Antalya'da düzenlenen Birleşmiş Milletler (BM) İklim Değişikliği Konferansı'nda (COP31), fosil yakıtlardan uzaklaşma ve iklim finansmanı konularındaki anlaşmazlık nedeniyle müzakereler çıkmaza girdi.
20 Kasım Cuma günü sona ermesi planlanan zirve, taraflar arasında uzlaşma sağlanamaması üzerine hafta sonuna uzadı.
Konferansın eş başkanları Türkiye'den Murat Kurum ve Avustralya'dan Chris Bowen, 21 Kasım Cumartesi günü çok sayıda ülkenin temsilcileriyle görüşmeler gerçekleştirdi. Ancak görüşmelerde ilerleme sağlanamadı.
22 Kasım Pazar gününün ilk saatlerinde yayımlanan üçüncü anlaşma taslağı da taraflar arasındaki görüş ayrılıklarını gideremedi.
Özellikle Avrupa Birliği (AB), Birleşik Krallık, Afrika ülkeleri, en az gelişmiş ülkeler ve iklim krizinden en fazla etkilenen küçük ada devletlerinin de aralarında bulunduğu yaklaşık 130 ülke, fosil yakıtlardan uzaklaşma taahhüdünün nihai anlaşmada açıkça yer almasını istiyor.
Suudi Arabistan ve diğer bazı petrol üreticisi ülkeler ise böyle bir ifadeye karşı çıkıyor.
Fosil yakıtlardan uzaklaşma ifadesi çıkarıldı
Müzakerelerin ilk taslağında yer alan fosil yakıtlardan uzaklaşma hedefi, 19 Kasım Perşembe günü yayımlanan ikinci taslaktan çıkarılmıştı.
Pazar günü yayımlanan üçüncü taslakta da bu ifade doğrudan yer almadı. Bunun yerine, ülkelerin 2023’te Dubai'de düzenlenen COP28'de kabul edilen Birleşik Arap Emirlikleri Mutabakatı hatırladı.
COP28'de kabul edilen mutabakatta, ülkelerin kömür, petrol ve doğal gaz gibi fosil yakıtlardan adil, düzenli ve hakkaniyetli biçimde uzaklaşması gerektiği belirtiliyordu. İlk kez bir BM İklim Zirvesi’nin sonuç metnine girmişti.
Yeni taslakta yeni bir hedef belirlemeden eski anlaşmaya atıf yapılması daha güçlü bir taahhüt isteyen ülkelerin ve iklim örgütlerinin tepkisini çekti.
Pasifik Okyanusu'ndaki ada ülkesi Tuvalu'nun İklim Bakanı Maina Talia, fosil yakıtlara açıkça atıfta bulunulmasının kendileri için kırmızı çizgi olduğunu belirterek, "Bütün bunların temel nedeninden söz ediyoruz. Bu ifade olmadan burada zamanımızı boşa harcıyoruz" dedi.
120 milyar dolarlık finansman hedefi de yok
Müzakerelerdeki bir diğer önemli anlaşmazlık, gelişmekte olan ülkelerin iklim krizinin etkilerine uyum sağlaması için ayrılacak finansmanın miktarı ve zengin ülkelerin bu konudaki yükümlülükleri.
Taslakta, gelişmekte olan ülkelerin desteklediği 120 milyar dolarlık uyum finansmanı hedefi yer almadı.
Taslak, uyum finansmanının üç katına çıkarılmasına yönelik yol haritasının 2027'de görüşülmesini öngörüyor. Ancak finansmanın ne kadar artırılacağı konusunda somut bir rakam içermiyor.
Karbon yakalama teknolojisi tartışması
Anlaşmazlık yaşanan başlıklardan biri de karbon yakalama, kullanma ve depolama teknolojileri (CCUS).
