Bugün, 10 Ekim Dünya Ölüm Cezası ile Mücadele Günü. İnfaz uyguladığı bilinen toplam ülke sayısı 2018 yılından bu yana 20’yi geçmezken, bu sayı 2025’te 17 olarak kayda geçti.
Uluslararası Af Örgütü, bugüne özel yayımladığı Değişen Dalgalar: ASEAN’da ölüm cezasıyla ilgili reform ve direniş başlıklı brifinginde, Güneydoğu Asya Uluslar Birliği’nde (ASEAN) artan sayıda ülkenin ölüm cezasının kullanımını ve kapsamını azaltmaya yönelik olumlu adımlar attığını vurgularken, Singapur’un bölgedeki aykırı ülke olarak yalnızlaştığını belirtti.
Brifingde, 11 üye devleti (Brunei Sultanlığı, Kamboçya, Endonezya, Laos, Malezya, Myanmar, Filipinler, Singapur, Tayland, Doğu Timor ve Vietnam) olan ASEAN genelindeki reformların ve infazlardaki düşüşün, ölüm cezasıyla ilgili son 20 yıldaki bölgesel tabloyu değiştirdiğini belirtildi. Kamboçya, Filipinler ve Doğu Timor, ölüm cezasını yasalarından tamamen kaldırdı.
Bu yıl başında Endonezya infazlar olmadan 10. yılını doldururken, Malezya’nın 2027’de, Tayland’ın ise 2028’de aynı seviyede olması bekleniyor. Brunei Sultanlığı ve Laos da infazlara verilen arayı sürdürdü, son on yıllarda ölüm cezası nadiren verildi. Ancak ne yazık ki Myanmar, Singapur ve Vietnam ölüm cezasını uygulama konusunda ısrar ediyor.
Singapur'da infazlar 2024'e göre ikiye katlandı
Tayland, 2021 tarihli uyuşturucu denetimi yasası kapsamında, uyuşturucuyla ilgili suçlar nedeniyle ölüm cezasının verilebileceği koşulları sınırlandırdı. Malezya’da yakın zamandaki yasal reformlar ülkenin ölüm cezası çerçevesini önemli ölçüde dönüştürerek, 2025 yılı sonunda ölüm cezası altındaki kişi sayısını en az 1.200’den yaklaşık 100’e düşürdü.
Endonezya’da yeni Ceza Kanunu, ölüm cezasını son çare olarak başvurulabilecek “özel ceza” olarak sınıflandırırdı. Vietnam’da resmi infaz sayısının devlet sırrı olarak saklanması nedeniyle sayıları doğrulamak mümkün olmasa da, yetkililer yalnızca bir yıl içinde ölüm cezası öngören suçların sayısını 18’den dörde indirmesi beklenen reform adımları attı.
Singapur, düzenli olarak infaz geçekleştirdiği ve köklü değişikliklere karşı çıktığı bilinen tek ASEAN üyesi olmaya devam ediyor. 30 Eylül itibariyle, yetkililer bu yıl, tamamı uyuşturucuyla ilgili suçlardan olmak üzere 19 infaz gerçekleştirirken, şimdiden 2025’teki 17 infazı geçti ve 2024’teki dokuz infazın iki katından fazlasına ulaştı.
Uluslararası Af Örgütü, çoğu uyuşturucu ticareti nedeniyle ve haksız yargılamalar sonucunda verilen -bu nedenle de uluslararası insan hakları hukuku ve standartları uyarınca hukuka aykırı ve keyfi olan- zorunlu ölüm cezalarını belgelemeyi sürdürüyor. Yetkililerin, ölüm cezasına karşı kampanyalara katılan aktivistleri ve insan hakları savunucularını hedef alma ve susturma çabalarını artırması da bir diğer kaygı verici gelişme.
Myanmar’da ise, ciddi bir gerileme sonucu ordu yetkilileri, infaz olmadan geçen otuz yıldan sonra, tamamen haksız yargılamaların ardından gerçekleştirilen yargısal infazları 2022'de tekrar başlattı. 2025 ve 2026 yıllarında ölüm cezasının kapsamını genişlettiler.
Endonezya, Malezya, Tayland ve Vietnam yeni reform dalgalarına öncülük ediyor
Uluslararası Af Örgütü Malezya Direktörü Joshua Ericsson, sekiz ASEAN ülkesinin, uluslararası insan hakları hukuku ve standartlarını ihlal ederek uyuşturucuyla ilgili suçlarda ölüm cezası vermeye devam ettiğini vurgulayarak, şunları kaydetti:
“Singapur, ASEAN’da uyuşturucuyla ilgili suçlar nedeniyle infazları doğrulayabildiğimiz ve uyuşturucu ticaretinin zorunlu ölüm cezasıyla sonuçlanmaya devam ettiği tek ülke olarak bölgedeki aykırı konumunu sürdürüyor. Öte yandan Endonezya, Malezya, Tayland ve Vietnam’ın ölüm cezasının kapsamını daraltmayı sürdürerek yeni reform dalgalarına öncülük ediyor. Bu değişim, infaz gerçekleştirmeye ve bu acımasız cezayı sürdürmenin kamu güvenliği için alternatifsiz şekilde etkili olduğu iddiasıyla haklı göstermeye devam eden devletlerin gitgide yalnızlaştığının altını çiziyor. Devletler infazlardaki ara dönemleri kalıcılaştırmaktan, resmi moratoryum ilan etmeye ve sonuçta ölüm cezasını yasalardan tamamen kaldırmaya doğru ilerlemeli.
Ölüm cezası en acımasız, insanlık dışı ve onur kırıcı ceza olmaya devam ediyor ancak tek başlarına kalan birkaç ülkeye karşı güçlü durmaya devam edersek, bölge genelinde cezanın kaldırılması mümkün. Dünyanın dört bir yanında milyonlarca kişi her yıl, ölüm cezasına karşı kampanya yürüterek insanlığın gerçek gücünü gösteriyor. Uluslararası Af Örgütü, tüm dünya darağacının gölgesinden kurtuluncaya dek bu acımasız cezaya son verme çağrısı yapmaya devam edecek.”
(EMK)
