Türkiye'de seçilmiş belediye başkanlarının görevden uzaklaştırılarak yerlerine merkezi idare tarafından yönetici atanmasıyla gündeme gelen kayyım uygulaması, son yıllarda şirketler ve medya kuruluşları üzerinden de tartışılıyor.
Türkiye’de seçilmiş belediye başkanlarının görevden uzaklaştırılması ve yerlerine merkezî idarenin yönetici atamasıyla gündeme gelen kayyım uygulamaları, son yıllarda şirketler ve medya kuruluşları üzerinden de tartışma yaratıyor.

21 ayda 12 televizyona kayyım: TMSF, 1300'ü aşkın şirketi yönetiyor
Özellikle 2016'da ilan edilen olağanüstü hâl (OHAL) döneminde yaygınlaşan uygulama, Türkiye'de hukuki anlamının ötesinde siyasi bir karşılık kazandı.
Kayyım atamalarını savunan kamu makamları, uygulamayı terörle mücadele, kamu düzeninin korunması, suç gelirlerinin önlenmesi ve kamu hizmetlerinin sürekliliği gerekçeleriyle açıklıyor.
Türkiye Barolar Birliği (TBB) ve insan hakları örgütleri ise özellikle seçilmiş belediye yöneticilerinin yerine merkezi idare tarafından yapılan atamaların seçmen iradesini ve yerel yönetim özerkliğini zedelediğini belirtiyor.
Basın meslek örgütleri, televizyon ve gazetelere atanan kayyımları, basın özgürlüğü, ifade özgürlüğü ve haber alma özgürlüğüne müdahale olarak açıklıyor.
bianet'e konuşan avukat Kemal Aytaç da kayyım uygulamalarının hukuki değil, siyasi amaçlarla gerçekleştirildiğini savunuyor.

Sözcü TV’ye kayyım atanmasına tepkiler: "Halkın haber alma hakkına darbe”
Kayyım nedir?
Kayyım, hukukta belirli bir kişinin malvarlığını, belirli bir işi veya bir tüzel kişiliğin yönetimini kanunda öngörülen koşullarda yürütmek ya da denetlemek üzere görevlendirilen kişiyi ifade ediyor.
Türk Medeni Kanunu'nda kayyımlık, vesayet hukukunun kurumlarından biri olarak düzenleniyor.
Belediyelerde ise kamuoyunda “kayyım” olarak adlandırılan uygulama, seçilmiş belediye başkanının yerine merkezi idare tarafından belediye başkanı veya başkanvekili görevlendirilmesini ifade ediyor.
Hukuki dayanağı nedir?
Belediyelere yönelik uygulamanın anayasal çerçevesini Anayasa'nın 127. maddesi oluşturuyor. Madde, mahalli idarelerin karar organlarının seçimle oluşturulmasını ve yerel yönetimlerin belirli ölçüde idari özerkliğe sahip olmasını düzenliyor.
Aynı madde, görevleriyle ilgili bir suç nedeniyle haklarında soruşturma veya kovuşturma açılan mahalli idare organları veya üyelerinin İçişleri Bakanı tarafından geçici olarak görevden uzaklaştırılabilmesine de imkân tanıyor.
5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 45. maddesi, belediye başkanlığının boşalması veya başkanın görevden uzaklaştırılması gibi durumlarda belediye meclisinin kendi üyeleri arasından yeni başkan ya da başkanvekili seçmesini esas alan düzenlemeler içeriyor.
2016'da çıkarılan 674 sayılı Kanun Hükmünde Kararname (KHK) ile bu sisteme istisna getirildi. Düzenlemeyle, terör veya terör örgütlerine yardım ve yataklık suçlamaları nedeniyle belediye başkanının, başkanvekilinin ya da meclis üyesinin görevden uzaklaştırılması veya tutuklanması gibi durumlarda merkezi idare tarafından görevlendirme yapılmasının önü açıldı.
Böylece 674 sayılı KHK'nin ilgili hükümleri daha sonra 6758 sayılı Kanun'la yasalaştı.

