İzmir'in Aliağa ilçesindeki HABAŞ Demir Çelik fabrikasında 9 Kasım Pazartesi günü meydana gelen patlamada, gece saatlerinde açıklanan bilgilere göre hayatını kaybeden işçi sayısı 17 olarak belirlendi. 12 yaralıdan birinin durumunun ağır olduğu bildirildi.
İzmir Valiliği, "patlamanın sıvı çelik dökümü sırasında tavan vincinin koparak elektrik ark ocağına düşmesinden kaynaklandığı"nın değerlendirildiğini açıkladı. HABAŞ ise olayın elektrik ark ocaklarından birinde planlı bakım çalışmaları sırasında gerçekleştiğini bildirdi.
İş cinayetinin boyutları, uluslararası çelik endüstrisinin iş güvenliği verileriyle karşılaştırıldığında daha da belirginleşiyor.
Dünya Çelik Birliği'nin yıllık bilançosu: 74 ölüm
Dünya Çelik Birliği'nin (World Steel Association) 2026 İş Sağlığı ve Güvenliği Raporu'na göre, birliğe veri sağlayan çelik imalatçılarında 2025 boyunca toplam yaşamını yitiren işçi sayısı 74 olarak belirlendi. Bunların 21'i asli çalışan, 49'u taşeron işçi; 4 ise Çin'den dolaylı olarak bildirilen ölümlerdi.
HABAŞ'ın Aliağa tesisinde tek bir günde ölen 17 işçi, uluslararası birliğe bildirilen bir yıllık toplamın yaklaşık yüzde 23'üne karşılık geliyor.
Dünya Çelik Birliği'nin raporu, dünyadaki bütün çelik işletmelerini kapsamıyor. Ancak birliğe bağlı işletmelerin toplamında bir yıl boyunca bildirilen ölüm sayısı ile Türkiye'nin bir ilinde tek bir fabrikada bir günde yaşanan kayıp arasındaki fark, Aliağa faciasının büyüklüğünü ortaya koyuyor.
Dahası, Dünya Çelik Birliği'nin verileri çelik üretiminin taşıdığı tehlikelerin bilindiğini gösteriyor. Birliğin son on yıllık kayıtlarında yüksekten düşmeler, hareketli makineler, zehirli gazlar, tesis içi araçlar ve düşen ağır cisimler ölüm nedenlerinin başında geliyor.
İş cinayetinden mahkûmlar, ama HABAŞ'ı yönetiyorlar
HABAŞ geçmiş yıllarda yaşanan iş cinayetleriyle hemen her yıl gündemdeydi. Şirketin 2 yöneticisi, 2025'te iş cinayetindeki sorumlulukları nedeniyle hapis ve meslekten men cezalarıyla cezalandırıldılar. Ancak halen iş başındalar.
27 Nisan 2017'de Kocaeli Körfez'de HABAŞ'a ait LPG tankerinde çıkan yangında bir işçi yaşamını yitirmiş, 10 kişi yaralanmıştı.
Bu olay nedeniyle açılan davada Kocaeli 1. Ağır Ceza Mahkemesi, 21 Mayıs 2026'da 9 sanık için hapis cezasına hükmetti.
Aralarında Mehmet Rüştü Başaran ve Erol Başaran Altıntuğ'un da bulunduğu 5 sanık asli kusurlu bulunarak ayrı ayrı 4 yıl 10 ay 10 gün hapis ve 1 yıl 9 ay meslekten men cezasına çarptırıldı.
Ancak mahkûmiyet kararından yaklaşık altı ay sonra adları geçen iki yönetici hâlâ HABAŞ grubunun yönetim kurullarında görevli görünüyor.
HABAŞ Sınai ve Tıbbi Gazlar İstihsal Endüstrisi AŞ ile HABAŞ Endüstri Tesisleri AŞ'nin kamuya açık şirket kayıtlarında Mehmet Rüştü Başaran Yönetim Kurulu Başkanı, Erol Başaran Altıntuğ ise Yönetim Kurulu Üyesi olarak yer alıyor.
Her ikisinin de görev sürelerinin 26 Mart 2027'ye kadar devam edeceği kayıt altında.
