Türkiye’de uzun süredir başvurulan kayyım uygulamaları, son yıllarda belediyelerden şirketlere ve özellikle medya kuruluşlarına uzanan müdahalelerle yeniden tartışmaların odağına yerleşti.
Özellikle 2016’da ilan edilen olağanüstü hâl (OHAL) döneminde yaygınlaşan uygulama, Türkiye’de hukuki anlamının ötesinde siyasi bir karşılık kazandı.

21 ayda 12 televizyona kayyım: TMSF, 1300'ü aşkın şirketi yönetiyor
Kayyım atamalarını savunan kamu makamları, uygulamayı terörle mücadele, kamu düzenini koruma, suç gelirlerini önleme ve kamu hizmetlerinin sürekliliğini sağlama gerekçeleriyle açıklıyor.
Türkiye Barolar Birliği (TBB) ve insan hakları örgütleri ise özellikle seçilmiş belediye yöneticilerinin yerine merkezî idarenin yaptığı atamaların seçmen iradesini ve yerel yönetimlerin özerkliğini zedelediğini belirtiyor.
Basın meslek örgütleri ve hukukçular da medya kuruluşlarına kayyım atanmasını basın ve ifade özgürlüğü ile halkın haber alma hakkı açısından eleştiriyor.
bianet’e konuşan avukat Kemal Aytaç ise kayyım uygulamalarının hukuki gerekçelerden çok siyasi amaçlara dayandığını savunuyor.

Sözcü TV’ye kayyım atanmasına tepkiler: "Halkın haber alma hakkına darbe”
Kayyım nedir?
Hukukta kayyım, kanunun öngördüğü koşullarda belirli bir kişinin malvarlığını, belirli bir işi veya bir tüzel kişinin yönetimini yürütmek ya da denetlemek üzere görev üstlenen kişiyi ifade ediyor.
Türk Medeni Kanunu, kayyımlığı vesayet hukuku kapsamında düzenliyor.
Belediyelerde ise kamuoyunun “kayyım” olarak adlandırdığı uygulamada merkezî idare, seçilmiş belediye başkanının yerine belediye başkanı veya başkanvekili görevlendiriyor.
Hukuki dayanağı nedir?
Anayasa’nın 127. maddesi, belediyelerdeki uygulamanın anayasal çerçevesini oluşturuyor. Madde, mahallî idarelerin karar organlarını seçimle oluşturmayı ve yerel yönetimlerin idari özerkliğini güvence altına alıyor.
Aynı madde, görevleriyle ilgili bir suç nedeniyle haklarında soruşturma veya kovuşturma açılan mahallî idare organlarını ya da üyelerini İçişleri Bakanı’nın geçici olarak görevden uzaklaştırmasına da imkân tanıyor.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 45. maddesi ise belediye başkanlığının boşalması veya başkanın görevden uzaklaştırılması gibi durumlarda belediye meclisinin kendi üyeleri arasından yeni başkan ya da başkanvekili seçmesini esas alıyor.
2016’da yürürlüğe giren 674 sayılı Kanun Hükmünde Kararname (KHK), bu sisteme istisna getirdi. Düzenleme, terör veya terör örgütlerine yardım ve yataklık suçları nedeniyle belediye başkanının, başkanvekilinin ya da meclis üyesinin görevden uzaklaştırılması veya tutuklanması gibi durumlarda merkezî idarenin görevlendirme yapmasının önünü açtı.
674 sayılı KHK’nin ilgili hükümleri daha sonra 6758 sayılı Kanun’la yasalaştı.