HDP'li Dört Belediyeye Kayyım Atandı
7539 sayılı Kanun nedir, kapsamı ne?
31 Ocak 2025'te TBMM'de kabul edilen 7539 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, 4 Şubat 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlandı.
Dokuz maddeden oluşan kanun, başta Devlet Denetleme Kurulunun (DDK) yetkileri olmak üzere sosyal güvenlik ve enerji mevzuatında değişiklikler yaptı.
Düzenlemeyle DDK'ye kamuya yararlı dernekler, vakıflar, kooperatifler, birlikler ve bunların ortaklık ve iştiraklerinde idari soruşturma, inceleme, araştırma ve denetleme yapma yetkisi tanındı.
Kanunun tartışılan hükümlerinden biri ise görevden uzaklaştırma yetkisi oldu. 7539 sayılı Kanun'un üçüncü maddesiyle yeniden düzenlenen 2443 sayılı Kanun'un 6. maddesine göre, DDK üyeleri ve denetçileri, denetimleri sırasında belirli koşulların ortaya çıkması halinde görevden uzaklaştırma tedbirini uygulayabiliyor veya yetkili makamlara önerebiliyor.
Düzenleme, memurlar ve diğer kamu görevlileri hakkında görevden uzaklaştırma tedbirinin doğrudan uygulanabilmesine imkân tanıyor.

İMC TV Yayını Kesildi
Avukat Aytaç: “Hukuk bir enstrüman”
bianet'e konuşan avukat Kemal Aytaç, Türkiye'deki kayyım uygulamalarının hukuki gerekçelerle açıklanamayacağını savundu. Aytaç, uygulamaların siyasi iktidarın tercihleri doğrultusunda gerçekleştirildiğini belirterek şöyle konuştu:
“Şimdi bugün, bu zamana kadar yapılan uygulamaların aslında hukukla bir alakası yok. Hukuk burada sadece kullanılan bir enstrüman. Bu yapılan işler, yapılan uygulamalar tamamen siyasi amaçlı, siyasal iktidarın talimatları doğrultusunda yapılıyor.”
Aytaç'a göre kayyım uygulamaları yalnızca belediyeler veya şirketlerle sınırlı değil, muhalif siyasi partiler, toplumsal kesimler ve medya kuruluşlarına yönelik müdahalelerin de bir parçası.
Siyasi iktidarın kendisine muhalif gördüğü kurumları hedef aldığını savunan Aytaç, uygulamaların temel amacının muhalefetin sesini duyurmasını engellemek olduğunu söyledi.

Halk TV’ye kayyım atandı, polis baskınıyla yayın durduruldu
“Muhalif sesleri ya ele geçirecekler ya da kapatacaklar”
Medya kuruluşlarına yönelik kayyım kararlarını da değerlendiren Aytaç, bu müdahalelerin halkın haber alma hakkını etkilediğini belirtti.
Aytaç, özellikle muhalif yayın organlarının hedef alındığını belirterek şu ifadeleri kullandı:
“Buradaki amaç, halka gerçeklerin, topluma gerçeklerin anlatılmaması, bunun önlenmesi.”
Aytaç, muhalif yayınların yönetiminin değiştirilmesi veya faaliyetlerinin sona erdirilmesiyle toplumun farklı görüşlere erişiminin sınırlandırılmak istendiğini söyledi.

BOĞAZİÇİ KONUŞUYOR
Kayyım yönetimi altında 5. yıl dolarken: Hakikati bulmak
“Kayyım, sizin olanın elinizden alınmasıdır”
Kayyımın hukuki karşılığını ve Türkiye'deki uygulamasını değerlendiren Aytaç, kavramı günlük yaşamdan bir örnekle anlattı:
“Şöyle düşünün. Sizin cebinizde 500 lira paranız var. Paranızı cebinizden zorla alıyorlar ve kendileri harcıyor."
Aytaç, bu benzetmeyle özellikle şirket ve medya kuruluşlarında yönetim yetkisinin mevcut yöneticilerin elinden alınmasına dikkat çekti.

