Anayasa Mahkemesi’nin (AYM), Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 175. maddesinde yer alan “süresiz olarak” ibaresini Anayasa’ya aykırı bularak iptal etmesine ilişkin gerekçeli karar Resmî Gazete’de yayımlandı. Kararın yürürlüğe girmesi dokuz ay ertelendi. Buna göre iptal hükmü 30 Haziran 2027’de yürürlüğe girecek.
Kararın ardından Eşitlik İçin Kadın Platformu (EŞİK), “Nafaka Gerçekleri” broşürünü yeniden gündeme taşıdı.
EŞİK, AYM’nin kararında kadınların evlilik ve boşanma sonrasında karşı karşıya kaldığı ekonomik eşitsizliklerin yeterince dikkate alınmadığını belirterek, nafaka tartışmasının kadınların ekonomik bağımsızlığı ve ücretsiz emeği üzerinden ele alınması gerektiğini savundu.
“Kadınlar neden evlilik bittiğinde yoksullaşıyor?”
EŞİK’in “Nafaka Gerçekleri” çalışmasında, yoksulluk nafakasının yalnızca boşanma sonrasında yapılan bir ödeme olarak değerlendirilmemesi gerektiğine dikkat çekiliyor. Platform, kadınların evlilik boyunca üstlendiği ücretsiz ev içi emek ve bakım yükünün boşanma sonrasında ekonomik sonuçları olduğunu belirtiyor.
EŞİK’e göre kadınların çalışma hayatına katılımını sınırlayan ev içi roller, boşanma sonrasında gelir kaybını daha ağır hale getiriyor. Platform, “milyonlarca kadının, ev içi rollerini süresiz ve sınırsızca yerine getirdiği için çalışma hayatına katılamamış ve katılma şansını kaybetmiş” olmasına dikkat çekiyor.
EŞİK, 2023 tarihli açıklamasında da yoksulluk nafakasının, boşanma nedeniyle yoksulluğa düşen tarafa ödenen bir destek olduğunu hatırlatarak kadınların ekonomik konumuna dikkat çekmişti. Platform, kadın yoksulluğu ve toplumsal cinsiyet eşitsizliği devam ederken nafaka hakkının sınırlandırılmasının kadınların boşanma sonrasında ekonomik güvencesini zayıflatacağını savunmuştu.
“Nafaka her durumda ve koşulsuz bağlanmıyor”
EŞİK, TMK’nin 175. maddesinin nafaka için zaten koşullar öngördüğünü hatırlatıyor. Buna göre boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek tarafın kusurunun diğer taraftan daha ağır olmaması gerekiyor.
TMK’nin 176. maddesinde ise nafakanın hangi koşullarda kaldırılabileceği veya değiştirilebileceği düzenleniyor. Nafaka alacaklısının yeniden evlenmesi halinde nafaka kendiliğinden sona eriyor; kişinin evlenmeden fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması veya “haysiyetsiz hayat sürmesi” halinde ise mahkeme kararıyla kaldırılabiliyor. Tarafların ekonomik durumlarının değişmesi halinde nafakanın artırılması veya azaltılması da mümkün.
EŞİK bu nedenle, nafakanın mevcut sistemde zaten koşullara bağlı olduğunu vurguluyor.
“Nafaka mağduriyeti söylemi çocuk nafakasını da görünmez kılıyor”
EŞİK’in broşür ve açıklamalarında dikkat çektiği bir başka konu ise iştirak nafakası.
Platform, bazı nafaka karşıtı kampanyalarda çocukların bakım giderleri için ödenen iştirak nafakasının da kadınlara ödenen yoksulluk nafakası gibi sunulduğunu belirtiyor. EŞİK, çocukların bakım yükünün çoğunlukla kadınların üzerinde olduğunu ve çok sayıda kadının çocukları için hükmedilen nafakanın ödenmemesi nedeniyle hukuki yollara başvurduğunu aktarıyor.
Platform, 2023 tarihli açıklamasında, nafaka tartışmasının “birkaç zengin ve ünlü erkeğin boşanma hikâyesi” üzerinden yürütülmesini de eleştirmiş ve tartışılan hakkın esas olarak ekonomik açıdan yoksullaştırılmış kadınları ve çocuklarını ilgilendirdiğini belirtmişti.
“Kadınların çoğu nafaka talep etmiyor”
EŞİK’in aktardığı verilere göre kadınların önemli bir bölümü boşanma sürecinde yoksulluk nafakası talep etmiyor.
Platform, kadınların çoğunlukla ev içi şiddetin ağırlaştığı, hayatlarının tehdit altında olduğunu düşündükleri dönemlerde boşanmaya karar verdiğini ve bir an önce şiddet ortamından uzaklaşmak istedikleri için nafaka talebinden vazgeçebildiğini belirtiyor.
EŞİK, Diyarbakır Barosu’nun boşanma davaları üzerinden yaptığı çalışmada nafaka talebinden vazgeçme oranının yüzde 80’lere ulaştığını aktarıyor.
EŞİK ayrıca İstanbul Barosu Kadın Hakları Merkezi’nin dava dosyalarına ilişkin çalışmasında 2018-2019 döneminde hükmedilen yoksulluk nafakalarının ortalamasının yaklaşık 300 TL olduğunu hatırlatıyor.
EŞİK'in broşürüne buradan ulaşabilirsiniz.
(EMK)