HDP'li Dört Belediyeye Kayyım Atandı
7539 sayılı Kanun nedir, kapsamı ne?
TBMM’nin 31 Ocak 2025’te kabul ettiği 7539 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, 4 Şubat 2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlandı.
Dokuz maddelik kanun, başta Devlet Denetleme Kurulunun (DDK) yetkileri olmak üzere sosyal güvenlik ve enerji mevzuatında değişiklikler yaptı.
Düzenleme, DDK’ye kamuya yararlı dernekler, vakıflar, kooperatifler, birlikler ve bunların ortaklık ve iştiraklerinde idari soruşturma, inceleme, araştırma ve denetim yapma yetkisi verdi.
Kanunun tartışma yaratan hükümlerinden biri de görevden uzaklaştırma yetkisi oldu.
7539 sayılı Kanun’un üçüncü maddesiyle değişen 2443 sayılı Kanun’un 6. maddesi, DDK üyeleri ve denetçilerinin belirli koşullarda görevden uzaklaştırma tedbirini uygulamasına veya yetkili makamlara önermesine imkân tanıyor.
Düzenlemeye göre DDK üyeleri ve denetçileri, görevde kalmasının kamu zararını artıracağı veya suç delillerini karartacağı anlaşılan kişiler hakkında görevden uzaklaştırma önerebiliyor. Memurlar ve diğer kamu görevlileri için bu tedbiri doğrudan uygulayabiliyor.
Kanunun 7. maddesi ise belirli suçlara ilişkin kuvvetli şüphe bulunması ve ilgili mevzuat uyarınca kayyım atanmasına karar verilmesi hâlinde Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu’nun (TMSF) şirketlere veya malvarlığı değerlerine kayyım olarak atanabilmesini düzenliyor.
Ancak DDK’nin görevden uzaklaştırma yetkisi ile TMSF’nin şirket kayyımlığı farklı hukuki mekanizmalara dayanıyor.

İMC TV Yayını Kesildi
Avukat Aytaç: “Hukuk bir enstrüman”
bianet’e konuşan avukat Kemal Aytaç, Türkiye’deki kayyım uygulamalarını yalnızca hukuki gerekçelerle açıklamanın mümkün olmadığını savundu. Uygulamaların siyasi iktidarın tercihleri doğrultusunda gerçekleştiğini belirten Aytaç, şunları kaydetti:
Şimdi bugün, bu zamana kadar yapılan uygulamaların aslında hukukla bir alakası yok. Hukuk burada sadece kullanılan bir enstrüman. Bu yapılan işler, yapılan uygulamalar tamamen siyasi amaçlı, siyasal iktidarın talimatları doğrultusunda yapılıyor.
Aytaç'a göre kayyım uygulamaları yalnızca belediyeler veya şirketlerle sınırlı değil, muhalif siyasi partiler, toplumsal kesimler ve medya kuruluşlarına yönelik müdahalelerin de bir parçası.
Siyasi iktidarın kendisine muhalif gördüğü kurumları hedef aldığını savunan Aytaç, uygulamaların temel amacının muhalefetin sesini duyurmasını engellemek olduğunu söyledi.

Halk TV’ye kayyım atandı, polis baskınıyla yayın durduruldu
“Muhalif sesleri ya ele geçirecekler ya da kapatacaklar”
Medya kuruluşlarına yönelik kayyım kararlarını da değerlendiren Aytaç, bu müdahalelerin halkın haber alma hakkını etkilediğini belirtti.
Özellikle muhalif yayın organlarının hedef alındığını belirten Aytaç, “Buradaki amaç, halka gerçeklerin, topluma gerçeklerin anlatılmaması, bunun önlenmesi” dedi.
Aytaç, muhalif yayın organlarının yönetimini değiştirerek veya faaliyetlerine son vererek toplumun farklı görüşlere erişimini sınırlandırmayı amaçladıklarını savundu.

