92 Yıl Sonraki Yürüyüş

Eşi üç gün önce vurularak öldürülen bir kadın, bu kadar vakur, bu kadar derin ve bu kadar olgun bir konuşma yapabiliyorsa on binlerce insana, düşünmemiz gerek. Salı günü yürüyüşe Rakel’in konuşması vurdu damgasını. O hem kalplere hem de beynimize hitap etti. Geçmişimize, bugünümüze, geleceğimize ilişkin yüreklerimizi sarstı, düşüncemizi açtı. Başörtülü bir foto muhabiri, bir ara makinesini bırakıp mendiliyle göz yaşlarını sildi. Bir başka muhabir not defterine düşen göz yaşını sildi kâğıdın üzerindeki. Ama belki daha da önemlisi on binlerce insan, Salı sabahı, Agos’un önünde, Rakel’in o acılı sesiyle yaptığı konuşmayı dinlerken, sadece Hrant’ı, onun öldürülmesini, 301’i, Trabzon’u değil, 1915’i de düşünüyordu bence. Zaten anı defterine yazılanlara bakacak olursak, çok sayıda vatandaş ‘Ermenilerden özür diliyordu’.

Tarihi slogan

Cuma günü kendiliğinde doğan,- ama demek ki içimizde varmış – slogan da Türkiye siyasi tarihi açısından önemli: Hepimiz Ermeniyiz! sloganı, Nazizme karşı savaşan Alman Direnişçilerinin ‘Hepimiz Museviyiz!’ sloganından esinlenmiş olsa da, bugün hala kimi çevrelerde olumsuz hatta aşağılayıcı bir anlam yüklenmeye çalışılan ‘Ermeni kimliğine’ sahip çıkılması, resmi politikaları tekzip etmesi açısından önemli. Bu slogan, mağdurla sıradan bir dayanışma tezahürü değil yalnız. Derin tarihi boyutu olan, 1915 olaylarının ağır ve trajik yükünden rahatsızlığın da bir ifadesi.

Türk milliyetçiliğinin gemi azıya aldığı bir dönemde bu slogan, tıpkı yüz binlerin sokağa dökülmesi gibi, gelecek açısından umut yaratıyor.

İlginçtir, “Hepimiz Ermeniyiz!” sloganına iki cenahtan muhalefet geldi: Büyük Birlik Partisi Başkanı Muhsin Yazıcıoğlu açıkça slogana karşı çıktı. Yazıcıoğlu zaten bir fotoğrafta cinayetle ilgisi olduğu sanılan bir kişiyle birlikte görünüyor. Cumhuriyet gazetesi yönetimi de, gazete çalışanlarının verdiği ilandaki bu sloganı şehir kalıplarından çıkardı. Aman zaten biz İlhan Selçuk gibi Ermeni istemiyoruz !

Salı günkü dev yürüyüşün önemli bir yanı da, şimdiye kadar bu tür siyasal eylemlerde pek görünmeyen, bu tür etkinliklere katılmayan, genç, yaşlı, kadın, çocuk, çok farklı kesimlerden yurttaşların katılımı idi. Bir-iki küçük solcu grubun saygısızca slogan atmasına da tepki gösteren bu yurttaşlar, sessizliklerini ya da pasifliklerini bozmuş olmaktan memnundular. Çünkü yürüyüş kolunun çoğunluğunu bu tür insanlar oluşturuyordu.

Bu olay hakkında daha çok şey yazmak gerek.

Malatyalılar, Trabzonlular ve yabancı basın

Ama dikkatimi çeken şimdilik son bir kaç nokta:

* 15-20 kişilik bir grup, esmer, bıyıklı delikanlı ve esmer kadınlardan oluşuyordu. Elle küçücük bir pankart yazmışlar: Hepimiz Ermeni’yiz- Malatyalı hemşerilerin. Kalkıp Malatya’dan Hrant’ı uğurlamaya gelmişler. Belki Türkler, belki de Kürt... Onlar da Hrant Dink.

* Anadolu’nun özellikle Trabzon’un tepkisi de önemli. Rahip cinayetinde yeteri kadar tepki göstermemekle eleştirilen Trabzonlular, bu kez siyasal parti, sivil toplum örgütleri olarak bir kınama yürüyüşü düzenledi. Üstelik de Rahip Santoro’nun öldürüldüğü kiliseye gidip karanfil bırakarak Trabzon’un da sessiz kalmadığını gösterdi.

* Gün boyunca yabancı basınla temastaydım. Batılı meslektaşlarımın, kendi ülkelerinde yürüyüşü televizyondan izlerken bir önyargılarının kırıldığına tanık oldum. ‘İstanbul’da daha önce böylesine büyük bir gösteri olmuş muydu?’, ‘Hepimiz Ermeniyiz sloganına karşı polis ya da savcılar bir işlemde bulunmadı mı?’, ‘Yürüyüşe katılanların ne kadarı hakikaten Ermeniydi?’ gibi sorulara muhatap oldum. Demek ki dışarıdan bakınca Türkiye’nin demokrat, aydınlık, barışçı yüzü şimdiye kadar pek iyi görünmemiş ya da anlaşılmamış. (RD/EK)