ABD’de Başkan Donald Trump’ın CNN, MS NOW ve Politico’nun Beyaz Saray’a erişimini kaldırması, üç haber kuruluşuyla yönetim arasındaki bir anlaşmazlık olmaktan çıktı. Üç kuruluş pazartesi günü federal mahkemeye başvururken, ABC, CBS, NBC ve Fox News de CNN’le birlikte Beyaz Saray televizyon havuzunda başkanlık etkinliklerini görüntülemeyi durdurdu.
Trump cuma günü CNN, MS NOW ve Politico’yu “fake news” (uydurma haber) yapmakla suçlayarak Beyaz Saray’a erişimlerini kaldıracağını açıklamıştı. Ertesi gün üç kuruluşun muhabirleri Beyaz Saray yerleşkesine alınmadı ve basın kartları devre dışı bırakıldı.
CNN, MS NOW ve Politico bunun üzerine Washington’daki federal bölge mahkemesinde ortak dava açtı. Başvuruda yasağın ABD Anayasası’nın basın ve ifade özgürlüğünü güvence altına alan Birinci Değişiklik ile hukuki usul güvencelerini içeren Beşinci Değişiklik hükümlerini ihlal ettiği savunuldu. Kuruluşlar erişimlerinin derhal yeniden sağlanması için geçici tedbir kararı istedi.
Televizyon ağları ortak görüntüyü kesti
Davayla aynı gün ABC, CBS, CNN, NBC ve Fox News’ten oluşan Beyaz Saray televizyon havuzu da başkanın “pool coverage” (havuz yayını) kapsamındaki etkinliklerini görüntülemeyi durdurdu.
Trump ve Cumhuriyetçiler'e yakınlığıyla bilinen Fox News Washington Büro Şefi Bryan Boughton, Beyaz Saray basın grubuna gönderdiği notta, “Bugünden itibaren başkanın havuz kapsamında belirlenen etkinliklerini televizyon havuzu görüntülemeyecek” dedi. Kongre ve diğer Washington etkinliklerindeki ortak yayın sistemi ise sürecek.
Beş ağın ortak açıklamasında kararın nedeninin yalnız CNN’le dayanışma olmadığı, halkın hükümet faaliyetlerini bağımsız kaynaklardan izleyebilmesi ilkesi olduğu vurgulandı:
“Halkın hükümeti hakkında doğru ve bağımsız bilgi edinmesinde yaşamsal çıkarı vardır.”
Açıklamada hiçbir yönetimin, haberlerinden hoşlanmadığı için bir haber kuruluşunun erişimini kısıtlamaması gerektiği belirtildi.
Fox News’in ortak tutuma katılması, çatışmanın klasik iktidar-medya saflaşmasının ötesine geçtiğinin göstergesi olarak değerlendirildi. Havuzdaki ağlar CNN yerine havuza başka bir televizyon kuruluşunun alınmasını da kabul etmedi.
“Havuz” haber hakkı açısından neden önemli?
Beyaz Saray televizyon havuzu, her televizyon kuruluşunun başkanı aynı anda ayrı kamera ekipleriyle izlemesinin mümkün olmadığı durumlarda kullanılan ortak sistem.
ABC, CBS, CNN, NBC ve Fox News sırayla başkanın etkinliklerini görüntülüyor; çekilen görüntü daha sonra diğer kuruluşlara dağıtılıyor. Böylece başkanın faaliyetleri yalnız Beyaz Saray’ın kendi kameralarıyla değil, bağımsız basın kameralarıyla da kayıt altına alınabiliyor.
CNN’in havuzdan çıkarılması bu sistemi doğrudan etkiledi. CNN pazartesi günü Trump’ın Birleşmiş Milletler Genel Kurulu için New York’a yapacağı seyahatte havuz sorumlusuydu. Beyaz Saray CNN’i programdan çıkardı; diğer dört ağ ise onun yerine yeni bir kuruluş belirlemeyi reddetti.
