AİHM’in Polonya'daki LGBTİ+ haklarına dair kararı Türkiye'yi de bağlıyor

Polonya'ya karşı “Przybyszewska ve Diğerleri” davasında Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), özel ve aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine karar verdi.

Başka bir deyişle, Rusya, Ukrayna, Romanya ve Bulgaristan kararları gibi AİHM 1.Daire oybirliğiyle Polonya’ya karşı da eşcinsel birlikteliklerin “herhangi bir şekilde yasal olarak tanınmamasın”dan dolayı özel hayata saygı hakkının ihlal edildiğine karar verdi.

AİHM, Polonya Devleti'nin, başvuranların eşcinsel birlikteliklerinin tanınmasını ve korunmasını sağlayan belirli bir yasal çerçeveye sahip olmalarını sağlama yükümlülüğünü yerine getirmediğine karar verdi.

AB üyesi Bulgaristan, Litvanya, Letonya, Polonya, Romanya ve Slovakya'da eşcinsel evliliklere izin verilmiyor. Evlilik eşitliği yok. 

“Karar üye devletler için bağlayıcı”

Bahçeşehir Üniversitesi Hukuk Fakültesi Anayasa Hukuku Anabilim Dalı Başkanı Dr Öğr. Üyesi Serkan Köybaşı, kararı özellikle Türkiye açısından ne anlama geldiğini bianet için yorumladı:

*AİHM’nin bu kararı Türkiye için de bağlayıcı. Bunun iki nedeni var. Öncelikle Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 46. maddesi, Strasbourg Mahkemesi’nin kararlarının üye devletleri için bağlayıcı olduğunu düzenliyor.

*İkinci ve daha önemli olarak 1982 Anayasası’nın 90. Maddesi’nin son fıkrası da AİHM kararlarının kanunlardan üstün olduğunu ifade ediyor. Bu fıkra, 2004’te AKP iktidardayken ve TBMM’de büyük bir çoğunlukla kabul edildi ve Anayasa’ya referanduma gerek kalmaksızın eklendi.

*Fıkra, temel hak ve özgürlüklere ilişkin uluslararası anlaşmalarla kanunların benzer konularda farklı düzenlemeler içermesi halinde kanunların görmezden gelinmesini ve uluslararası anlaşmaların doğrudan düzenlenmesini emrediyor. AİHM kararları da AİHS’nin 46. maddesi uyarınca onun bir parçası olarak kabul ediliyor. Dolayısıyla Mahkeme’nin kararları da kanunlarımızdan üstün ve onlarla çatıştıkları zamanlarda Anayasa gereğince Mahkeme’nin kararları doğrudan uygulanmalı.

“Türkiye de benzer bir yasa çıkarmalı”

*Polonya’ya karşı verilen son karar özelinde değerlendirmek gerekirse, olay Polonya’da eşcinsel çiftlerin evliliğinin tanınmaması ve bu konu hakkında bir düzenleme bulunmamasından kaynaklanmakta. Uzun yıllardan beri birlikte yaşayan beş çift, heteroseksüel çiftler gibi evlenmek ve evlilikten kaynaklanan haklardan yararlanmak için birlikteliklerinin tanınması için başvuruyor. Ancak hukuken sadece bir erkekle bir kadının evlenmesi mümkün olduğu ve hukuk sistemi başka bir ilişki türünü resmî olarak tanımadığı için başvuruları reddediliyor.

"Polonya ile aynı konumdayız"

*Bir başka deyişle, Polonya devletinin, heteroseksüel ilişkilerin evlilik kurumundan ve buna bağlı haklardan yararlanmasını düzenlemişken eşcinsel ilişkilerin tanınması ve benzer haklardan yararlanması için herhangi bir düzenleme yapmamış olması nedeniyle AİHM, olayda Sözleşme’nin 8. Maddesi’nde düzenlenen özel ve aile yaşamına saygı hakkının ihlal edildiğine ve Polonya’nın konuda bir düzenleme yapması gerektiğine hükmetti.

*Bildiğimiz üzere Türkiye’de de eşcinsel çiftlerin düzenli ilişkilerinin tanınması için herhangi bir düzenleme bulunmamakta. Dolayısıyla Polonya ile aynı konumdayız. Biz de artık eşcinsel ilişkileri, evlilik şeklinde olmasa da resmî şekilde tanımak ve evlilikle kazanılan haklardan yararlanmalarını sağlayacak şekilde düzenleme yapmalıyız.

*Eğer bugün Türkiye’den bir eşcinsel bir çift iç hukuk yargı yollarını tüketerek Anayasa Mahkemesi’ne benzer bir başvuru yaparsa, benzer bir ihlal kararının çıkması gerekir, çünkü hukuka ve Anayasa’ya uygun olan bu olacaktır.

*Türkiye’de LGBTİ+’ların bir hukuk güvencesi olmadığı gibi her gün çeşitli hak ihlallerine maruz kaldıklarını biliyoruz. Evlilik eşitliğinden yararlanılamamasının yanında açık kimlikli LGBTİ+ bireylerin iş bulmak ve ev kiralamak gibi günlük hayatta yaşadıkları zorlukların engellenmesi için de devletin pozitif yükümlülüklerini yerine getirmediği ortada.

*Aksine, LGBTİ+'ların bireysel ifade özgürlükleri kısıtlanıyor, dernekleri üzerinde baskı kuruluyor, ötekileştiriliyorlar ve düşmanlaştırılıyorlar. Her türlü azınlıkla birlikte cinsel azınlıkları da koruma yükümlülüğü olan devletin organları tarafından nefret söylemine maruz bırakılıyorlar.

*Bunların her biri ayrı ayrı hak ihlali teşkil ediyor. Yargı organlarının ve özellikle de Anayasa Mahkemesi’nin hem Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) hem de kendi Anayasamızdaki eşitlik ve özel hayata saygı ilkeleri çerçevesinde, aynı Polonya’ya karşı verilen bu kararda olduğu gibi, yürütme ve yasama organlarını haklara saygı konusunda yönlendirmesi ve hak ve özgürlüklerden herkesin yararlanmasının sağlanmasına yönelik kararlar alması gerekiyor.

(EMK)