Antalya'da düzenlenen COP31 iklim savunucuları ve akademisyenler tarafından da ilgi ile izlneiyor. İklim Politikaları Analisti Dr. Nuran Talu'ya COP31'den beklentilerini sorduk:
Merhabalar. COP31’de dört günü geride bıraktık. Bu dört günün sonunda müzakerelerde nereye geldik? Hangi sonuçlar alındı ya da bir sonuç alındı mı? COP31’in sonunda ne gibi bir çıktı bekliyorsunuz? İlk dört günde ne gibi işaretler aldınız?
Evet, aslında COP’ların ilk dört günü karar günleri değildir. Normal koşullarda yıllardır yapılan bir süreçten bahsediyoruz; 31 yıldır. COP’ların ilk haftası daha çok yardımcı organların genel kurula sunduğu raporların onaylanmasıyla geçer. Nitekim mesela bugün Adaptasyon Komitesi, raporunu sunmak üzere toplantılarını yapıyor. Uzun vadeli finansman raporu bugün tartışılıyor ama arka planda tartışılıyor. Çünkü bundan sonra genel kurul gündeminde bu çalışmaların kararları alınmaya başlanacak.
Her gün farklı bir tematik gündemle ilerlenir. Bugün iklim değişikliği, dirençli şehirler ve yapılı yerleşkeler konusu tartışılıyordu. Bu konuda çeşitli paneller yapılıyor. Dün ulaşım tartışması yapıldı. Tabii bu sadece küresel ulaşım meselesi de değil. Kentlerin ulaşımıyla ilgili çok fazla panelde çalışmalar dinledik.
Ama burada benim dikkat çekmek istediğim, bu yan tartışmaların üst düzey olanları. Yani “high-level” dediğimiz üst düzey yan faaliyetler ya da toplantılar, bir zaman geçtikten sonra, başka bir COP’ta, üç dört sene sonra ana kararlara dönüşebiliyor. Tabii bu, ne yazık ki ağır işleyen bir süreç.
Mesela Glasgow’da çok önemli bir karar alınmıştı. “Fosil yakıtlara teşvik verilmesin, ülkeler bundan vazgeçsin” denmişti. Bu aslında Glasgow’a, COP26’ya gelinceye kadar son üç COP’ta da tartışılmıştı. Yani o karar ancak o zaman alınıyor. Ama sonra bu karar uzlaşmayla kabul edildiği için uygulamaya da pek yansımıyor. Bizim problemimiz de burada.
COP’lardan, özellikle COP31’den, “Türkiye ev sahibi” diye bir kurtuluş reçetesi, radikal kararlar beklemememiz lazım. Birkaç sene önce de aynı karar vardı; nasıl bir iz sürdü, buna bakmak daha doğru bir yaklaşım olacaktır.
Mesela COP30’da, Belém’de, yüksek sesle dile getirilen önemli kararlardan biri, toplumsal cinsiyet eylem planı ve iklim değişikliği kararıydı. Bu şu demek: Uluslar evlerine döndüklerinde kendi ulusal, cinsiyet nötr iklim değişikliği planlarını hazırlasın. Ama bunun kararı 2017’de, Paris’ten sonraki ikinci yılda, yani COP23’te zaten alınmıştı. Orada ilk kez bir eylem planı yazılmıştı bile.
Güçlendiriliyor, genişletiliyor ama bakın, COP23 diyorum; COP30’a kadar, yedi yıl sonra biz iklim değişikliğiyle ilgili gerçek bir toplumsal cinsiyet eylem planına küresel düzeyde sahip olduk. Yavaşlığı görmemiz lazım.
Zaten şekil de değiştirdi COP’lar. Problem burada. Öte yandan zamanımız var mı? Ne yazık ki böyle bir zaman da yok. Zaten herkes şunu söylüyor; 1995’teki COP1’den beri faaliyetleri izleyen bir insan, bir uzman olarak da söylüyorum: 31 yıl boyunca devletlerin hükümetleri bütün toplantılara katıldılar, ordu gibi gittiler ve kararlar alındı. Ama 31 yıl boyunca da yerküre ısınmaya devam etti.
