Ekonomik daralma gerekçesiyle toplu işten çıkarmaların başladığı Türkiye'de sendikalaşmaya yönelik baskılar da işsizliği artırıyor. Evrensel'de Barış Salık ve Sevim Saylam imzasıyla yayımlanan araştırmada, 15 işyerinde en az 7 bin 241 kişinin işini kaybettiğini, sendikal örgütlenme sonrasındaki işten çıkarmaların 380'e ulaştığını ortaya koydu.
Domino Tekstil'de 25'i sendikalı 60 işçi çıkarıldı
Bolu'da yaklaşık 500 kişinin çalıştığı Domino Tekstil'de, TEKSİF'te örgütlenmeleri ardından 22 Ekim'de 25'i sendika üyesi 60 işçi işten çıkarıldı. Yönetim, 7 Eylül'de duyurduğu kararı sipariş azalması ve artan maliyetlerle gerekçelendirdi.
TEKSİF Örgütlenme Uzmanı İzzet Özbey ise yönetimin işçilerin e-Devlet üzerinden sendika üyeliklerini denetlediğini ileri sürdü. Yirmi yılı aşkın süredir fabrikada çalışan bir kadın işçi, Evrensel'e, "Özgürce konuşmamız bile engelleniyor, sürekli gözetim altındayız" dedi.
Fabrikanın sahibi eski CHP milletvekili Umut Oran, işyerinin günlük yönetiminden sorumlu olmadığını savundu: "Ben mülkün sahibiyim; işletmeci değilim." Sendika temsilcileri ise Oran'ın işletmeyle ilişkisinin sürdüğünü belirtti. Fabrika yönetimi Evrensel'in sorularını yanıtlamadı.
Fazla mesaiye itiraz, Kod 49'la fesih
Turkcell Superonline'a hizmet veren Planet Trakya'da bir teknik servis işçisi, ödenmeyen fazla mesailerine ve prim sistemindeki değişikliğe itiraz ettikten sonra Kod 49'la işten çıkarıldığını anlattı. İşçi, prim hedefinin yükseltilmesiyle aylık yaklaşık 12 bin lira kaybettiğini, ücretinden ayrıca 13 bin lira kesildiğini söyledi.
Kod 49, işçinin görevlerini hatırlatıldığı halde yerine getirmemekte ısrar ettiği iddiasıyla işverenin bildirdiği fesih kodu. İletişim-İş, işçinin işe dönmesini ve ücret, prim ve fazla mesai alacaklarının ödenmesini istedi.
Metal ve enerjide direnişler
Evrensel'in derlemesindeki sendikal uyuşmazlıklardan bazıları şöyle:
Smart Solar (İzmir): Enerji-Sen'e geçişi izleyen işten çıkarmaların 85'e ulaştığı bildirildi. İşçiler fabrika önünde direniyor.
Bursagaz (Bursa): Enerji-Sen üyesi 22 işçinin çıkarılması üzerine başlatılan eylem 100 günü aştı.
BBCA (Tekirdağ): Birleşik Metal-İş üyesi 14 işçi çıkarıldı. Sendika, örgütlenme çoğunluğunu bozmak için yeni işçi alındığını ileri sürdü.
VOLVAC (İstanbul): Sendikanın yetki tespit yazısını almasının ardından beş işçi çıkarıldı; 26 Ekim'de direniş başladı.
Ulusoy Bakır (Ankara): Yetkinin iki yıllık yargı sürecinde kesinleşmesini iki işçinin işten çıkarılması izledi. Birleşik Metal-İş, 12 Kasım için grev kararı aldı.
Mersin Limanı'nda Özgüneş Lojistik bünyesindeki 185 TÜMTİS üyesinin 31 Aralık 2025'te işten çıkarılmasıyla başlayan direniş de sürüyor. İşçiler, işe iade yönündeki mahkeme kararlarının uygulanmasını istiyor.
Tekstilde binlerce kişilik istihdam kaybı
Ekonomik gerekçeli kapanmalar, işten çıkarmaların en büyük bölümünü oluşturuyor. Konkordato sürecindeki TYH Tekstil'in 13 fabrikasından yedisini kapatmasının ardından çalışan sayısı 6 bin 900'den 1.900'e düştü; yaklaşık 5 bin kişi işsiz kaldı.
Kayseri'deki Orta Anadolu Mensucat'ın 12 Ekim'de üretime son vermesiyle yaklaşık 1.500 kişinin işini kaybettiği bildirildi. Kocaeli'deki Bekaert fabrikalarında hazirandan beri 250'den fazla, Yalova'daki Grand Termal Otel'de ise 110 işçi çıkarıldı.
Yetki davaları kazanılıyor, toplu sözleşme yapılamıyor
Milletvekili Kayıhan Pala'nın 6 Ekim'de Mecliste aktardığı araştırmaya göre, sendikalar incelenen yetki itirazı davalarının yüzde 95'ini kazanıyor; buna rağmen işyerlerinin yalnızca yüzde 10'unda toplu iş sözleşmesi imzalanabiliyor.
Araştırmada davaların ortalama 552 gün, yetkisiz mahkemelerde açılanların ise 1.098 gün sürdüğü; incelenen 73 işyerinin 56'sında yargılama sırasında sendikanın üye kaybettiği belirtildi. Bunların 37'sinde üye kaybı yarıyı aştı.
6356 sayılı Kanun'un 43. Maddesi uyarınca yetki itirazı toplu sözleşme sürecini karar kesinleşinceye kadar durdurabiliyor. Aynı kanunun 25. Maddesi sendika üyeliği ve sendikal faaliyet nedeniyle işten çıkarmayı yasaklıyor. Sendikalar, uzun davaların bu güvenceyi fiilen etkisiz hale getirdiğini savunuyor.
Geniş tanımlı işsiz sayısı 12,7 milyon
DİSK-AR'ın Ekim raporuna göre eylülde geniş tanımlı işsiz sayısı 12 milyon 762 bine, oran yüzde 31,2'ye çıktı. TÜİK'in dar tanımlı işsizlik oranı ise yüzde 8,4; işsiz sayısı 2 milyon 967 bindi. Kadınlarda geniş tanımlı işsizlik oranı yüzde 40,4'e ulaştı.
Sendikalar, işten çıkarılanların işe dönmesini, sendikal fesihlere etkili yaptırım uygulanmasını ve toplu sözleşme yetkisini sonuçsuz bırakan hukuki engellerin kaldırılmasını istiyor.
(AEK)
