COP31’e ev sahipliği yapan Türkiye, Germanwatch ve NewClimate Institute tarafından yayımlanan İklim Değişikliği Performans Endeksi’nde (Climate Change Performance Index – CCPI 2027) geçen yıla göre bir sıra gerileyerek 53. sırada yer aldı.
Türkiye, endekste genel olarak “çok düşük performans gösteren” ülkeler arasında değerlendirildi. Sera gazı emisyonlarında 47., yenilenebilir enerjide 24., enerji kullanımında 49. ve iklim politikalarında 59. sırada yer aldı.
Türkiye’nin sera gazı emisyonları ve enerji kullanımı performansı “düşük”, iklim politikaları “çok düşük”, yenilenebilir enerji performansı ise “ortalama” olarak sınıflandırıldı.
COP31 sürecinde Türkiye’nin hemen ardından, müzakerelere başkanlık eden Avustralya 54. sırada bulunuyor.
Türkiye’nin iklim karnesi
İlk üç sıra yine boş
CCPI 2027 kapsamında 64 ülke ile Avrupa Birliği’nin performansı değerlendirildi. Endekste yer alan ülkeler küresel sera gazı emisyonlarının yüzde 90’ından fazlasından sorumlu. Değerlendirmede sera gazı emisyonlarına yüzde 40, yenilenebilir enerjiye yüzde 20, enerji kullanımına yüzde 20 ve iklim politikalarına yüzde 20 ağırlık veriliyor. İklim politikası değerlendirmesine yaklaşık 500 uzman katkı sundu.
Hiçbir ülkenin iklim değişikliğiyle mücadelede yeterli performansı gösterememesi nedeniyle endeksin ilk üç sırası bu yıl da boş bırakıldı.
Danimarka üst üste altıncı kez endeksin en yüksek sıradaki ülkesi oldu ve dördüncü sırada yer aldı. Danimarka’yı Litvanya, Lüksemburg, Birleşik Krallık, Fas ve Şili izledi.
Birleşik Krallık, yüksek performans grubunda yer alan tek G20 ülkesi oldu. Türkiye ve Avustralya dahil 10 G20 ülkesi ise “çok düşük” performans grubunda yer aldı.
Listenin son dört sırasında Suudi Arabistan, Rusya, ABD ve İran bulunuyor. İran 68. sırayla endeksin son sırasında.
Fosil yakıt politikaları eleştirildi
Türkiye’ye ilişkin değerlendirmede, yenilenebilir enerji kapasitesindeki hızlı artışa rağmen fosil yakıt kullanımının ve yatırımlarının devam etmesi yer aldı.
Rapora göre Türkiye’nin güneş enerjisi kapasitesi 2022 ile Eylül 2026 arasında yaklaşık üç kat artarak 9,5 GW’tan 28 GW’a çıktı. Ancak aynı dönemde fosil yakıtlardan elektrik üretimi gerilemedi; 2022–2025 arasında 186 TWh’tan 201 TWh’a yükseldi.
Raporda, Türkiye’nin kömür, petrol ve doğal gazdan çıkışa ilişkin açık bir politikasının bulunmadığına dikkat çekildi. Kömür, petrol ve gaz için sübvansiyonlar ile fiyat garantilerinin sürdüğü, yeni fosil yakıt arama ve tedarik anlaşmalarının da devam ettiği belirtildi.
Türkiye’nin Temmuz 2025’te yürürlüğe giren İklim Kanunu ve Emisyon Ticaret Sistemi olumlu bir gelişme olarak değerlendirilirken, kanunun fosil yakıtları doğrudan hedeflememesi ve bağlayıcı sektörel hedefler içermemesi eleştirildi.
Raporda Türkiye’den yeni kömür kapasitesine izin verilmeyeceğinin açıklanması, fosil yakıtlardan çıkış için açık bir takvim belirlenmesi, sübvansiyon ve yeni arama faaliyetlerinin sonlandırılması ve adil geçiş stratejisi hazırlanması istendi. Ayrıca mevcut ulusal katkı beyanının, 2053 net sıfır hedefiyle uyumlu mutlak emisyon azaltımı içerecek şekilde güncellenmesi gerektiği belirtildi.
Katısöz: Hem yeni kömür santralleri planlayıp hem iklim lideri olunamaz
Avrupa İklim Eylem Ağı (CAN Europe) İklim ve Enerji Politikaları Koordinatörü Özlem Katısöz, Türkiye’nin COP31 başkanlığıyla birlikte küresel iklim mücadelesinde daha büyük bir sorumluluk üstlendiğine dikkat çekti. Şunları söyledi:
“Türkiye, COP31 başkanlığıyla küresel iklim mücadelesine liderlik sorumluluğu üstlendi. Ancak liderlik önce kendi evinde somut adımlar atmayı gerektirir. Hem yeni kömür santralleri planlayıp hem iklim lideri olunamaz. Türkiye'den COP31 sırasında, kömürden çıkış ve emisyon azaltımı başta olmak üzere iklim ve enerji politikalarını güçlendireceğine dair açık bir taahhüt bekliyoruz.”
Şahin: Sadece rüzgar ve güneş yatırımı yeterli değil
İstanbul Politikalar Merkezi İklim Değişikliği Çalışmaları Koordinatörü Dr. Ümit Şahin ise Türkiye’nin mutlak emisyon azaltımı hedefi benimsemediği ve kömürden çıkış için tarih açıklamadığı sürece iklim politikalarındaki performansının zayıf kalacağını söyledi.
Şahin, “Bu tür çalışmalar ülkelerin somut politikalara ve emisyonları azaltacak anlamlı hedeflere sahip olup olmadığına bakıyor” dedi.
Türkiye’nin bugüne kadar daha da düşük puan almamasında yenilenebilir enerji hedeflerinin ve kurulum hızının etkili olduğunu belirten Şahin, sözlerini şöyle sürdürdü:
“Sadece rüzgar ve güneş yatırımı yapmanın artık bir ülkenin iddialı iklim politikalarına sahip olmasına yetmediği ortada. Gerçek bir enerji dönüşümü, kömürden çıkış ve fosil yakıtlardan uzaklaşma planı şart.”
Gürbüz: Türkiye’nin sağlam bir iklim politikasına ihtiyacı var
Ekosfer Derneği Yönetim Kurulu Üyesi Özgür Gürbüz de Türkiye’nin COP31 başkanlığı döneminde endekste gerilemesinin önemli bir uyarı olduğunu söyledi.
Türkiye’nin yenilenebilir enerji hedeflerini artırdığını ve mevzuatta değişiklikler yaptığını ancak uygulamada fosil yakıtlar ve nükleer enerji gibi unsurların iklim eylemini yavaşlattığını belirtti.
“İklim politikası parça parça başarılı olabilen bir süreç değil, çarkların birlikte hareket etmesi gerek" diyen Gürbüz, “Türkiye’nin artık ‘dostlar alışverişte görsün’den öteye geçen, emisyon azaltımı hedefleyen, fosil yakıtların payını ciddi oranda azaltan sağlam bir iklim politikasına ve uygulamaya ihtiyacı var” ifadelerini kullandı.
İklim, güvenlik ve finans kıskacı: COP31 yeni bir dönemi başlatabilir mi?
(HA)
