İnsan Hakları Derneği (İHD) Dokümantasyon Merkezi’nin hazırladığı 2025 yılı hak ihlali raporunu İHD İstanbul Şubesi'nde düzenlediği basın toplantısında açıkladı. Raporda yaşam hakkı, işkence yasağı, kişi özgürlüğü ve güvenliği, ifade özgürlüğü, örgütlenme hakkı ve seçme-seçilme hakkı gibi temel alanlarda yaşanan ihlallere yer verdi.
İHD’den ‘çerçeve yasa’ açıklaması: Kalıcı barış için kapsamı genişletilmeli
"162 ihlal tespit edildi"
Rapora göre 2025 yılında yaşam hakkı kapsamında en az 162 ihlal tespit edildi. Bu ihlaller sonucunda 2 bin 749 kişi yaşamını yitirdi, bin 112 kişi yaralandı.
İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Meclisi’nin verilerine göre en az 2 bin 105 işçi iş cinayetlerinde hayatını kaybetti. Ölenler arasında en az 138 kadın işçi, 94 çocuk işçi ve 91 mülteci ya da göçmen işçi bulunuyor. Bianet Erkek Şiddeti Çetelesi’ne göre ise yıl içinde 299 kadın ve 64 çocuk erkek şiddeti sonucu öldürüldü. En az 471 kadının ölümü şüpheli olarak kayıtlara geçti.
Raporda ayrıca kamu kurumlarının ihmal ve denetimsizlikleri sonucu en az 159 kişinin yaşamını yitirdiği, 399 kişinin yaralandığı belirtildi.
İHD’den ‘kuyu tipi’ hapishaneler için kapatma çağrısı: "Bu mimari bir işkencedir"
En az 1842 kişi işkence ve kötü muameleye maruz kaldı
İHD, 2025 yılında en az bin 842 kişinin işkence ve diğer kötü muamele niteliğindeki uygulamalara maruz kaldığını açıkladı. Bir kişinin gördüğü işkence sonucu yaşamını yitirdiği belirtilen raporda, 90 kişinin resmi gözaltı merkezlerinde, bin 592 kişinin ise gözaltı yerleri dışında işkence ve kötü muameleye maruz kaldığı kaydedildi.
6 bin 719 gözaltı, 1328 tutuklama
Kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı başlığında yer alan verilere göre, yıl boyunca en az 6 bin 719 kişi gözaltına alındı. Bunlardan en az bin 328’i tutuklandı. En az bin 888 kişi ev ve işyeri baskınlarına maruz kalırken, altı kişinin zorla alıkonulduğu belirtildi.
Eylemlere müdahalelerde 8 bin 477 gözaltı
Rapora göre valilikler ve kaymakamlıklar tarafından 13 il ve 10 ilçede toplam 200 günü aşan sürelerle eylem ve etkinlik yasakları getirildi. Kolluk güçleri en az 268 gösteriye müdahale etti. Müdahalelerde 131 kişi yaralanırken, en az 8 bin 477 kişi gözaltına alındı.
İHD, İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun gözaltına alınmasının ardından başlayan protestolarda dokuz gün içinde en az bin 879 kişinin gözaltına alındığını, en az 260 kişinin tutuklandığını da rapora kaydetti.
İHD raporu | 17 ayda 93 mahpus yaşamını yitirdi
303 gazeteci yargılandı
İfade özgürlüğü bölümünde basın özgürlüğüne ilişkin veriler de yer aldı. Rapora göre 2025 yılında en az 303 gazeteci yargılandı. Yıl içinde 42 gazeteci ve medya çalışanı tutuklandı. Yıl sonu itibarıyla 28 gazeteci ve medya çalışanı cezaevinde bulunuyordu.
İHD’nin verilerine göre en az 489 habere erişim engeli getirildi. RTÜK ise medya kuruluşlarına yönelik toplam 99 yaptırım kararı alarak 146,7 milyon lira para cezası uyguladı.
Rapora göre düşüncelerini ifade ettikleri gerekçesiyle en az 507 kişi gözaltına alındı, 109 kişi tutuklandı ve 357 kişi hakkında dava açıldı. Sosyal medya paylaşımları nedeniyle en az 298 kişinin gözaltına alındığı, 45 kişinin tutuklandığı belirtildi.
Kayyumlar ve görevden uzaklaştırmalar
İHD’nin bilançosunda seçme-seçilme hakkına ilişkin veriler de yer aldı. Buna göre 2024 yerel seçimlerinden 31 Aralık 2025’e kadar 27 belediye başkanı görevden uzaklaştırıldı, 13 belediyeye kayyum atandı. Aynı dönemde 16 belediye başkanı tutuklandı.
Raporda, kayyum atanan belediyeler arasında Van, Mardin, Hakkari, Batman, Siirt, Esenyurt ve Şişli’nin de bulunduğu belirtildi.
“Yaşam hakkı ihlalleri durdu”
İnsan Hakları Derneği Eş Genel Başkanı Oya Ersoy, raporu bianet’e değerlendirdi.
Yaşam hakkı ihlallerinin durmuş olması çok önemli bir kazanımdır. Onun dışında bölgedeki kayyumlar durdu. Alınması gereken en temel haktır. Ama ben burada bir ihlal yarıştırmasının, ihlal karşılaştırmasının doğru olmadığını inanıyorum ve düşünüyorum. Çünkü insan hakları savunucuları olarak biz bir yerdeki hak ihlali her yerdeki hak ihlaldir diyoruz. Bir yerde yaşanan hak ihlali benim de hakkımın ihlalidir. Ve o nedenle de mücadelemize devam ediyoruz. Coğrafyamızda şu anda barışı konuşuyoruz. Bir kapı aralandı ve bu kapıyı hep birlikte zorlamak ve kalıcı bir barış için mücadele etmenin çok kritik olduğunu düşünüyorum ve herkese bu çağrıyı yapmak istiyorum. Bütün siyasi partilere, siyasi düşüncesi olan herkese, düşüncesi her ne olursa olsun, sendikalara, her alanda yaşadığımız hak ihlallerini durdurabilmenin yolu birlikte mücadeleden geçiyor.
İfade özgürlüğü alanında artış
İnsan Hakları Derneği Eş Genel Başkanı Cihan Aydın, yaşam hakkı alanında önemli bir gelişme olduğunu söyledi.
Raporumuz şunu gösteriyor. PKK ile Türkiye devleti arasındaki savaşın durması bir çok alana olumlu yönde etkisi oldu. Özellikle yaşam hakkı alanında. Son 34 yıla baktığımızda bu yıl yaşam hakkı ihlalleri konusunda en düşük seviyesi olduğunu diyebiliriz. Bu çok önemli. Ancak basın özgürlüğü, ifade özgürlüğü ve yürüyüş hakkı gibi konularda ise bir iyileşme göremiyoruz. Bu alanda önceki yıllara göre daha fazla arttığını görüyoruz.
(FY)