2024 YEREL SEÇİMLERİNDEN BUGÜNE
31 belediye başkanı görevden alındı, 13'üne kayyım atandı
“Bağımsız yargıdan söz etmek mümkün değil”
Aytaç, kayyım uygulamalarının yargı bağımsızlığı tartışmalarından ayrı değerlendirilemeyeceğini belirtti. Anayasa Mahkemesi kararlarının uygulanmamasını ve bazı soruşturmalarda yaşandığını savunduğu usulsüzlükleri örnek gösteren Aytaç, Türkiye'de hukukun siyasi iktidarın müdahalelerinden bağımsız işlemediğini savunuyor.
Aytaç, yargının siyasi iktidarın taleplerine göre hareket ettiğini belirterek şunları söyledi:
“Türkiye'de bugün artık bir bağımsız yargıdan, hukuktan, hatta anayasadan söz etmek mümkün değil. Anayasayı uygulamayanlardan kayyım kurallarına uymalarını nasıl beklersiniz?”
Soruşturmalarda yeterli delil bulunmadığını, tutukluluk sürelerinin uzadığını ve yargılamaların siyasi amaçlarla kullanıldığına dikkat çeken Aytaç, kayyım kararlarının bu genel tablodan bağımsız olmadığını belirtti.

Beyaz et sektörüne operasyon: 32 gözaltı kararı, 13 şirkete kayyım
Şirketlere kayyım atanması belediyelerden nasıl farklı?
Türkiye'de kayyım uygulaması yalnızca belediyelerle sınırlı değil. Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 133. maddesi, belirli suçlara ilişkin soruşturma veya kovuşturmalarda, kanundaki koşulların gerçekleşmesi halinde şirket yönetimine kayyım atanabilmesini düzenliyor.
Bu kapsamda şirketin yönetim organının kararlarının kayyım onayına bağlanması veya yönetim yetkilerinin kayyıma devredilmesi gibi farklı tedbirler uygulanabiliyor. TMSF de ilgili mevzuat ve yargı kararları çerçevesinde bazı şirketlerde kayyım olarak görevlendirilebiliyor.
Şirketlere yönelik uygulamanın hukuki amacı, soruşturma kapsamındaki malvarlıklarının korunması ve şirket faaliyetlerinin denetlenmesi olarak açıklanıyor. Ancak kayyım atanan şirket bir medya kuruluşuysa, kararın etkileri yalnızca mülkiyet ve şirket yönetimiyle sınırlı kalmayabiliyor.
Yayın yönetiminin değişmesi, gazetecilerin çalışma koşulları ve editoryal bağımsızlık üzerinde sonuçlar doğurabiliyor.

Kayyım genetiği: LGBTİ+fobi, sansür, ODTÜ
Kayyım uygulamasının siyasi karşılığı
Türkiye'de kayyım kavramı, özellikle Kürt siyasi hareketinin kazandığı HDP ile başlayan ve DEM Parti ile devam eden belediyelere yapılan atamaların ardından merkezi idarenin yerel yönetim üzerindeki müdahalesini ifade eden siyasi bir kavrama dönüştü.
Kayyım atamaları CHP ve YENİ Parti belediyelerine yönelik atamalarla devam ediyor.
Uygulamayı eleştiren siyasi partiler ve insan hakları örgütleri, seçimle oluşan yerel yönetimlerin merkezi idare tarafından değiştirilmesini seçmen iradesine müdahale olarak değerlendiriyor.
Avukat Kemal Aytaç ise uygulamaların yalnızca idari bir tedbir olarak değerlendirilemeyeceğini, muhalefetin siyasi ve toplumsal faaliyetlerini sınırlandıran bir müdahale biçimine dönüştüğünün altını çiziyor.
(FY)











