Antalya’daki iklim müzakerelerinin en önemli konuklarından biri de Brezilya’nın Belem kentinde düzenlenen bir önceki COP’a başkanlık eden André Corrêa do Lago’ydu. Antalya’da konuşma fırsatı bulduğumuz Lago’ya Brezilya’nın fosil yakıtlardan uzaklaşma yol haritasını, ormansızlaşmayla mücadele hedefini ve iklim müzakerelerindeki tıkanıklığı nasıl aşabileceğimizi sorduk.
COP30 Başkanı Lago, fosil yakıtlardan (petrol, kömür ve gaz) vazgeçme konusunda yaşanan en büyük zorluğun, ister fosil yakıt ihracatçısı ister ithalatçısı olsun, tüm ülkelerin fosil yakıtlardan elde edilen gelire bağımlı olduğunu, bunun da karar almayı zorlaştırdığını söylüyor.
Lago, Brezilya’nın önerdiği fosil yakıtlardan uzaklaşma yol haritası gibi planların COP sonuç metinlerine girmesini de olumlu bir adım olarak görmüyor. Bu tür kararların ilerleme sağlamak yerine müzakere sürecini zayıflattığını düşünüyor.

“COP31’de müzakerelerin ilk haftası boşa gitti”
Brezilya petrol ihracatçısı bir ülke. COP30 Başkanı olarak ülkenizdeki durumu nasıl açıklıyorsunuz? Türkiye petrol ihracatçısı bile değil ancak burada da fosil yakıtlardan uzaklaşmaya yönelik bir geçişten söz etmek çok zor. Tavsiyeniz ne olurdu?
Bu yüzden öncelikle bir teşhise ihtiyacınız var. Brezilya bile henüz bunu yapmadı. Şimdi biz bu hareketi başlattık ve hükümetimiz dokuz ay içinde yol haritamızı sunacak.
Ancak bu çok zor çünkü stratejilerimizi geliştirirken sorunun arz ve talep arasında olduğunu düşünmüştük. Oysa asıl zorluk ekonomide. Hükümetler fosil yakıtlardan elde ettikleri gelire bağımlı. İster ihracatçı ister ithalatçı olun, ülkeniz fosil yakıtlardan elde ettiği vergi gelirlerine dayanıyor. Bu ekonomik bağımlılıktan nasıl kurtulacağınızı düşünmeniz gerekiyor.
Herkes COP’lardan elle tutulur, fosil yakıtlardan vazgeçme kararı bekliyor ama siz bunun anlaşmayı öldüreceğini düşünüyorsunuz. Bir yandan da Breziya’nın yol haritasını açıkladınız, sonraki adımlar nasıl olacak?
Bence ilerlemenin en iyi yolu, müzakerelerde belirlenen son tarihleri kullanmak. Bunlar, Küresel Durum Değerlendirmesi (GST2)[1], yeni Ulusal Katkı Beyanları (NDC) ve ardından üçüncü Küresel Durum Değerlendirmesi. Yol haritasına da bunu ekledik.
2028’de yapılacak GST2’ye doğru ilerlememiz gerektiğini, ardından yeni NDC’lerin sağlam bir temele oturtulmasını ve sonra da bir sonraki GST3’e geçmemiz gerektiğini söylüyoruz. İşte bu yüzden bu üç tarihi belirledik.
Ancak bence başlangıç noktasında ülkelerin, talep, arz ve ekonomik bağımlılık açısından fosil yakıtlardan uzaklaşmanın ne anlama geldiğini anlamak için bir teşhis çalışması yapması gerekiyor. Ülkeler bu analizi yapmalı. Bazı kurumların da ülkelerin kendi durumlarını analiz edebilmeleri için onlara destek vermesi gerektiğini düşünüyorum.

COP31’in dördüncü gününe Lula damgasını vurdu
Peki, ormansızlaşmayla mücadele hedefi konusunda ne düşünüyorsunuz? Belém’de oldukça somut hedefler ortaya koydunuz.
Bakın, Brezilya’nın Amazon’da dört yıl içinde ormansızlaşmayı yüzde 71 oranında azaltması, bunun mümkün olduğunu gösteriyor. Dolayısıyla ormansızlaşma konusundaki yol haritası da bunun mümkün olduğunu gösteriyor.
Şimdi ise 1,5 derece hedefinin aşılması nedeniyle ormanların yeniden restorasyonu önemli bir konu haline geldi. Kesin sonuçlar veren ve günümüzde teknik olarak kanıtlanmış, ekonomik açıdan uygulanabilir çözümler bulmalıyız. Sadece ağaç dikmek bile işe yarıyor. Bu yüzden ormanların yeniden canlandırılması bence önemli bir mesele haline geldi.
Siz de COP Başkanlığı yaptınız ama tek başınızaydınız. Türkiye’deki COP31’de ise farklı bir yapı var: Bir başkan ve bir de müzakere başkanı. Böyle bir eş başkanlık yapısını tercih eder miydiniz?
Buradaki yapıyı ilginç buluyorum çünkü müzakerelerle eylem gündemini çok net bir şekilde birbirinden ayırıyorsunuz. Bence bu, insanların ikisi arasındaki farkı anlamasına yardımcı olabilir. Sanırım giderek daha fazla COP bu yapıyı benimseyecek.
[1] Küresel Durum Değerlendirmesi, taraf ülkelerin Paris Anlaşması’nın amacına ve uzun vadeli hedeflerine ulaşma konusunda kaydettiği toplam ilerlemeyi değerlendirdiği süreç. COP31 ile iki yıl sürecek ikinci değerlendirme dönemi başlayacak.
(ÖG/VC)