BOĞAZİÇİ KONUŞUYOR
Kayyım yönetimi altında 5. yıl dolarken: Hakikati bulmak
“Kayyım, sizin olanın elinizden alınmasıdır”
Kayyımın hukuki karşılığı ile Türkiye’deki uygulamasını değerlendiren Aytaç, kavramı günlük yaşamdan bir örnekle anlattı:
Şöyle düşünün. Sizin cebinizde 500 lira paranız var. Paranızı cebinizden zorla alıyorlar ve kendileri harcıyor.
Aytaç, bu benzetmeyle özellikle şirket ve medya kuruluşlarında yönetim yetkisinin mevcut yöneticilerin elinden alınmasına dikkat çekti.

2024 YEREL SEÇİMLERİNDEN BUGÜNE
31 belediye başkanı görevden alındı, 13'üne kayyım atandı
“Bağımsız yargıdan söz etmek mümkün değil”
Aytaç, kayyım uygulamalarının yargı bağımsızlığı tartışmalarından ayrı değerlendirilemeyeceğini belirtti.
Anayasa Mahkemesi kararlarının uygulanmamasını ve bazı soruşturmalarda yaşandığını savunduğu usulsüzlükleri örnek gösteren Aytaç, Türkiye’de hukukun siyasi iktidarın müdahalelerinden bağımsız işlemediğini söyledi:
Türkiye’de bugün artık bir bağımsız yargıdan, hukuktan, hatta anayasadan söz etmek mümkün değil. Anayasayı uygulamayanlardan kayyım kurallarına uymalarını nasıl beklersiniz?
Aytaç, bazı soruşturmalarda yeterli delil bulunmadığını, tutukluluk sürelerinin uzadığını ve yargılamaların siyasi amaçlarla kullanıldığını savunarak kayyım kararlarını da bu çerçevede değerlendirdi.

Beyaz et sektörüne operasyon: 32 gözaltı kararı, 13 şirkete kayyım
Şirketlere kayyım atanması belediyelerden nasıl farklı?
Türkiye’de kayyım uygulaması yalnızca belediyelerle sınırlı değil.
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) 133. maddesi, belirli suçlara ilişkin soruşturma veya kovuşturmalarda, kanunun aradığı koşulların gerçekleşmesi hâlinde mahkemenin şirket yönetimine kayyım atamasına imkân tanıyor.
Bu kapsamda mahkeme, şirketin yönetim organının kararlarını kayyımın onayına bağlayabiliyor veya yönetim yetkilerini kayyıma devredebiliyor.
TMSF de ilgili mevzuat ve yargı kararları çerçevesinde bazı şirketlerde kayyım olarak görev üstlenebiliyor.
Yetkili makamlar, şirketlere yönelik bu uygulamanın amacını soruşturma kapsamındaki malvarlıklarını korumak ve şirket faaliyetlerini denetlemek olarak açıklıyor.
Ancak kayyım atanan şirket bir medya kuruluşuysa kararın etkileri yalnızca mülkiyet ve şirket yönetimiyle sınırlı kalmayabiliyor.
Yayın yönetimindeki değişiklikler, gazetecilerin çalışma koşullarını ve editoryal bağımsızlığı da etkileyebiliyor.
Kayyım uygulamasının siyasi karşılığı
Türkiye’de kayyım kavramı, özellikle 2016’dan itibaren HDP’li belediyelere, sonraki yıllarda da DEM Partili belediyelere yönelik atamalarla merkezî idarenin yerel yönetimlere müdahalesini ifade eden siyasi bir anlam kazandı.
Uygulama, sonraki yıllarda CHP’li belediyelere yönelik görevlendirmelerle de gündeme geldi.
Kayyım atamalarını eleştiren siyasi partiler ve insan hakları örgütleri, merkezî idarenin seçimle oluşan yerel yönetimlerin başına yönetici atamasını seçmen iradesine müdahale olarak değerlendiriyor.
Avukat Kemal Aytaç ise uygulamaların yalnızca idari bir tedbir olarak değerlendirilemeyeceğini, muhalefetin siyasi ve toplumsal faaliyetlerini sınırlandıran bir müdahale biçimine dönüştüğünün altını çiziyor.
(FY)












