Atölye BİA’da Yargı Haberciliği Atölyesi yapıldı

Atölye BİA’da bu yılın ilk atölyesi olan Yargı Haberciliği Atölyesi, dün (3 Mart) üç ayrı oturumla gerçekleştirildi.

Atölyede, bianet Hukuk Danışmanı avukat Fikret İlkiz “Yargı Süreçleri, Haklar ve Gazetecinin Sorumluluğu” başlıklı oturumda gazetecilerin yargı süreçlerinde karşılaştıkları hukuki çerçeveyi ele aldı.

Sınır Tanımayan Gazeteciler (RSF) Türkiye Temsilcisi ve bianet Medya Gözlem Raportörü Erol Önderoğlu gazetecilik hakları açısından dava izleme deneyimini aktarırken, gazeteci Elif Akgül ise yargı dosyalarından haber üretmenin yöntemleri ve sahadaki pratikler üzerine katılımcılarla deneyimlerini paylaştı.

Yüz yüze gerçekleştirdiğimiz atölyede katılımcılar, yargı haberlerinde kullanılan hukuki kavramlardan dava süreçlerinin izlenmesine, iddianame ve karar metinlerinin okunmasından haber yazımına kadar farklı başlıklarda tartışma ve uygulamalara katıldı.

“'Dezenformasyon yasası' değil, TCK’ye eklenen bir madde ”

Atölyenin ilk oturumunda konuşan avukat Fikret İlkiz, yargı haberciliğinde kullanılan kavramların doğruluğuna dikkat çekti. Kamuoyunda yaygın biçimde kullanılan “dezenformasyon yasası” ifadesinin hukuki olarak doğru olmadığını belirten İlkiz, söz konusu düzenlemenin ayrı bir yasa değil, Türk Ceza Kanunu’na (TCK) eklenen bir madde olduğunu anlattı.

2022’de kabul edilen düzenlemeyle TCK’nin 217. maddesinden sonra 217/A maddesinin eklendiğini hatırlatan İlkiz, bu maddenin başlığının “halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma” olduğunu söyledi. Bu nedenle yargı haberciliğinde “dezenformasyon yasası” demek yerine doğrudan TCK 217/A maddesine atıf yapılmasının daha doğru olacağını vurguladı.

Yargı haberciliğinde gazetecilerin hukukçu gibi bütün mevzuatı bilmesinin beklenmediğini ifade eden İlkiz, ancak haber yazarken ilgili kanun maddesinin mutlaka açılıp okunması gerektiğini söyledi. İlkiz, özellikle ceza maddelerinin içeriğini ve yaptırımlarını bilmenin, hem haberin doğruluğu hem de gazetecinin hukuki sorumluluğu açısından önemli olduğunu belirtti.

Sunumda ayrıca, söz konusu suçun basın ve yayın yoluyla işlenmesi halinde cezanın artırılabildiğine de değinildi. Sosyal medya paylaşımlarının da bu kapsamda değerlendirilebileceğini belirten İlkiz, yargı haberlerinde yalnızca suç isnadının değil, ilgili kanun maddesinin, ceza aralığının ve hukuki tartışmaların da doğru biçimde aktarılması gerektiğini ifade etti.

Gazetecinin görevi netlik kazandırmak

Atölyenin “Gazetecilik Hakları Bakımından Dava İzleme Deneyimi” başlıklı ikinci oturumunda konuşan RSF Türkiye Temsilcisi Erol Önderoğlu, yargı haberciliğinde duruşmada yaşananları aktarırken yalnızca “ne oldu”yu değil, yaşananların yasal referanslarını da anlamaya çalışmanın önemini vurguladı. Bunun zamanla gelişen bir beceri olduğunu belirten Önderoğlu, donanımın yalnızca masa başında değil, sahada biriken deneyimle de kurulduğunu söyledi.

Önderoğlu’nun üzerinde durduğu temel meselelerden biri, Türkiye’de sık görülen “iddiasıyla” diliydi. Bir haberin “iddiasıyla” başlayıp aynı metin içinde o iddianın doğrulanmaması ya da çürütülmemesi halinde bunun habercilik açısından sorunlu olduğuna dikkat çeken Önderoğlu, gazetecinin görevinin iddia düzeyinde dile getirilen sürece netlik kazandırmak olduğunu ifade etti. “İddiasıyla” ifadesinin ancak, o iddiayı doğrulatmak için gösterilen çabanın haberde görünür kılınmasıyla anlamlı olabileceğini söyledi.

Bu noktada “çelişkili görüş haberciliği”nin önemine işaret eden Önderoğlu, kutuplaşmış medya ortamında karşıt görüşlere erişimin zorlaşmasının haberi çoraklaştırdığını belirtti.

Yargı dosyalarından haber üretmek: Süreçleri bilmek gazeteci için kritik

Atölyenin “Yargı Dosyalarından Haber Üretmek” başlıklı son bölümünde konuşan gazeteci Elif Akgül, yargı haberciliğinde bir dosyanın nasıl okunabileceğini ve bu dosyalardan nasıl haber üretilebileceğini anlattı. Yargı dosyalarının gazeteciler için zengin bir kaynak olduğunu belirten Akgül, aynı dava dosyalarının yıllar boyunca farklı haberler üretmeye imkân tanıyabildiğini söyledi.

Akgül, yargılamanın soruşturma aşamasıyla başladığını hatırlatarak gazetecilerin bu süreçte ortaya çıkan belgeleri dikkatle incelemesi gerektiğini vurguladı. Polis fezlekeleri, iddianameler ve duruşma tutanaklarının haber için önemli veriler içerdiğini belirten Akgül, özellikle bir soruşturmanın nasıl başlatıldığı, hangi delillere dayandırıldığı ve hangi suçlamaların yöneltildiği gibi başlıkların haberde izlenmesi gerektiğini ifade etti.

Dosya takibinde gazetecilerin yalnızca iddianameye değil, gözaltı ve soruşturma sürecindeki hak ihlallerine de bakabileceğini belirten Akgül arama kararları, el koyma tutanakları, avukata erişim ve gözaltı koşullarının da haber değeri taşıyabileceğini aktardı. Akgül, “Bir dosyayı incelerken yalnızca suç isnadına değil, süreçte kişinin haklarının korunup korunmadığına da bakmak gerekir” dedi.

Akgül ayrıca yargı haberciliğinde terminolojinin doğru kullanılmasının önemine dikkat çekti. Bir kişinin iddianame kabul edilmeden önce “şüpheli”, dava açıldıktan sonra “sanık”, hüküm verildikten sonra ise “hükümlü” olarak tanımlandığını hatırlatan Akgül, gazetecilerin bu kavramları doğru kullanmasının hem hukuki hem etik açıdan önemli olduğunu vurguladı. (EG)