yeri sıralamasında Türkiye 133'üncülükte yer alıyordu. Siyasal güç paylaşımında ise 2024’teki 114’üncülükten 139’unculuğa gerilemiş, siyasal eşitlik puanı yüzde 5,9’a düşmüştü. Eğitimde 92’nci, sağlıkta ise 82’nci sıradaydı.
2026 sonuçları, Türkiye açısından ölçülebilir bir toparlanmaya işaret ediyor; ancak kadınların işgücüne katılımı, üst yönetimdeki temsili ve özellikle siyasal karar mekanizmalarındaki payı ülkenin cinsiyet uçurumunun en derin boşlukları olmayı sürdürüyor.
İzlanda 17. kez birinci
2026 sıralamasında İzlanda, cinsiyet farkının yüzde 93’ünü kapatarak 17. kez üst üste birinci oldu.-İzlanda'yı yüzde 87,2 ile Finlandiya ve yüzde 85,7 ile Norveç izledi.
Namibya yüzde 84,5 ile dördüncülüğe yükselerek ilk sıralardaki Avrupa ağırlığını kırdı. Birleşik Krallık, Yeni Zelanda, İsveç, Avustralya, Almanya ve İrlanda sıralamayı ilk 10’da tamamladı.
Yüzde 81,7 ile dokuzuncu sırada yer alan Almanya bir yılda eşitlik puanını 1,3 puan artırdı. Buna karşın, ekonomik katılım ve fırsatlar alanında yüzde 69,6 ile dünya sıralamasında ancak 80’inci sırada yer alabildi.
ABD 47'nci, Hindistan 131'inci
ABD yüzde 74,9 eşitlik oranıyla 47’nci sıraya geriledi. WEF, Kuzey Amerika’daki siyasal eşitlik kaybının önemli bir bölümünü ABD’de kadınların bakanlık düzeyindeki temsilinin azalmasıyla ilişkilendiriyor. Endeks bu değişimin nedenleri konusunda değerlendirme yapmadı.
Hindistan yüzde 64,5 ile 131’inci sırada kaldı. Çin ise yüzde 69,9 ile 96’ncılığa yükseldi.
WEF endeksi ülkelerde kadınların mutlak refah düzeyini değil, kadınlar ile erkekler arasındaki farkı ölçüyor. Bu nedenle zenginlik ya da kişi başına yüksek gelir otomatik olarak yüksek bir sıralama sağlamıyor.
Raporun 20 yıllık bilançosu da kadınların eğitime, çalışma yaşamına ve yönetime katılımının hemen bütün bölgelerde arttığını gösteriyor; ancak temsildeki artış, ekonomik ve siyasal karar gücünün aynı ölçüde paylaşılması sonucunu doğurmadı.
WEF, son 20 yılı ilerleme olarak kayda geçirirken gelinen noktayı “kırılgan” olarak tanımlıyor: Kazanımlar sürse bile, bugünkü hızla, yaşayan kuşakların hiçbiri küresel ölçekte tam kadın-erkek eşitliğini göremeyecek.
Dünya Ekonomik Forumu
1971’de kurulan Dünya Ekonomik Forumu (World Economic Forum-WEF), hükümetleri, büyük şirketleri, uluslararası kuruluşları ve akademiyi bir araya getiren, merkezi Cenevre’de bulunan bağımsız bir vakıf. En çok Davos toplantılarıyla tanınıyor.
WEF’in Küresel Cinsiyet Uçurumu Raporu 2006’dan beri yayımlanıyor. Ekonomik katılım, eğitim, sağlık ve siyasal güç alanlarında kadınlar ile erkekler arasındaki farkı ölçüyor; ülkeleri aynı yöntemle yıllar boyunca karşılaştırmaya imkân veriyor.
Rapor kadınların yaşam koşullarının mutlak düzeyini değil, kadınlar ile erkekler arasındaki farkı ölçüyor. Bu nedenle sonuçları ülke koşullarıyla birlikte anlam kazanıyor. WEF raporlarının önemi de esas olarak, 20 yıllık karşılaştırılabilir bir veri dizisi sunmasından geliyor.
(AEK)