Bu yıl, en son Birleşmiş Milletler Çevre Programı’nın Emisyon Açığı Raporu’nda, 1,5 dereceyi bu yüzyılın sonunda mutlaka aşacağımıza ilişkin somut rakamları görüyoruz ne yazık ki. Zaman kalmadı, geri sayım çok önemli.
“Uygulama COP’u” demek yanlış olabilir, bunu da söylemem lazım. Çünkü zaten COP’lar bir uygulama mekanizması olarak, İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’nin akabinde, 1995’te başlatıldı. Yani hepsi uygulama COP’uydu. Kyoto, bir uygulama COP’u kararı olarak çıktı ve masalara konuldu. Paris de keza bir uygulama mekanizması, bir araç olarak ortaya kondu. Bazı eşiklerde de ümit verici kararlar alındı.
Fakat sizin dediğiniz gibi artık geri sayım başladı. Bunun için buradan pek radikal bir karar çıkacağını beklemiyorum. Ama Türkiye açısından faydasını söylemek lazım. Uzmanlarıyla, sokaktaki insanıyla, karar vericileriyle ciddi bir COP yılı geçirdik biz.
Hep söylemeye çalıştığım şu: Sayın Bakan Murat Kurum… İklim Değişikliği Bakanlığı üç yıldır var. Bu yıl iklim bakanı oldu diyebilirim. Öğrenme programı onun önüne bu yıl kondu.
Peki, son olarak size “Buradan çıkmasını beklediğiniz üç karar hangileri olur?” diye sorsam… İlk aklınıza gelen üç karar varsa?
Asıl beklenen, bütün ülkelerin somut yıllar itibarıyla ve belirli eşiklerde kömürden çıkışı. O da yetmez; fosil yakıtlardan kayış, yani kademeli olarak ayrılış söz konusu olmalı. Bunu beklemiyoruz ama asıl olması gereken bu.
Zaten COP kararları bağlayıcı değildir. Bağlayıcı olanlar, tarafların parlamentolarından geçirdikleri uluslararası akitlerdir. Bunlara uymamız yeterli olurdu.
Dolayısıyla buradan ben daha çok şu kararları bekliyorum: Murat Kurum’un sorumluluğundaki eylem gündeminde, “Bu bir takım oyunudur, herkes güvertede olmalıdır” gibi daha demokratik kararları, altını daha çok çizerek alırsak zihinsel dönüşümü etkileyecek bir kararlar zincirine kavuşmuş olabiliriz.
Onun dışında, yıllardır genel kurul toplantılarına katılmış bir insan olarak yine söylüyorum: Genel kurulda alınan kararlar, biraz önce söylediğimiz gibi yardımcı organların hazırlayacağı doğru raporlarla beslenmezse, daha doğrusu bu raporlar kullanılmazsa çok da somut bir şey beklenmeyecektir.
Bundan sonraki COP32 Etiyopya’da olacağı için asıl beklentimiz… Mesela en az gelişmiş ülkelerin hepsinin uyum planları var. Uyum var, para yok. Öyle bakın. Ya da uyum var, uygulama ortakları yok.
Bu bizim ülkemizde de var. Etkilere uyum için ulusal uyum planı yazıyoruz ama ortaklarımız belediyeler değil. O zaman bunun uygulanması mümkün değil.
İklim finansmanı meselesi öncelikli bir mesele değil esasen. Esas olan, iklim finansmanından önce ülkelerin tek tek gerçek önceliklerini ortaya koymasıdır.
Türkiye umarım kendi önceliklerini de idrak ederek ya da bir şekilde değerlendirerek, Sayın Murat Kurum’un önüne son karar maddeleri geldiğinde, küresel kararlarla uyumlu bir şekilde tokmağı vurup genel kurulu kapatır diye düşünüyorum.
(ÖG/Mİ)
