Balıkesir'in Ayvalık ilçesinde bu yıl ilk kez düzenlenen Çoluk Çocuk Ayvalık Sanat Festivali, 18 Kasım'da yağmura rağmen geniş katılımlı bir kortej yürüyüşüyle başladı. Bando ve çocuk şarkıları eşliğinde Fabrika Ayvalık'tan Tarihi Gümrük Meydanı'na uzanan yürüyüşün ardından festival, tiyatro, müzik, doğa ve sanat etkinlikleriyle devam etti.
Ayvalık Belediyesi, FA! Çocuk ve FA Kültür Sanat Yaşam Derneği iş birliğiyle düzenlenen festival, 20 Kasım Dünya Çocuk Hakları Günü'ne kadar sürecek. Festival, çok sayıda kurum, sivil toplum örgütü, sanatçı, topluluk, yerel işletme ve gönüllünün katkısıyla hayata geçirildi. Etkinlik ve atölyelerin yürütülmesinden mekân kullanımına, ayni ve nakdi desteklere kadar farklı katkılar festivalin gerçekleşmesini sağladı. Etkinliklerin odağında çocukların kültür ve sanata erişimi, kendilerini ifade edebilmeleri ile birlikte keşif, oyun ve neşe var.
Festivalin merkezlerinden Fabrika Ayvalık'ta görüştüğümüz FA Kültür Sanat Yaşam Derneği’nden Gözde Durmuş, uzun yıllardır çocuk hakları alanında çalışıyor. İstanbul’daki 17 yıllık çalışma hayatının ardından 2024 yazında Ayvalık’a yerleşen Durmuş, burada kurulan Ayvalık Çocuk Çalışmaları Topluluğu’nun da üyesi.
Geçen şubat ayında kurdukları FA Kültür Sanat Yaşam Derneği ise kültür ve sanata erişim hakkını yaygınlaştırmayı, insan hakları çalışmalarını sanatla buluşturmayı amaçlıyor. Festival fikri, çocukların ara tatilde farklı sanatçılarla ve topluluklarla buluşabileceği bir alan yaratma düşüncesinden doğmuş. Ara tatilin Dünya Çocuk Hakları Günü’ne denk gelmesi de hazırlıklara ayrı bir anlam katmış.
Bu yıl “Dünya’ya Ses Ver!” temasıyla düzenlenen festival, çocukların yaşadıkları kente, doğaya, çevreye ve dünyaya ilişkin düşüncelerini, sorularını ve hayallerini sanat yoluyla ifade etmelerini amaçlıyor.

Çoluk Çocuk Ayvalık Sanat Festivali kortej yürüyüşüyle başladı
“Ücretsiz etkinlik yapıyorsunuz ama ulaşım da bir ücret”
Durmuş'a göre çocukların kültür ve sanata erişimini sağlamak, etkinlikleri ücretsiz düzenlemekle sınırlı değil. Ayvalık merkezindeki çocuklarla çevre mahallelerde, köylerde ya da Altınova, Cunda ve Gömeç gibi yerlerde yaşayan çocukların olanakları farklı.
Bir sosyoekonomik anlamda farklılıkları ve çeşitliliği gözetebilmek, bir de merkezde olmak ve merkezin dışında kalmak gibi bir durum var. Biz en başından beri hangi mahalleler dışarıda kalıyorsa onları nasıl dahil edebiliriz diye düşündük. Servis mi gerekir bunun için? Ulaşım mı bir problemdir? Çünkü ulaşım da aslında bir konu. Ücretsiz etkinlik yapıyorsunuz ama ulaşım gerektiğinde de bir ücret ödüyorsunuz.
Bu nedenle belediyeyle birlikte çevre yerleşimlerden katılımı kolaylaştırmanın yollarını araştırmışlar. Durmuş, ilk günkü tiyatro gösteriminde farklı sosyoekonomik gruplardan çocukların bir araya gelmesini festivalin hedeflediği çeşitlilik açısından umut verici bir başlangıç olarak değerlendiriyor. Ayvalık çevresinden hatta Manisa gibi başka kentlerden gelen aileler de etkinliklere katılmış.Festivalin Ayvalık'ın yaz ayları dışındaki kültür ve sanat yaşamına katkıda bulunmasını da istiyorlar.
Eylüldeki film festivali ve ekimdeki zeytin hasat festivalinin ardından kasım ayında çocuklara yönelik bir festivalin de kentin kültür takviminde yer almasını hedefliyorlar.
“Biz büyüğüz, küçük çocukların yüzlerini boyarız”
Festivalin ilk gününde Durmuş’un aktardığı karşılaşmalardan biri, Ayvalıkgücü voleybol takımındaki lise öğrencisi kız çocuklarıyla yaptığı sohbet. Gelecek yıl yüz boyama etkinliği yapılmasını isteyen çocuklar, bunun için çok sayıda gönüllü gerektiğini öğrenince kendileri gönüllü olmayı önermiş:
“Biz gönüllü oluruz. Biz çocukların yüzlerini boyarız.”