Mayısta verilen mahkûmiyetlerin kesinleşme sürecine ilişkin açık kaynaklarda bilgi bulunmuyor. Bununla birlikte, bir iş cinayetinde asli kusurlu bulunan iki yöneticinin şirketin resmî yönetiminde kalmaya devam etmesi HABAŞ'ta iş güvenliği konusundaki kurumsal sorumluluğun nasıl ele alındığına ilişkin soruları gündeme getiriyor.
27 yıldır süren ölümler
Üstelik iş cinayetleri HABAŞ'ın 27 yıllık faaliyet sürecinde istisna kabilinden sayılamayacak kadar çok ve sık.
Binaet'ten Nalin Öztekin'in 9 Kasım'da yayımladığı araştırma, HABAŞ'ın Aliağa'daki fabrika ve liman tesislerinde 1999'dan bu yana yaşanan ölümcül kazaların ve ağır yaralanmaların dökümünü ortaya koydu.
HABAŞ’ın Aliağa tesislerinde yıllara yayılan iş kazaları ve ölümler
▶︎1999'da çelik potasının düşmesi sonucu 4 işçi öldü, yaklaşık 20 işçi yaralandı. 2007'de hurda deposunda meydana gelen patlamada İlyas Kırdı hayatını kaybetti, 10 kişi yaralandı.
▶︎ 2008'de Kutbettin Özkaya, vinçten kayan 2,5 tonluk demir bloğun altında kaldı. 2013'te Olgar Öner, vinç halatının kopmasıyla başına düşen malzeme nedeniyle yaşamını yitirdi. Aynı yıl Engin Solmaz elektrik akımına kapılarak öldü.
▶︎ 2018'de çelik ocağındaki patlamada ağır yaralanan Evren Erik, tedavi gördüğü hastanede hayatını kaybetti. Aynı yıl Hasan Bostancı, yaklaşık 15 metre yüksekliğindeki toz toplama bacasından düşerek öldü.
▶︎ 2019'da 80 ton kadar sıvı çeliğin çalışma alanına dökülmesi 11 işçinin yaralanmasına yol açtı.
▶︎ 2020'de Şaban Karaca çelik blokların arasında kalarak, Kadir Özdemir yüksekten düşerek, HABAŞ Limanı'nda çalışan Raif Çatan ise gemiye yükleme yapılırken denize düşerek hayatlarını kaybettiler.
▶︎2022'de Oktay Eryılmaz, 2024'te liman işçisi Kemal Özdemir benzer ağır sanayi ve yükleme kazalarında yaşamlarını yitirdi.
Son 19 günde 3 ölümcül vaka
HABAŞ'taki işçi ölümleri, 9 Kasım patlamasından hemen önce de devam ediyordu.
▶︎ 21 Ekim'de taşeron Akyaka firmasının çalışanı Hakan Doğan, 8 metre yükseklikten düşerek hayatını kaybetti.
▶︎ 5 Kasım'da bir başka taşeron şirketin, Serdar Endüstri'nin işçisi Eyüp Eğinli, iş makinesi lastiğine hava basılırken meydana gelen patlamada öldü.
Dört gün sonra yaşanan son patlamada ise 17 işçi daha hayatını kaybetti.
Böylece yalnızca 19 gün içinde HABAŞ'ın Aliağa tesislerinde meydana gelen üç ayrı olayda toplam 19 işçi öldü.
İşçilerin can güvenliği sağlanana kadar üretim durdurulsun
Birleşik Metal-İş Genel Başkanı Özkan Atar, HABAŞ'ın işçi ölümleri açısından geçmişine dikkat çekerek işyerinde can güvenliği sağlanıncaya kadar üretimin durdurulmasını istedi.
Atar, patlamanın ardından işçi temsilcilerinin gözaltına alınmasına tepki gösterdi ve şirket yöneticilerinden kaçının gözaltına alındığını sordu.
HABAŞ'ın Aliağa tesislerinde 27 yıldır belgelenen ölümler, aynı türden tehlikelerin tekrar tekrar ortaya çıktığını gösteriyor. Düşen ağır yükler, kopan vinç halatları, çelik ocağı patlamaları ve yüksekten düşmeler farklı yıllarda farklı işçilerin hayatına mal oldu.
(AEK)
