Benzin fiyatlarındaki artışları vergi indirimi yoluyla sınırlayan eşel mobil uygulamasında mevcut düzenleme 30 Eylül Çarşamba günü sona eriyor.
Hükümetin son anda yeni bir düzenleme yapmaması halinde, benzinde bugüne kadar pompaya yansıtılmayan Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) farkının 1 Ekim Perşembe gününden itibaren fiyatlara yansıması bekleniyor.
Mart 2026’da yürürlüğe giren eşel mobil sistemiyle uluslararası petrol fiyatları ve döviz kurundaki yükselişlerin rafineri fiyatlarına etkisinin bir bölümü ÖTV’den karşılanıyor ve böylece maliyet artışının tamamının pompa fiyatlarına yansıması engelleniyordu.
ÖTV farkı 10,40 lira
Benzinin litresinden halen yaklaşık 4,43 lira ÖTV alınıyor. Eşel mobil kapsamında sağlanan vergi indiriminin sona ermesi ve yeni bir karar alınmaması halinde bu tutarın yaklaşık 14,83 liraya çıkması bekleniyor.
Böylece litre başına ÖTV farkı yaklaşık 10,40 lira olacak. ÖTV artışının üzerine yüzde 20 KDV'nin de eklenmesiyle pompa fiyatına yansıyabilecek toplam artış 12,48 liraya ulaşıyor.
Ancak 12,48 liralık tutar henüz kesinleşmiş bir pompa zammı değil. Hesaplama, mevcut ÖTV ile uygulanabilecek vergi tutarı arasındaki farkın tamamının fiyatlara yansıması varsayımına dayanıyor.
Hükümetin 1 Ekim’den önce yeni bir vergi düzenlemesine gitmesi halinde artış miktarı değişebilir.
Motorinde farklı takvim
Motorinde ise durum benzinden farklı.
13 Ağustos’ta Resmi Gazete’de yayımlanan 11606 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı’yla motorin eşel mobil sisteminden çıkarıldı ve ÖTV için kademeli bir artış takvimi belirlendi.
Buna göre motorinde litre başına ÖTV eylül ayında 3 lira olarak uygulanıyor. Tutar 1 Ekim’de 6 liraya, kasımda 9 liraya, aralıkta ise 12 liraya çıkacak. Bu nedenle ekimde motorinde yalnızca ÖTV kaynaklı artış 3 lira olacak. Yüzde 20 KDV ile birlikte bunun pompa fiyatına yaklaşık 3,60 lira olarak yansıması bekleniyor.
1 Ocak 2027’den itibaren ise motorinde litre başına ÖTV'nin 13,90 lira olması öngörülüyor.
Eşel mobil nasıl çalışıyor?
Şubat ayında ABD ve İsrail İran'a saldırdı. Petrol fiyatları tüm dünyada yükselişe geçti. Hükümet zaten yüksek olan enflasyona petrol etkisini sınırlamak için 5 Mart'ta eşel mobil sistemini devreye aldı.
Amaç, ÖTV gelirinden vazgeçerek etkiyi hafifletmekti. İlk düzenlemede, petrol veya döviz kuru kaynaklı rafineri fiyatı artışlarının yüzde 75’i kadar ÖTV indirimi yapılması öngörülüyordu. Böylece fiyat artışının bir bölümü tüketicinin ödediği pompa fiyatına yansıtılmak yerine devletin tahsil ettiği ÖTV’den karşılanıyordu.
Temmuz ayında yapılan düzenlemeyle bu oran önce yüzde 50’ye, ardından yüzde 25’e çekilerek sistemden kademeli çıkış başlatıldı.
Enflasyonu etkileyecek
Merkez Bankası'nın Mart ayında yayımladığı analize göre akaryakıt harcamalarının 2026 yılı tüketici enflasyonu sepetindeki ağırlığı yüzde 3,21.
Bu nedenle akaryakıt fiyatlarındaki yükseliş TÜFE'yi doğrudan etkiliyor. Merkez Bankası ayrıca akaryakıt zamlarının ulaştırma hizmetleri ve işlenmemiş gıda başta olmak üzere birçok kalemin maliyetini artırarak enflasyona dolaylı olarak da yansıdığına dikkat çekiyor.
Benzindeki olası 12,48 liralık zammın enflasyona doğrudan katkısını yalnızca yüzde 3,21'lik ağırlıktan hareketle hesaplamak ise mümkün değil.
Merkez Bankası’nın “Akaryakıt Fiyatlarında Eşel Mobil Mekanizması ve Enflasyona Olası Etkileri” başlıklı araştırma için tıklayın.
(HA)