Durmuş için bu öneri, çocukların festivalin hazırlanmasında da rol almak istediklerini gösteren anlamlı bir örnek olmuş.
Çocukların gelecek yılki festivale ilişkin önerilerini öğrenmek için geri bildirim formları da hazırlanmış. İlk günkü tiyatro gösteriminin ardından çocuklar hem etkinliği değerlendirmiş hem de taleplerini paylaşmış.
“Sıkıldım seçeneğini işaretliyorum”
Gösterim sırasında beklemek zorunda kalan bazı çocuklar, Durmuş'a formdaki “sıkıldım” seçeneğini işaretleyeceklerini söylemiş.
Durmuş'a göre bu karşılaşma, çocukların görüşlerini özgürce ifade edebilmeleri için nasıl bir ortam oluşturulması gerektiğini gösteriyor:
O seçeneği işaretlediğinde bir şey olmayacağını, bizim gerçekten onları duymak istediğimizi söylediğimiz anda çok daha samimi bir şekilde cevap veriyorlar. Katılım meselesiyle çok ilgili bu. O alanı nasıl kurduğunuz, nasıl bir yaklaşımla çocuğun potansiyeline güvendiğiniz, gerçekten ondan bir şey öğrenmeye çalıştığınız çok önemli.
Çocukların yetişkinler tarafından yeterince muhatap alınmadığını da vurguluyor:
“Onun sözüne gerçekten ihtiyaç duyduğunuzu hissettiklerinde bu konuda çok özverili ve çok özenli oluyorlar. Taleplerini oluştururken de cevaplarını verirken de. Çünkü genelde yetişkinler tarafından çok muhatap alınabildikleri bir durum olmuyor. Seçenekler arasında bir şey sorulsa bile o soruların bir etkiye dönüştüğünü çok bilmiyorlar.”
“Çocuklar homojen bir grup değil”
Durmuş'un üzerinde durduğu bir başka konu, çocukların yaşlarına göre değişen ihtiyaçları. Kültür ve sanat etkinliklerinde ergenlerin çoğu zaman yeterince gözetilmediğini söylüyor.
Bence kültür sanat meselesiyle ilgili kritik konulardan biri, çocukları homojen gibi düşünmemek. Özellikle çocuk tiyatrosunda çok küçük yaşlara yönelik oyunlar var ama ergenler için aslında çok oyun yok. Festivalle ilgili konuştuğumuz meselelerden biri de bu. Daha büyük yaş grupları için nasıl etkinlikler yapmalıyız, onları nasıl dahil edebiliriz?
Festival habercileri grubunu da daha büyük yaştaki çocukların etkinliklerde aktif rol üstlenebilmeleri için oluşturmuşlar.

Çoluk Çocuk Ayvalık Sanat Festivali 18 Kasım’da başlıyor
“Daha katılımcı ve güvenli bir festival nasıl yapılabilir?”
İlk yılın deneyimlerini değerlendireceklerini söyleyen Durmuş, gelecek yıl hazırlıklara daha erken başlamayı ve çocukların karar süreçlerindeki rolünü artırmayı hedeflediklerini anlatıyor. Kayıt yöntemlerinden çocuk güvenliğine, etkinlik içeriklerinden kültür ve sanat üretimine kadar pek çok konuyu yeniden ele almak istiyorlar. Durmuş, çocukların yalnızca etkinliklerin izleyicisi değil, üreticisi de olabilecekleri alanların geliştirilmesi gerektiğini vurguluyor.
“Çocuklarla daha katılımcı, daha hak temelli ama güvenli bir festivali nasıl yapabiliriz? Bunu hep birlikte düşünelim isterim. Özellikle insan hakları, sivil toplum ve kültür sanat kurumlarının bir araya gelerek bunu tartışmasını çok kıymetli buluyorum. Belediyelerle, belediyelerin kültür birimleriyle de birlikte.”
Durmuş, çocukların okul dışında kendi fikirlerini ifade edebilecekleri alanların sınırlılığına da dikkat çekiyor. Bu nedenle kültür ve sanat kurumlarının çocuklarla nasıl bir ilişki kurduklarını, hangi etkinlikleri nasıl sunduklarını birlikte tartışmalarını öneriyor.
Bu yıl kurulan işbirliklerini geliştirerek gelecek yıl farklı kentlerden sanatçılar, tiyatro ve dans toplulukları, atölye yürütücüleri ve sivil toplum örgütleriyle birlikte çalışmayı hedeflediklerini belirten Durmuş, sözlerini çocukların festivaldeki rolüne dönerek tamamlıyor:
Seneye sadece Ayvalık’ta değil, dışarıdan da birçok kişinin katılımıyla, katkısıyla ve iş birliğiyle bir işe dönüşmesini istiyoruz. Ve çocuk katılımıyla. Çocukların sürece katılım düzeyini bu yılkinden daha fazla artırmak isteriz.
(NÖ)







