6 Şubat 2023’te Maraş ve 20 Şubat 2023’te Hatay merkezli büyük depremlerin üzerinden üç yıl geçti. Depremlerin yol açtığı büyük yıkımın ardından, ikincil bir felakete dönüşen hava kirliliği deprem bölgesinde halk sağlığını tehdit etmeyi sürdürüyor.
Temiz Hava Hakkı Platformu, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın yayımladığı resmî veriler üzerinden 2025 yılına ilişkin hava kalitesi değerlendirmesini içeren bir basın bülteni yayımladı.
Bültene göre, depremden en çok etkilenen beş ilde hava kirliliği hâlâ yasal sınır değerlerin çok üzerinde seyrediyor.
Şubat 2023 depremleri sonrasında hava kirliliği ve önlenebilir hastalıklar ve ölümler
Hava kirliliğinin en önemli göstergelerinden biri olan partikül madde (PM10) düzeyleri, 2025 yılında Bakanlık tarafından belirlenen yıllık ortalama sınır değer olan 40 µg/m³’ün Elbistan-Maraş’ta 3,2 katı; Malatya ve Osmaniye’de 2,8 katı; Hatay’da ise 2,5 katı olarak ölçüldü.
Öte yandan, hava kirliliğinin gözle görülür biçimde sürdüğü Antakya gibi kent merkezlerinde çok sayıda hava kalitesi izleme istasyonu ölçüm yapmıyor ya da ölçüm sonuçları kamuoyuyla paylaşılmıyor.
“Solunum yolu şikâyetlerinde belirgin bir artış var”
Platform, deprem bölgesinde hava kalitesinin iyileştirilmesi ve yurttaşların sağlığının korunması için gerekli adımların hâlâ atılmadığını belirterek şu gözlemleri paylaştı:
“Kentlerde bina yıkım ve inşa faaliyetleri kontrolsüz biçimde sürdürülüyor, etkin bir toz yönetimi uygulanmıyor. 'ÇED Gerekli Değildir' kararlarıyla hızla ve denetimsiz şekilde işletmeye alınan beton santralleri ve taş ocakları, havadaki toz ve partikül madde yükünü daha da artırıyor. Altyapısı henüz tamamlanmamış sokak ve caddelerde yoğun araç trafiği ciddi düzeyde toz oluşumuna yol açıyor.
“Toz kirliliği en çok bebekleri, çocukları, gebeleri, yaşlıları ve kronik hastalığı olan yurttaşları etkiliyor. Bölgede solunum yolu şikâyetlerinde belirgin bir artış gözleniyor. Partikül maddeler ayrıca kalp damar, beyin ve sinir sistemi, böbrek hastalıklarına ve kanserlere yol açabiliyor.”
Hatay’da hava kirliliği alarm veriyor
Beş 'acil' talep
Platform, Elbistan, Malatya, Osmaniye ve Hatay başta olmak üzere tüm deprem bölgesinde, temiz hava ve sağlıklı yaşam hakkını esas alan acil adımlar atılması çağrısında bulunarak beş talep sıraladı:
- Hava kalitesi düzenli olarak izlenmeli ve ölçüm sonuçları eksiksiz biçimde kamuoyuyla paylaşılmalıdır.
- Daha ince partikül maddeler olan ve çok sayıda ölüme de yol açabilen PM2.5 ölçümlerine gecikmeden başlanmalıdır.
- Enkaz depolama ve ayrıştırma alanları yerleşim yerlerinden uzaklaştırılmalıdır.
- Yeniden inşa süreci, toz yönetimi teknikleri uygulanarak ve mevzuata uygun şekilde yürütülmelidir.
- Bölgedeki hava kirliliği ile ilişkili hastalıkların takibi ve kontrolü açısından İl Sağlık Müdürlükleri tarafından yerel eylem planları geliştirilmeli ve somut adımlar atılmalıdır.
(VC)
