Brezilya'da devlet başkanı seçimi, hiçbir adayın yüzde 50'yi aşamaması nedeniyle ikinci tura kaldı.
Oyların yüzde 99,8'inin sayıldığı seçimin ilk turunda eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro'nun oğlu sağcı aday Flavio Bolsonaro yüzde 47 oy alırken Devlet Başkanı Luiz Inacio Lula da Silva yüzde 45,1'de kaldı. Geriye kalan yaklaşık yüzde 8’lik oyun önemli bölümü sağ ve merkez sağ adaylara gitti.
Yaklaşık 159 milyon kayıtlı seçmenin bulunduğu seçimde Flavio Bolsonaro 56,1 milyon, Lula da Silva ise 53,8 milyon oy aldı.
Brezilya yasalarına göre, devlet başkanı seçimini ilk turda kazanabilmek için geçerli oyların yüzde 50'sinden fazlasını almak gerekiyor. Bu orana ulaşılamaması halinde en fazla oyu alan iki aday, ikinci turda yarışıyor.
Hiçbir adayın seçilmek için gerekli yüzde 50'yi aşamaması sebebiyle 25 Ekim'de yapılacak ikinci turda Flavio Bolsonaro ile 7. kez aday olan Lula da Silva, devlet başkanlığı için yarışacak.
İkinci tura 45 yaşındaki Flavio Bolsonaro'nun favori olarak girmesi beklenirken diğer sağcı adayların aldığı oyların ikinci turda Bolsonaro'ya yönelmesi öngörülüyor.
Brezilya'da devlet başkanının yanı sıra 26 eyalet ve Federal Bölge'de vali ve vali yardımcısı, Temsilciler Meclisinin 513 üyesi, Senatonun 81 sandalyesinden 54'ü ve eyalet meclislerinin üyeleri için de oy kullanıldı.
Eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro'nun oğulları Carlos Bolsonaro ve Jair Renan Bolsonaro ile eşi Michelle Bolsonaro da seçimlerde önemli görevler elde etti. Carlos ve Michelle Bolsonaro, Senatoya seçilirken Jair Renan Bolsonaro, Temsilciler Meclisine girdi.
Lula da Silva'ya göre ilk tur sonucu "beklenmedik"
80 yaşındaki Devlet Başkanı Lula da Silva, yaptığı açıklamada, seçimin sonucunun kendisi için "beklenmedik" olduğunu, ilk turda kazanabileceğini düşündüğünü söyledi.
İkinci tur öncesinde yeni bir kampanya başlatacaklarını belirten Lula, "İkinci turda iyiyim. En iyi planın kimde olduğunu göreceğiz." ifadelerini kullandı.
45 yaşındaki Flavio Bolsonaro ise seçim sonuçlarının Brezilya halkının değişim istediğini gösterdiğini, sonuçların Lula'nın partisi için dönemin sona erdiğine işaret ettiğini dile getirdi.
Lula'nın ikinci tur kampanyasında sosyal politikalarının yanı sıra Bolsonaro’nun karşı karşıya bulunduğu hukuki sorunlara dikkati çekmesi beklenirken Bolsonaro'nun ikinci tur kampanyasında hayat pahalılığı, suçla mücadele ve ABD ile ilişkiler öne çıkıyor.
Seçimin sonucu, Brezilya'nın dış politika yönelimi açısından da önem taşıyor.
Flávio Bolsonaro, dış politikada da babasının çizgisini büyük ölçüde sürdürüyor. Bolsonaro'nun kazanması halinde Brezilya'nın ABD Başkanı Donald Trump yönetimiyle ilişkilerini yakınlaştırması bekleniyor. Ayrıca Bolsonaro İsrail konusunda da Netanyahu hükümetine yakın bir çizgide. Brezilya Büyükelçiliği’nin Kudüs’e taşınmasını ve İsrail’le ilişkilerin güçlendirilmesini savunuyor.
Lula'nın yeniden seçilmesi durumunda ülkenin Washington'a mesafeli politikalarını sürdürmesi ve Çin ile ilişkilerini geliştirmeye devam etmesi öngörülüyor.
Jair Bolsonaro hakkında
Eski bir yüzbaşı olan Jair Bolsonaro, 2018 seçimlerini kazanarak 2019-2022 arasında Brezilya Devlet Başkanı olarak görev yaptı. Aşırı sağcı siyasetçi, iktidarı boyunca Donald Trump yönetimiyle yakın ilişkiler kurdu. Silahlanmayı kolaylaştıran, çevre ve yerli halkların korunmasına ilişkin düzenlemeleri gevşeten politikalarıyla öne çıktı. Bolsonaro döneminde Amazonlar'daki ormansızlaşma da önemli ölçüde arttı.
, 2022'de yeniden seçilmek için yarıştı ancak ikinci turda Luiz Inácio Lula da Silva'ya yenildi. Seçim öncesinde ve sonrasında Brezilya'nın elektronik oy sisteminin güvenilirliğini kanıt sunmadan defalarca sorguladı. Partisinin seçim sonuçlarına yaptığı itiraz da seçim yargısı tarafından reddedildi.
Görevi Lula'ya devretmek üzere düzenlenecek yemin töreninden iki gün önce, 30 Aralık 2022'de Brezilya'dan ayrılarak ABD'nin Florida eyaletine gitti. Böylece Brezilya'da devlet başkanlarının haleflerine başkanlık kuşağını teslim etme geleneğine de katılmadı. Bolsonaro, destekçilerinin Kongre, Devlet Başkanlığı Sarayı ve Yüksek Mahkeme binalarını bastığı 8 Ocak 2023'te de Florida'daydı.
Brezilya Yüksek Seçim Mahkemesi, Bolsonaro'yu 2023'te seçim sistemi hakkında asılsız iddialar yayarak görevini kötüye kullandığı gerekçesiyle sekiz yıl süreyle seçimlere katılmaktan men etti. Daha sonra 2022'deki seçim yenilgisinin ardından iktidarda kalmak için darbe planlamakla suçlandı.
Yüksek Mahkeme, Eylül 2025'te Bolsonaro'yu darbe girişimi, demokratik hukuk devletini zorla ortadan kaldırmaya teşebbüs ve silahlı suç örgütüne katılmanın da aralarında bulunduğu beş suçtan mahkum ederek 27 yıl 3 ay hapis cezasına çarptırdı. Mahkeme, Bolsonaro'nun seçim yenilgisinden sonra iktidarda kalmayı amaçlayan darbe planının lideri olduğuna hükmetti.
Bolsonaro halen bu cezasını çekiyor. Siyasi yasaklı olması nedeniyle 2026 seçimlerinde aday olamayan Bolsonaro'nun yerini oğlu Flávio Bolsonaro aldı. Flávio Bolsonaro seçim kampanyasında babasının siyasi çizgisini sürdürürken Jair Bolsonaro da cezaevinden oğluna destek verdi.
(HA)
