Brezilya’da 4 Ekim’de yapılacak genel seçimler öncesinde son anketler, Cumhurbaşkanı Luiz Inácio Lula da Silva’nın ilk turda rakibi Flávio Bolsonaro’nun birkaç puan önünde olduğunu, ancak iki adayın olası ikinci tur yarışı açısından birbirlerinden henüz kopamadıklarını gösteriyor.
Quaest kamuoyu araştırma şirketinin 28 Eylül’de yayımlanan anketinde Lula'nın desteği yüzde 39, Liberal Parti’nin (PL) adayı Flávio Bolsonaro'nunki ise yüzde 34 olarak belirirken, ikinci tur öngörüsünde aday da yüzde 42’de kaldı. Aynı gün açıklanan BTG Pactual/Nexus şirketinin araştırmasında ilk turda Lula yüzde 42, Bolsonaro yüzde 37; ikinci turda ise yüzde 46’ya karşı yüzde 44 olarak ölçüldü. Her iki araştırma için de hata payı iki puan.
Başkanlık ikinci tura kalacak
Kamuoyu araştırmalarının sunduğu manzara seçimlerin ilk turda sonuçlanmayacağına işaret ediyor ancak ikinci turda kimin kazanacağı açısından iki aday açısından da istatistiksel bir üstünlük işareti yok. İlk tur 4 Ekim’de, yapılırsa ikinci tur 25 Ekim’de. Seçmenler cumhurbaşkanının yanı sıra eyalet valilerini, federal ve eyalet meclisleri ve senatoları için de oy kullanacak.. Brezilya Yüksek Seçim Yargısına (Tribunal Superior Eleitoral-TSE) göre 158,7 milyonu aşkın kayıtlı seçmen var.
Bolsonaro ailesinde nöbet değişimi
Seçimin önemli bir yanı, 2022’de Lula’nın devirdiği eski Cumhurbaşkanı Jair Bolsonaro’nun bu kez aday olmaması; buna karşılık, bolsonaroculuk olarak anılan otoriter yönetim anlayışının aynı ad altında iddiasını sürdürmesi.
Sağcı ittifakın başkan adayı, eski cumhurbaşkanının oğlu ve Rio de Janeiro senatörü Flávio Bolsonaro. Bu bağlamda yarış, bir yandan 2000’lerin başından beri Brezilya siyasetinin merkezindeki Lula ve İşçi Partisi (PT), öte yandan 2018’den sonra sağ siyaseti yeniden biçimlendiren bolsonaroculuk ekseninde kutuplaşıyor.
Son anketler de her iki kampın seçmen tabanını büyük ölçüde koruduğunu gösteriyor. Quaest’in eyalet araştırmaları, Lula’nın Kuzeydoğu’daki geleneksel üstünlüğünü koruduğunu, Bolsonaro cephesinin Güney ve Orta-Batı’da güçlü olduğunu ve ülkenin en kalabalık eyaleti São Paulo’da ise sağın etkili olmasına karşın Lula'nın önünün de açık olduğunu ortaya koyuyor.
Ancak 2022’deki seöim haritası sabit kalmış sayılmaz. Özellikle Lula’nın güçlü olduğu Bahia’da suç ve kamu güvenliği seçim kampanyasının önemli konularının başında geliyor. Associated Press’in saha araştırmasına göre artan şiddet, uzun süredir PT yönetiminde olan eyalette hükümete yönelik başlıca eleştiri konuları arasında.
Ekonomi büyüyor ama büyüme hızı düşüyor
Lula seçimlere ne ekonomik bir çöküşün altında ne de güçlü bir refah dalgasının üstünde giriyor.
Brezilya ekonomisi 2026’nın ikinci çeyreğinde bir önceki çeyreğe göre yüzde 0,5 büyüdü; yıllık büyümeyse yüzde 2 oldu. Ancak faizlerin yüksekliği, tüketimdeki gerileme ve sanayi ile hizmetlerdeki yavaşlama ekonominin hız kestiğine işaret ediyor. Hükümet de 2026 büyüme beklentisini yüzde 2,3’ten yüzde 2’ye indirdi.
Merkez Bankası, eylül toplantısında işgücü piyasasının hâlâ güçlü olduğunu, ancak ekonomik faaliyetin kademeli olarak yavaşladığını bildirdi. 2026 enflasyon beklentisi yüzde 4,9 ile hedefin üzerinde.
Ekonomide tartışma yalnızca büyümenin sürüyor mu sorusunun ötesinde, hayat pahalılığı, borçlanma maliyetleri, gelir dağılımı ve kamu harcamalarının sürdürülebilirliği konuları üzerinde yoğunlaşıyor.
