ABD’li havacılık ve yarı iletken üreten şirketlerin tedarik zincirinde, nadir toprak elementlerine (NTE) erişimdeki sıkıntı derinleşiyor. Bu gelişme, ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in Pekin’de yapılması beklenen zirvesine haftalar kala yaşanıyor.
İngiltere merkezli haber ajansı Reuters’ın haberine göre ABD’li şirketlere tedarik sağlayan firmalar, başta itriyum ve skandiyum olmak üzere Çin menşeli nadir toprak elementlerinde giderek ağırlaşan bir arz sıkıntısıyla karşı karşıya. Sektör kaynakları, bazı tedarikçilerin üretimi geçici olarak durdurduğunu ve sınırlı arz nedeniyle kimi müşterileri geri çevirmeye başladığını aktardı.
İtruyum fiyatları 69 kat arttı
Haberde, motor ve türbinleri yüksek sıcaklıklarda koruyan kaplamalarda kullanılan itriyumda arz sıkıntısının derinleştiği belirtildi. Şirket yöneticileri ile piyasada alım-satım yapan kaynaklar, bazı kaplama üreticilerinin itriyum kullanımını kısıtlamaya başladığını aktardı.
Reuters, Kasım 2025’ten bu yana itriyum fiyatlarının yüzde 60 arttığını, mevcut fiyatların ise bir yıl öncesine göre yaklaşık 69 katına çıktığını yazdı.
ABD’ye sevkiyat hâlâ çok sınırlı
Çin, nisan ayında getirdiği kısıtlamaların ardından bazı nadir toprak ihracatına yeniden izin verdi. Ancak Çin gümrük verileri, ekim ayında Washington’la sağlanan yumuşamaya rağmen itriyum ve skandiyum gibi malzemelerin ABD’ye sevkiyatının hâlâ çok sınırlı kaldığını gösteriyor.
Çin gümrük verilerine göre, nisandan sonraki sekiz ayda Çin’in ABD’ye itriyum ürünleri ihracatı 17 tonla sınırlı kaldı. Önlemlerden önceki sekiz ayda ise bu miktar 333 tondu.
“Çin’in NTE gücünün somut örneği”
İtriyum arzındaki düşüşün şimdilik motor üretiminde henüz aksama yaratmadığını belirten havacılık tedarik zinciri uzmanı Kevin Michaels, buna rağmen üreticilerin kaygılı olduğunu söyledi.
“Bu, yakından izlenmesi gereken bir başlık ve Çin’in NTE gücünü nasıl kullandığının somut bir örneği” diyen Michaels’a göre motor üreticileri, bir yandan havayollarından gelen yedek parça talebini karşılamakta, diğer yandan Boeing ve Airbus’ın üretim artışıyla yükselen ihtiyaca yetişmekte zaten zorlanıyor.
Trump: "Grönland'ın tam kontrolünden aşağısı olmaz". Grönland: "Seçmek gerekirse, Danimarka'yı seçiyoruz"
Skandiyum sıkıntısı 5G çiplerini riske atabilir
Yarı iletken ve yapay zekâ sektörlerinde uzmanlaşmış bağımsız bir araştırma ve analiz şirketi olan SemiAnalysis’in CEO’su Dylan Patel’e göre ABD’li yarı iletken üreticilerinin skandiyum stokları azalıyor ve bu durum, yeni nesil 5G çip üretimini riske atabilir.
Haberde, çip üreticilerinin Çin’den yeni skandiyum ihracat lisansları alınmasında gecikmeler yaşadığı ve bu nedenle Washington’dan destek talep ettikleri aktarıldı.
ABD-Çin zirvesi
Kritik minerallerde yaşanan tedarik sıkıntısının, mart ayında Pekin’de yapılması beklenen Trump-Şi zirvesinin gündem başlıklarından biri olması bekleniyor.
Reuters’a konuşan Beyaz Saray’dan bir yetkili, yönetimin ABD’li şirketlerin kritik minerallere erişimini güvence altına almak için Çin’le görüşmeler yürüttüğünü, ayrıca Trump ile Şi Cinping arasında varılan anlaşmanın uygulanmasını yakından takip ettiklerini söyledi.
Yetkili, ihtiyaç halinde Çin’e bağımlılığı azaltacak alternatif tedarik zincirleri kurma çalışmalarının da sürdüğünü belirtti.
Beylikova’daki nadir toprak elementleri rezervine dair: Bilinenler ve bilinemeyenler
(VC)