Ortak sistem durduğunda haber kuruluşları ya kendi imkanlarıyla görüntü elde etmek ya da Beyaz Saray’ın hazırlayıp dağıttığı resmi görüntülere başvurmak zorunda kalıyor. Tartışmanın haber alma hakkı açısından önemi de burada: bağımsız medyanın kameralarının yerine yönetimin kendi ürettiği görüntülerin geçmesiyle başkanlık faaliyetlerinin bağımsızca izlenmesi sekteye uğruyor.
Trump: “Uydurma habere saldırı”
Trump pazartesi günü yasağı savunarak bunun basın özgürlüğüne saldırı olmadığını söyledi. Kararı “özgür basına değil, uydurma habere saldırı” diye tanımladı ve üç kuruluşu herhngi bir kanıt ileri sürmeden ulusal güvenlik için tehdit olarak niteledi.
Başkan Yardımcısı JD Vance de Beyaz Saray’a erişimin bir hak değil, “özel erişim” olduğunu savundu ve yönetimin “propaganda” yaptığını düşündüğü kuruluşlara bu erişimi vermek zorunda olmadığını söyledi.
Kararı mahkemeye taşııyan yayıncı kuruluşların itirazı da bu noktada: Gazeteciler Beyaz Saray’a sınırsız girme hakkı olduğunu savunmuyorlar; hükümetin basın erişimi sistemi oluşturduktan sonra bunu haber içeriğine veya siyasal görüşe göre ayrımcı bir tarzda uygulayamayacağını ileri sürüyor.
Dava Acosta davasındaki yargıcın önünde
Davaya ABD Bölge Yargıcı Timothy Kelly bakacak. Trump tarafından federal yargıçlığa atanan Kelly, 2018’de CNN muhabiri Jim Acosta’nın Beyaz Saray kartının iptal edilmesi üzerine açılan davada CNN lehine geçici tedbir kararı vermiş ve Acosta’nın erişiminin yeniden sağlanmasını istemişti.
CNN, MS NOW ve Politico şimdi benzer biçimde yönetimin haber içeriklerinden hoşlanmadığı kuruluşları dışlamasının görüş temelinde ayrımcılık oluşturduğunu savunuyor.
Beyaz Saray Muhabirleri Derneği Başkanı ve Fox News muhabiri Jacqui Heinrich de yasağa karşı çıkarak Amerikan halkının özgür ve bağımsız basın aracılığıyla seçilmiş yöneticileri denetleyebilmesi gerektiğini söyledi. Columbia Üniversitesi bünyesindeki Knight First Amendment Institute da davacı kuruluşları mahkemede destekleyeceğini açıkladı.
Yönetimin basın havuzu üzerindeki denetimi arttı
Trump yönetimi 2025’te Beyaz Saray basın havuzunun kimlerden oluşacağına ilişkin kontrolü Beyaz Saray Muhabirleri Derneği’nden doğrudan kendi eline almıştı. Böylece hangi kuruluşların başkanı yakından izleyeceğine Beyaz Saray daha çok müdahale etmeye başladı. Beş büyük televizyon ağının kendi aralarındaki dönüşümlü sistem ise bugüne kadar bu değişikliğin dışındaydı. CNN’in çıkarılması bu sisteme yönelik ilk büyük müdahale oldu.
Pazartesi günkü çatışma böylece Trump ve CNN arasında uzun zamandır süren gerilimde yeni anlaşmazlık olmaktan çıktı ve yönetimin yayıncı kuruluşları eleştirel haber yaptıkları gerekçesiyle Beyaz Saray’dan dışlamaya hakkı olup olmadığı tartışmasına döndü.
Trump'ı dava eden kuruluşlar ve basın örgütleri yayın haklarını gazetecilere tanınmış kişisel bir ayrıcalık değil; iktidarın kamu adına bağımsız biçimde izlenebilmesi ve halkın yönetim hakkında bağımsız bilgiye ulaşabilmesinin gereği olarak görüyor.
(AEK)