Lula için Kongre, Başkanlık kadar önemli
Brezilya’daki partiler düzeninin çok parçalı olması nedeniyle hiçbir cumhurbaşkanı Kongre’de otomatik olarak çoğunluğa sahip olamıyor. Lula yönetimi son dört yılda yasaları geçirmek için merkez partilerden oluşan ve “centrão” olarak bilinen geniş blokla sürekli pazarlık yapmak zorunda kaldı.
Dolayısıyla sol ittifak açısından Temsilciler Meclisi ve özellikle Senato’nun yeni bileşimi, başkanlık seçiminin sonucu kadar önemli görülüyor.
Bu seçimde 81 üyeli Senato’nun üçte ikisi, yani 54 sandalye, yenilenecek. Bolsonarocular , Senato yarışını seçim kampanyasının temel hedeflerinden biri haline getirdi ve çok sayıda eyalette güçlü adaylar çıkardı. Bolsonaro hareketi açısından Senato, Federal Yüksek Mahkeme (Supremo Tribunal Federal-STF) ile yıllardır süren çatışmanın da merkezi: Yüksek Mahkeme yargıçlarının göreve getirilmeleri ve görevden alınmaları süreci Senato’dan geçiyor.
Bu nedenlerle 25 Ekim gecesi kimin devlet başkanı seçileceği kadar, 4 Ekim’de Kongre bileşiminin nasıl olacağı da yeni yönetimin yasama ve yargıyla güç mücadelesindeki hareket alanını belirleyecek.
Brezilya artık sağa kaymış bir kıtada sandığa gidiyor
2026 seçimini dört yıl öncesinden ayıran en önemli dış koşullardan biri de Latin Amerika’nın siyasal haritanın değişmiş olması.
Lula 2022 seçimleriyle iktidara döndüğünde Brezilya, Şili’den Kolombiya’ya, Honduras’a ve Şili’ye kadar bölgenin başka ülkelerine uzanan ve medyada sıklıkla "ikinci pembe dalga” olarak adlandırılan kıtadaki ilerici hükümetler kuşağının bir bileşeniydi.
Aradan geçen 4 yılda bu tablo önemli ölçüde değişti.
Arjantin’de Javier Milei’nin yükselişini Şili, Ekvador ve başka ülkelerde sağ hükümetlerin güçlenmesi izledi. Reuters, 2026’da Kolombiya’da Abelardo de la Espriella’nın, Peru’da Keiko Fujimori’nin seçimleri kazanmasıyla bölgesel eğilimin açık biçimde “sağa yönelidiği" şeklinde tanımladı.
Dolayısıyla Brezilya seçimlerinin bölgesel önemi ülkenin sınırlarının ötesinde. Güney Amerika’nın en büyük ülkesi ve Latin Amerika’nın en büyük ekonomisi olan Brezilya; Mercosur’dan Amazon politikalarına, BRICS ve Çin ile ekonomik ilişkilerden ABD ile bölgesel güç mücadelesine kadar kıtanın diplomatik yönünü etkileyebilecek ölçekte.
Lula yönetimi çok taraflılık, Güney-Güney ilişkileri, BRICS ve Latin Amerika’nın Washington’dan özerk hareket etmesine ağırlık verirken, Bolsonaro cephesi ABD’deki Trump yönetimiyle ve bölgenin yeni sağ hükümetleriyle daha yakın siyasi bağlar peşinde. Lula, geçtiğimiz hafta BM Genel Kurulunda yaptığı konuşmada seçimlere dış müdahale girişimlerini eleştirerek Brezilya’nın “kimsenin arka bahçesi olmadığını” söyledi.
"Güvenlik" yeni ortak siyasal söylem
Brezilya seçimini kıtadaki genel eğilimle birleştiren bir başka eksen de kamu güvenliği.
Organize suç, uyuşturucu ticareti ve kent şiddeti Latin Amerika’da yarışan siyasal blokların seçim stratejilerini yeniden biçimlendirdi. AP’nin 2026 boyunca yaptığı bölgesel araştırmalara göre, suç korkusu birçok ülkede daha sert güvenlik politikaları vaat eden adayların yükselişinde önemli rol oynuyor.
Brezilya’da tartışma artık yalnızca klasik “sol-sağ” ekonomik ayrımından ibaret değil. Güvenlik, organize suç, yargı, sosyal politikalar ve devletin demokratik kurumlarının işleyişi, seçim mücadelesinin ortak temaları.
Seçimler öncesinde seçim yargısının, "organize suç örgütleriyle bağlantılı oldukları" şüphesiyle bazı adayların yarışa katılmasını engellemeye başlaması, güvenlik ve hukuk devleti arasındaki gerilimi gündeme taşıdı. Reuters’a göre en az 20 aday bu kapsamda seçim dışında bırakıldı; uygulamayı destekleyenler, suç örgütlerinin siyasete sızmasını önleme gereğini savunurken, hukukçular mahkûmiyet kararı olmadan adaylığın engellenmesinin hukuki güvenceler açısından sorun yaratabileceği uyarısında bulunuyor.
(AEK)