Suudi Arabistan, bu teknolojilerin kullanımının anlaşma metninde güçlü biçimde desteklenmesini istiyor. Bazı ülkeler ve iklim örgütleri ise karbon yakalama teknolojilerinin fosil yakıt kullanımının sürdürülmesini meşrulaştırabileceği gerekçesiyle buna karşı çıkıyor.
Üçüncü taslakta karbon yakalama teknolojilerine yönelik sayısal hedef çıkarılırken, bu teknolojilere ilişkin hükümler korundu.
Metin ayrıca 2035 yılına kadar dünyadaki nihai enerji tüketiminin yüzde 35'inin elektrikten karşılanması hedefini içeriyor. Elektrifikasyonun mümkün olduğunca temiz enerji kaynaklarına dayanması gerektiği de belirtiliyor.
AB: Anlaşma sağlanamama ihtimali gerçek
Yeni taslak yalnızca çevre örgütlerinin değil, çok sayıda ülkenin de tepkisini çekti.
AFP'ye konuşan bir AB yetkilisi, son öneriyi "geriye doğru atılmış bir adım" olarak nitelendirerek COP31'in anlaşma sağlanamadan sona erme ihtimalinin oldukça gerçek olduğunu söyledi.
Bir Almanyalı yetkili de durumun zor, sonucun belirsiz olduğunu belirterek petrol üreticisi ülkelerin güçlü biçimde direndiğini ifade etti.
Climate Analytics Direktörü Bill Hare ise Küçük Ada Devletleri İttifakı, en az gelişmiş ülkeler, AB ve Çevresel Bütünlük Grubu'nun yeni metinden ciddi rahatsızlık duyduğunu söyledi.
Bununla birlikte Hare, ülkelerden herhangi birinin anlaşmayı engellemek için harekete geçip geçmeyeceğinin henüz belli olmadığını belirtti.
The Guardian'a göre, müzakerelerdeki çıkmazı aşmak için Suudi Arabistan ve müttefiklerinin fosil yakıtlardan uzaklaşma hedefi konusundaki tutumlarını açık bir oturumda ortaya koymaya zorlanması da değerlendirilen seçenekler arasında.
Ancak böyle bir girişimin müzakerelerin tamamen çökmesi riskini taşıdığı belirtiliyor.
Kapanış oturumu ertelendi
COP31, Türkiye ve Avustralya'nın ortak başkanlığında düzenlenen ilk BM iklim konferansı olma özelliğini taşıyor. İki ülke, geçen yıl ev sahipliği için başvurmuş, ardından ortak başkanlık konusunda uzlaşmıştı.
Müzakerelerin uzamasıyla birlikte bazı delegeler dönüş uçuşlarını yeniden planlamaya başladı. Katılımcı sayısının azalması halinde konferansın karar almak için gereken toplantı yeter sayısını kaybetmesi ihtimali de gündeme geldi.
Pazar sabahı Türkiye saatiyle 09.00'da başlaması planlanan kapanış genel kurulu önce 10.00'a, ardından 11.00'e ertelendi. Üçüncü anlaşma taslağına yönelik itirazların sürmesi nedeniyle COP31'in ne zaman ve nasıl sonuçlanacağı belirsizliğini koruyor.
Kurum: Umutluyuz
COP31 Başkanı ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum da sabah saatlerinde yaptığı açıklamada, Antalya Mutabakatı'na ilişkin son örtü kararının yayımlandığını belirterek, "Ülkelerin bu noktada çalışmalarını istedik. Uzlaşmalarını istedik, bir araya gelmelerini istedik. Uzlaşma sağlanması halinde Genel Kurul'da birazdan görüşeceğiz" dedi.
Kurum, karar taslağına yönelik talepler hakkında ise "Ufak tefek talepler var. Onları da değerlendiriyoruz. Yapabileceklerimizi yapmaya çalışacağız. Genel Kurul'da göreceğiz. Umutluyuz" ifadelerini kullandı.
Yayımlanan taslağa buradan ulaşabilirsiniz
(HA)








